Năm giờ kém năm phút, ông Tư còn chưa kịp gạt cầu dao bàn máy, thì từ cái loa trên cột điện đầu ngõ đã vang lên tiếng nhạc hiệu quen thuộc, rồi giọng một người phụ nữ, trong và chậm: thưa bà con, bản tin buổi sáng xin có thông báo tìm người.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, khu phố và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Một truyện ma của những buổi sáng có tiếng loa, chắc nhiều bạn còn nhớ.
Căn phòng có cái loa
Ông Tư phụ trách loa truyền thanh của một phường ở một thị xã cũ. Phòng truyền thanh là một căn phòng nhỏ trên tầng hai nhà văn hoá, có bàn máy tăng âm, một chiếc micro, một cái kệ đầy băng đĩa cũ. Dây loa chạy từ đó ra khắp phường, tới những cái loa nén treo trên cột điện đầu các ngõ.
Sáng nào ông cũng tới lúc năm giờ, bật máy, phát nhạc hiệu, đọc bản tin, thông báo lịch họp, lịch tiêm, nhắc dọn vệ sinh. Ông làm việc này đã mười năm, thay bà Hạnh, người đọc loa của phường suốt ba mươi năm trước đó.
Bà Hạnh giọng trong, đọc chậm, ai trong phường cũng thuộc giọng bà. Bà nghỉ hưu rồi mất ít năm sau. Ông Tư học cách đọc của bà, nhưng ai cũng bảo giọng ông không ấm bằng.
Sáng hôm ấy trời còn tối, sương mù dày, ông Tư đạp xe tới nhà văn hoá muộn hơn mọi hôm vài phút.
Giọng đọc trước giờ
Ông dựng xe ở sân thì nghe loa đầu ngõ vang lên nhạc hiệu. Ông đứng sững. Phòng truyền thanh khoá cửa, chìa ông cầm trong tay. Ông chạy lên cầu thang, mở cửa. Bàn máy tối om, cầu dao vẫn gạt xuống, đèn báo không sáng.
Vậy mà ngoài kia, cái loa vẫn đọc. Giọng một người phụ nữ, trong, chậm, nhả từng chữ. Ông Tư đứng bên cửa sổ, nghe mà sởn gai ốc. Giọng ấy là giọng bà Hạnh.
Bà đọc một thông báo tìm người. Một ông cụ ngoài tám mươi, dáng gầy, mặc áo len màu nâu cũ, đội mũ cối, đi dép nhựa, đi khỏi nhà từ nửa đêm chưa về. Ai thấy xin báo cho gia đình, hoặc đưa ông về nhà văn hoá phường.
Rồi tiếng nhạc hiệu vang lên lần nữa, và loa im. Ông Tư nhìn bàn máy. Mặt máy lạnh ngắt, như chưa từng bật.
Người mặc áo len nâu
Ông Tư không biết nghĩ gì. Ông không nghe ai báo có người lạc. Nhưng giọng bà Hạnh đọc rõ quá, chi tiết quá. Ông quyết định đi một vòng.
Sương còn dày. Ông đạp xe ra phía chợ, nơi các bà bán hàng đang dọn sạp. Ông hỏi có ai thấy ông cụ mặc áo len nâu đội mũ cối không. Một chị bán rau chỉ ra phía bến xe cũ, bảo hình như có một ông cụ ngồi ở đó từ lúc chị đến, hỏi gì cũng không nói.
Ông Tư tới bến xe cũ. Trên chiếc ghế đá dưới mái hiên, một ông cụ gầy ngồi co ro, mặc áo len nâu cũ, đội mũ cối, chân đi dép nhựa ướt sương. Ông cụ ngơ ngác nhìn đường, miệng lẩm bẩm: chờ xe về quê, bà nhà dặn chờ xe về quê.
Ông Tư cởi áo khoác của mình choàng cho ông cụ, hỏi nhà ở đâu. Ông cụ lắc đầu, không nhớ. Hỏi tên. Ông cụ nói tên một người. Ông Tư khựng lại. Đó là tên chồng bà Hạnh.
Đưa ông về
Ông Tư biết nhà bà Hạnh. Ông chở ông cụ về, đạp xe chậm, ông cụ ngồi sau ôm eo ông như một đứa trẻ. Tới đầu ngõ, đã thấy người con trai của bà Hạnh chạy ra, mặt hốt hoảng, điện thoại trong tay.
Anh kể bố anh mấy năm nay bị lẫn, hay quên, nửa đêm qua ra mở cửa đi lúc nào không ai hay. Cả nhà tỏa đi tìm từ ba giờ sáng, vừa định lên nhà văn hoá nhờ ông Tư đọc loa thì thấy ông chở bố về.
Ông Tư hỏi nhà đã nhờ ai đọc loa chưa. Anh con trai lắc đầu: chưa, chưa kịp nhờ ai cả. Ông Tư im lặng. Ông không kể gì về giọng đọc lúc năm giờ.
Ông cụ được dìu vào nhà, ngồi xuống chiếc ghế mây cạnh bàn thờ. Trên bàn thờ có tấm ảnh bà Hạnh, tóc búi, cười hiền. Ông cụ nhìn ảnh, cười móm mém, nói: bà gọi loa tìm ông đấy hả, ông nghe thấy rồi.
Tiếng nhạc hiệu buổi sáng
Ông Tư về nhà văn hoá, ngồi trước bàn máy rất lâu. Rồi ông bật máy, như mọi sáng. Đèn báo sáng lên, tiếng ù nhẹ của máy tăng âm quen thuộc. Ông đọc bản tin muộn hơn mọi hôm, nhưng ông đọc chậm hơn, trong hơn, như cố bắt chước một người.
Ông lục trên kệ băng cũ, tìm thấy một cuộn băng ghi giọng bà Hạnh đọc bản tin ngày còn làm việc, giấy nhãn đã ố vàng. Ông thử phát. Băng đã hỏng, chỉ còn tiếng rè rè. Không có cách nào máy tự phát cuộn băng ấy.
Ông không kể chuyện này với ai trong phường. Nhưng từ sáng hôm ấy, mỗi lần mở đầu bản tin, trước khi đọc, ông Tư lại nói thêm một câu không ai yêu cầu: kính chào bà con, kính chào cô Hạnh.
Người trong phường nghe quen rồi, chẳng ai thắc mắc. Chỉ có ông cụ chồng bà Hạnh, sáng nào nghe loa cũng ra đứng ở cửa, ngẩng lên nhìn cái loa trên cột điện, gật gù cười. Và có những buổi sáng sương dày, người ta thề rằng tiếng chào ấy vọng lại hai lần, lần sau là giọng một người phụ nữ, trong và chậm.
Câu hỏi thường gặp
Loa truyền thanh cơ sở là gì?
Đó là hệ thống loa đặt ở các thôn, khu phố để thông báo tin tức, lịch sinh hoạt, cảnh báo thiên tai cho người dân. Nhiều nơi phát vào buổi sáng sớm và chiều muộn.
Khi người già bị lẫn đi lạc thì gia đình nên làm gì?
Gia đình nên tìm ở những nơi người ấy hay lui tới, nhờ hàng xóm và chính quyền địa phương thông báo, có thể báo cho cơ quan công an gần nhất. Về lâu dài, nên hỏi bác sĩ về cách chăm sóc và cho người già mang theo thông tin liên lạc.
Vì sao người ta nhớ giọng nói rất lâu?
Giọng nói gắn với nhiều kỷ niệm và cảm xúc, nghe lặp lại nhiều năm thì in rất sâu. Một âm thanh giống giọng ấy có thể khiến người nghe tưởng như chính người đó đang nói.
Vì sao băng từ cũ dễ hỏng?
Băng từ có thể bị khô, dính, bong lớp từ hoặc mốc khi cất lâu năm trong môi trường ẩm. Lúc ấy âm thanh phát ra bị rè hoặc mất hẳn, cần được bảo quản và chuyển sang bản số sớm.
Truyện này có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác, khu phố và nhân vật đều không có thật. Truyện là lời nhớ về những giọng loa buổi sáng của tuổi thơ.
