Nếu có ai đưa cho bạn một vật nhỏ, bảo rằng nó ban được ba điều ước, nhưng chính người đưa lại khuyên bạn hãy ném nó vào lửa, bạn có ném không. Gia đình nhà White đã không ném, và họ đã ước.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể Bàn tay khỉ, truyện ngắn của nhà văn Anh W. W. Jacobs, xuất bản năm một nghìn chín trăm lẻ hai. Đây là truyện hư cấu, một trong những truyện ngắn kinh dị được in lại nhiều nhất, mình kể lại bằng lời mình.
Vị khách đêm mưa
Một đêm mưa gió, trong căn nhà nhỏ ở ngoại ô, ông bà White và cậu con trai Herbert, một chàng trai trẻ làm việc ở nhà máy, đang ngồi bên lò sưởi. Ông White chơi cờ với con trai, bà White đan len. Một gia đình bình thường, không giàu, nhưng vui vẻ.
Có khách tới. Đó là trung sĩ Morris, bạn cũ của ông White, vừa trở về sau hai mươi mốt năm đi lính ở nước ngoài. Ông kể chuyện xứ xa, chuyện chiến trường, rồi vô tình nhắc tới một bàn tay khỉ. Cả nhà tò mò, ông miễn cưỡng lấy nó ra từ túi áo.
Đó là bàn tay khô quắt của một con khỉ nhỏ. Morris kể rằng một người tu hành già đã yểm vào nó, muốn chứng minh rằng số phận chi phối đời người, ai cưỡng lại số phận thì sẽ phải trả giá. Bàn tay ban được ba điều ước cho ba người khác nhau.
Người chủ đầu tiên đã ước đủ ba điều, và điều ước cuối của người ấy là được chết. Morris là người chủ thứ hai, đã ước rồi. Ông không kể mình ước gì, chỉ nói mặt tái đi. Rồi ông bất ngờ ném bàn tay vào lò sưởi.
Hai trăm bảng
Ông White vội nhặt bàn tay ra khỏi lửa. Morris nhìn ông, nghiêm giọng khuyên hãy để nó cháy đi. Nhưng nếu ông nhất định giữ, thì hãy ước điều gì cho hợp lẽ. Rồi ông chỉ cách ước: giơ bàn tay bằng tay phải lên, nói to điều ước.
Sau khi khách về, cả nhà cười đùa. Herbert trêu bố ước làm vua cho rồi. Ông White ngồi suy nghĩ, thấy mình đã có mọi thứ cần thiết. Herbert gợi ý: nếu bố trả hết nợ căn nhà thì bố sẽ thảnh thơi, chỉ cần hai trăm bảng là đủ.
Ông White giơ bàn tay lên, nói to: ta ước có hai trăm bảng. Ngay lúc ấy ông kêu lên, nói bàn tay vừa ngọ nguậy trong tay mình như một con rắn. Nhưng chẳng có đồng tiền nào rơi xuống. Cả nhà cười, cho là ông tưởng tượng.
Đêm ấy, Herbert ngồi một mình bên lò sưởi, nhìn ngọn lửa, có lúc thấy một khuôn mặt khỉ trong than hồng, nhăn nhó, rõ đến mức cậu phải bật cười cho đỡ rợn. Rồi cậu tắt lửa, đi ngủ.
Người đàn ông từ nhà máy
Sáng hôm sau trời nắng đẹp, mọi chuyện đêm qua như trò đùa. Herbert đi làm, còn trêu bố coi chừng tiền rơi xuống đầu. Bà White cười, bảo chuyện ma quỷ toàn là vớ vẩn.
Chiều hôm ấy, một người đàn ông ăn mặc chỉnh tề đi đi lại lại trước cổng, ngập ngừng mãi mới bước vào. Ông là người của nhà máy nơi Herbert làm việc. Ông nói rất chậm, rất khó khăn, rằng Herbert đã gặp tai nạn với máy móc trong xưởng, và đã không qua khỏi.
Ông White nắm tay vợ, không nói được gì. Người đàn ông nói thêm rằng nhà máy không nhận trách nhiệm, nhưng vì sự cống hiến của Herbert, công ty xin gửi gia đình một khoản tiền bồi thường. Ông White hỏi bao nhiêu. Người đàn ông đáp: hai trăm bảng.
Bà White hét lên. Ông White ngất đi. Điều ước đầu tiên đã thành sự thật, đúng từng đồng, theo cách tàn nhẫn nhất có thể.
Điều ước thứ hai
Họ chôn cất Herbert ở nghĩa trang cách nhà một quãng xa. Căn nhà trở nên im lặng chết chóc. Khoảng một tuần sau, giữa đêm, bà White bỗng ngồi bật dậy, mắt sáng lên kỳ lạ. Bà nhớ ra: bàn tay khỉ. Còn hai điều ước.
Bà bắt chồng xuống nhà lấy bàn tay, ước cho con trai sống lại. Ông White sợ hãi, nhắc rằng con đã nằm đó nhiều ngày, rằng tai nạn đã nặng tới mức chính ông cũng chỉ nhận ra con qua quần áo. Nhưng bà không nghe, bà van xin, rồi ra lệnh.
Ông White run rẩy giơ bàn tay lên, ước cho con trai sống lại. Rồi hai ông bà ngồi chờ trong bóng tối. Không có gì xảy ra. Ngọn nến tắt. Ông White thở phào, nghĩ bàn tay không còn tác dụng, rồi quay về giường.
Rồi có tiếng gõ cửa. Một tiếng rất khẽ, rất nhẹ, ở cửa trước. Rồi lại một tiếng nữa. Bà White kêu lên: Herbert đấy, Herbert. Bà lao xuống cầu thang, vừa chạy vừa nói rằng bà quên mất nghĩa trang ở xa, phải đi bộ lâu như thế.
Điều ước cuối cùng
Bà White với tay tới then cửa, nhưng then trên cao quá, bà phải kéo ghế. Tiếng gõ dồn dập hơn, gấp gáp, vang khắp căn nhà. Ông White đứng sững trên cầu thang, hình dung thứ đang đứng ngoài cửa sau nhiều ngày nằm dưới đất, sau tai nạn khủng khiếp ấy.
Ông quỳ xuống sàn, lần tìm bàn tay khỉ trong bóng tối. Đúng lúc bà White kéo được then cửa, ông tìm thấy nó, giơ lên và thì thầm điều ước cuối cùng. Truyện không nói ông ước gì. Nhưng tiếng gõ cửa im bặt.
Cánh cửa mở ra. Một luồng gió lạnh lùa vào. Bà White kêu lên một tiếng dài đầy tuyệt vọng. Ông White chạy ra cổng, nhìn ra con đường. Chỉ có ngọn đèn đường lập loè chiếu xuống một con đường vắng tanh.
Jacobs không cho ta thấy thứ đứng ngoài cửa. Chính vì không thấy, mỗi người đọc tự vẽ ra hình ảnh đáng sợ nhất của mình. Bài học của truyện được nói đi nói lại suốt hơn một trăm năm: hãy cẩn thận với điều mình ước, vì có những thứ không nên đổi lấy, và có những mất mát không thể ước cho quay lại.
Câu hỏi thường gặp
W. W. Jacobs là ai?
William Wymark Jacobs là nhà văn Anh cuối thế kỷ mười chín, đầu thế kỷ hai mươi, chủ yếu viết truyện hài về thuỷ thủ và dân bến cảng. Bàn tay khỉ là truyện kinh dị nổi tiếng nhất của ông.
Bàn tay khỉ có liên quan tới tín ngưỡng thật nào không?
Không. Bàn tay khỉ là đồ vật hư cấu trong truyện. Chi tiết người tu hành ở xứ xa là cách nhà văn tạo không khí bí ẩn theo thói quen văn học thời ấy.
Vì sao truyện không cho thấy thứ đứng ngoài cửa?
Tác giả để trí tưởng tượng của người đọc làm việc. Điều không thấy thường đáng sợ hơn điều được tả chi tiết, vì mỗi người tự lấp vào bằng nỗi sợ riêng của mình.
Mô típ điều ước bị trả giá có ở đâu khác không?
Có nhiều truyện cổ và truyện hiện đại về điều ước thành thật theo cách không ngờ, như các truyện về thần đèn hay truyện cổ tích ông lão đánh cá và con cá vàng.
Vì sao người đang đau buồn dễ tin vào điều kỳ diệu?
Khi mất người thân, nỗi đau và mong muốn được gặp lại rất mạnh, khiến người ta dễ bám vào bất cứ hy vọng nào. Đó là phản ứng rất con người, cần được thông cảm và có người đồng hành.
