Mình mở cuốn sổ mới, cầm bút lên định viết dòng khai bút đầu năm, và thấy trên trang đầu tiên đã có sẵn một dòng chữ, nét nghiêng sang phải, chữ g có cái đuôi cong vòng, đúng nét chữ của mình, mà mình chưa từng viết dòng ấy bao giờ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, những người trong truyện đều do mình đặt ra. Người kể là một người viết văn trẻ, kể về một năm bắt đầu bằng một dòng chữ không biết từ đâu tới.
Tục khai bút
Mình viết truyện ngắn, đã in được hai tập, đang viết dở cuốn tiểu thuyết đầu tay. Mình học tục khai bút từ ông ngoại, một ông giáo già. Sáng mùng một nào ông cũng ngồi vào bàn, trải giấy, viết mấy câu đầu năm, thường là một câu thơ, một lời chúc, một điều tự hứa.
Ông bảo khai bút là để chữ nghĩa cả năm được thông, nét chữ được tươi. Ông mất đã lâu, nhưng mình giữ tục ấy. Mỗi năm mình mua một cuốn sổ mới, không đụng tới cho tới sáng mùng một, rồi viết dòng đầu tiên.
Năm ấy mình mua cuốn sổ bìa da màu nâu ở hiệu sách cũ hôm hai mươi tám. Ông chủ hiệu sách bọc giấy cẩn thận. Mình về đặt nó trên bàn viết, chưa mở ra.
Năm ấy là một năm khó. Cuốn tiểu thuyết bế tắc, bản thảo thứ ba mình đọc lại thấy dở, đã định xoá đi viết lại từ đầu. Mình mệt, mình nghĩ có lẽ mình không hợp với tiểu thuyết.
Dòng chữ trên trang đầu
Sáng mùng một, mình dậy sớm, pha ấm trà, cắm cành đào nhỏ vào lọ, ngồi vào bàn. Mình bóc lớp giấy bọc, mở cuốn sổ.
Trang đầu tiên có một dòng chữ. Mực xanh, mực máy, đúng loại mực mình dùng. Nét chữ nghiêng sang phải, chữ g có cái đuôi cong vòng, chữ đ gạch ngang hơi dài, đúng từng thói quen của mình. Dòng chữ viết: Đừng xoá bản thảo thứ ba, nhân vật bà ngoại phải sống tới chương cuối.
Mình chạm ngón tay vào dòng chữ. Mực còn hơi ẩm, để lại một vệt mờ trên da. Mình ngồi lặng. Mình chưa từng viết dòng này. Không ai biết chuyện bản thảo thứ ba, càng không ai biết về nhân vật bà ngoại, người mà trong bản thảo mình định cho chết ở giữa truyện.
Mình gọi cho ông chủ hiệu sách cũ. Ông bảo cuốn sổ ấy mới tinh, nhập từ xưởng giấy, ông bọc ngay khi mình chọn. Mình đứng chọn cả mười phút, ông còn trêu mình kỹ tính.
Một năm giữ lời
Mình không biết nghĩ sao. Mình là người viết truyện, mình biết có trăm cách giải thích. Có thể mình viết lúc ngủ mê, có thể mình nhớ nhầm. Nhưng mình không ngủ mê bao giờ, và cuốn sổ được bọc kín.
Cuối cùng mình làm theo. Mình không xoá bản thảo thứ ba. Mình mở lại, đọc lại từ đầu, và lần này mình không giết nhân vật bà ngoại. Mình để bà sống, để bà đi cùng cô cháu gái tới tận chương cuối.
Kỳ lạ là, khi bà ngoại còn sống, cả cuốn tiểu thuyết sống theo. Những chương bế tắc tự gỡ ra. Nhân vật cô cháu gái có người để cãi, có người để khóc cùng, có người để về. Mình viết như có ai cầm tay.
Cuối năm, cuốn tiểu thuyết xong. Mình gửi nhà xuất bản. Người biên tập gọi lại, bảo nhân vật bà ngoại là linh hồn của cuốn sách. Mình cầm điện thoại mà nước mắt chảy ra lúc nào không biết.
Đêm ba mươi
Đêm ba mươi năm ấy, mình thức đón giao thừa một mình bên bàn viết. Mình đã mua cuốn sổ mới cho năm sau, vẫn ở hiệu sách cũ ấy, vẫn bọc giấy kín, đặt trên bàn.
Gần giao thừa, mình buồn ngủ, gục đầu lên bàn, tay vẫn cầm bút. Mình mơ thấy mình ngồi đúng ở bàn này, sáng mùng một năm trước, mở cuốn sổ bìa da, mệt mỏi, định xoá bản thảo thứ ba. Mình muốn nói với cô gái trong mơ, đừng xoá.
Mình choàng tỉnh vì tiếng pháo hoa. Bút trong tay đã mở nắp, ngòi bút còn ướt mực. Cuốn sổ bìa da năm cũ nằm trước mặt, mở ở trang đầu tiên, nơi có dòng chữ: Đừng xoá bản thảo thứ ba, nhân vật bà ngoại phải sống tới chương cuối.
Mình nhìn lại dòng chữ thật lâu. Mực ở đó, dưới ánh đèn bàn, hơi bóng lên như vừa mới viết. Mình không biết mình vừa viết nó lúc nãy, hay đã viết nó từ một năm trước. Có lẽ cả hai.
Cuốn sổ năm sau
Sáng mùng một năm mới, mình bóc lớp giấy bọc cuốn sổ mới. Tay mình run. Mình mở trang đầu.
Trang đầu có một dòng chữ. Mực xanh. Nét nghiêng sang phải. Chữ g có cái đuôi cong vòng. Lần này dòng chữ ngắn hơn: Tết này về quê, ngồi với mẹ lâu hơn một chút.
Mình đóng sổ lại, gọi điện về nhà. Mẹ mình bắt máy, ngạc nhiên vì mình gọi sớm. Mình bảo con đặt vé rồi, chiều nay con về, ở tới rằm. Mẹ im một lúc, rồi cười, giọng nghèn nghẹn.
Mình không biết ai viết những dòng chữ ấy. Mình chỉ biết đó là nét chữ của mình, và mỗi đêm ba mươi, ngồi trước cuốn sổ năm cũ, mình lại thấy mình biết rất rõ điều mà mình của một năm trước cần nghe. Mình giữ tục khai bút. Nhưng dòng đầu tiên của mỗi năm, mình không bao giờ là người viết trước.
Câu hỏi thường gặp
Tục khai bút đầu năm là gì?
Khai bút là tục của nhà nho và người học chữ xưa, sáng mùng một hoặc ngày đầu năm chọn giờ tốt viết vài chữ, vài câu thơ, mong một năm học hành, công việc chữ nghĩa thuận lợi. Ngày nay nhiều học sinh, người viết vẫn giữ tục này.
Khai bút thường viết gì?
Người ta thường viết câu chúc, câu thơ hay, lời răn mình, hoặc mục tiêu cho năm mới. Nội dung mang ý tốt lành, thể hiện mong ước và tâm thế bước vào năm mới.
Có thể viết khi đang buồn ngủ mà không nhớ không?
Khi rất mệt hoặc đang chập chờn giữa thức và ngủ, một số người có thể làm những việc quen tay như viết vài chữ rồi không nhớ rõ. Nếu chuyện này xảy ra thường xuyên, nên hỏi ý kiến bác sĩ. Trong truyện, chi tiết vòng lặp là phần hư cấu.
Vì sao người viết hay bế tắc với tác phẩm dài?
Tác phẩm dài đòi hỏi giữ mạch truyện và nhân vật trong thời gian lâu, nên người viết dễ mất phương hướng, nghi ngờ bản thân. Nhiều người vượt qua bằng cách nghỉ ngơi, đọc lại từ đầu, hoặc xem lại số phận một nhân vật quan trọng.
Vì sao truyện vòng lặp thời gian thường có thông điệp?
Vòng lặp cho nhân vật cơ hội gửi lời nhắn tới chính mình, thường là điều mình biết nhưng chưa làm. Đó là cách kể chuyện để nói về sự thấu hiểu bản thân, về những điều quan trọng dễ bị bỏ quên.
