Nửa đêm, ông Tư nghe từ gian giữa vọng ra một tiếng cạch khô và gọn, tiếng một quân cờ gỗ đặt xuống bàn, cái tiếng mà bốn mươi năm qua ông chỉ nghe trong mơ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, ngôi làng và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Truyện kể về một ván cờ và hai người bạn, và mình hứa trước là trong truyện này không ai chết cả.
Thế cờ ở hội xuân
Làng ông Tư có lệ bày cờ thế mỗi dịp hội xuân. Cờ thế là những ván cờ tướng bày sẵn ở một thế dang dở, ai giải được, tức là tìm ra đường thắng cho bên được chỉ định, thì được thưởng. Các cụ trong làng mỗi người bày một thế, người qua đường dừng lại đánh thử.
Thế cờ của ông Tư nổi tiếng nhất làng, bày suốt bốn mươi năm, chưa ai giải được. Thế cờ ấy không phải ông tự nghĩ ra. Đó là ván cờ dang dở giữa ông và ông Năm, bạn thân từ thuở nhỏ, hai người đánh với nhau đúng chiều mùng ba Tết năm ấy, tới nước thứ bốn mươi mốt thì dừng.
Hôm ấy ông Năm phải đi gấp, theo gia đình sang một nước xa. Hai người hẹn Tết năm sau đánh tiếp. Ông Tư chép thế cờ vào sổ, giữ nguyên bàn cờ. Rồi thư từ thưa dần, thất lạc, mất hẳn liên lạc.
Ông Tư không biết bạn còn hay mất. Ông chỉ biết ván cờ chưa xong. Năm nào hội xuân ông cũng bày thế cờ ấy ở sân đình, bày bằng chính bộ quân cờ gỗ cũ, nhường người khác cầm bên ông Năm, xem có ai tìm ra nước đi mà bạn ông định đi không.
Chàng trai lạ
Năm ấy, ông Tư đã ngoài tám mươi. Sáng mùng năm, một chàng trai chừng hai mươi lăm, đeo ba lô, ghé vào sân đình. Cậu đứng xem thế cờ rất lâu, rồi xin ngồi.
Ông Tư bảo cháu cầm bên đỏ, bên của bạn ông, đi nước thứ bốn mươi hai. Chàng trai nhìn bàn cờ, nhìn rất lâu, lâu tới mức mấy người xem chán bỏ đi. Rồi cậu cầm con mã, đặt xuống một ô mà không ai trong làng từng nghĩ tới.
Ông Tư ngồi lặng. Nước ấy lạ, mà đúng. Không phải nước thắng ngay, nhưng mở ra cả một thế trận mới, đúng kiểu ông Năm ngày xưa, thích đi những nước không ai ngờ. Ông đi nước đáp. Chàng trai đi tiếp. Hai ông cháu đánh thêm mười nước, rồi chàng trai dừng tay, bảo cháu chỉ thấy được tới đây.
Ông Tư hỏi cậu học cờ ở đâu. Chàng trai cười, bảo cháu học ông nội. Ông nội cháu ở xa, già rồi, giờ quên nhiều thứ, nhưng tối nào cũng ngồi bày bàn cờ một mình, đi đúng một thế cờ, rồi dừng ở đúng chỗ này, bảo đợi bạn.
Tiếng quân cờ lúc nửa đêm
Ông Tư run run hỏi tên ông nội cậu. Chàng trai nói một cái tên. Đúng tên ông Năm. Cậu bảo ông nội cháu dặn, có dịp về Việt Nam thì tìm về làng này, xem bàn cờ của ông Tư còn không. Cậu về du lịch, tiện ghé, không nghĩ lại gặp đúng ông.
Hai ông cháu nói chuyện tới chiều. Chàng trai gọi video cho ông nội, nhưng bên ấy đang nửa đêm, ông nội ngủ, người nhà bảo mai gọi lại. Cậu chụp ảnh bàn cờ, xin số điện thoại, rồi đi vì phải kịp chuyến xe.
Tối ấy ông Tư mang bàn cờ về, đặt ở gian giữa, giữ nguyên thế cờ hai ông cháu vừa đánh. Ông đi ngủ, lòng xao động như con trai mười tám.
Nửa đêm, ông nghe tiếng cạch. Khô, gọn, đúng tiếng quân cờ gỗ đặt xuống mặt bàn. Ông trở dậy, cầm đèn ra gian giữa. Nhà vắng. Cửa đóng. Trên bàn cờ, con pháo đỏ đã dịch sang một ô mới.
Nước đi từ phía bên kia
Ông Tư ngồi xuống, nhìn bàn cờ. Con pháo đỏ đứng ở một ô mà ông nhìn mãi mới hiểu. Đó là nước đi đẹp nhất ông từng thấy trong đời. Không ai trong làng đi được nước ấy. Chỉ có một người.
Ông ngồi tới sáng, nghĩ nước đáp. Gần sáng, ông đi con xe đen, rồi nằm xuống, ngủ một giấc ngon lành.
Mấy hôm sau, chàng trai gọi điện từ thành phố, giọng lạ. Cậu kể, đêm mùng năm, người nhà bên ấy thấy ông nội tự dưng dậy lúc gần sáng, ngồi vào bàn cờ, cầm con pháo đỏ đặt sang một ô mới, rồi cười rất to, bảo cuối cùng cũng tới lượt ông Tư. Ông nội đã lâu không nhận ra người nhà, vậy mà hôm ấy ông nói rõ từng chữ.
Ông Tư hỏi ông ấy đặt con pháo vào ô nào. Chàng trai gửi ảnh. Đúng ô ấy. Đúng nước đi nửa đêm trên bàn cờ gian giữa nhà ông.
Ván cờ chưa xong
Từ đó, ván cờ đi tiếp, mỗi tháng một nước. Ông Tư đi nước của mình trên bàn cờ ở làng, ông Năm đi nước của mình ở bên kia, người nhà chụp ảnh gửi qua lại. Có những tháng ông Năm quên hết mọi thứ, quên tên con cháu, nhưng không bao giờ quên bàn cờ.
Kỳ lạ là có mấy lần, chưa kịp nhận ảnh, sáng ra ông Tư đã thấy trên bàn cờ ở gian giữa có một quân đỏ dịch chỗ. Và lần nào cũng đúng như nước đi ông Năm vừa đi bên ấy.
Hai ông không biết ván cờ sẽ kéo dài tới bao giờ. Ông Tư cũng không muốn nó kết thúc. Ông bảo đánh cờ với bạn già, thắng thua không quan trọng, quan trọng là còn tới lượt.
Hội xuân năm sau, ông Tư không bày thế cờ ấy ở sân đình nữa. Ông bày một thế cờ mới, tự nghĩ ra. Còn bàn cờ gỗ cũ thì đặt ở gian giữa, phủ một tấm khăn đỏ, và đêm đêm, thỉnh thoảng, người trong nhà vẫn nghe một tiếng cạch khô và gọn, như có ai vừa đi một nước rất đẹp từ một nơi rất xa.
Câu hỏi thường gặp
Cờ thế ngày Tết là gì?
Cờ thế là trò chơi trong dịp lễ hội, người bày sẵn một thế cờ tướng dang dở, thường rất hiểm, người chơi phải tìm ra đường thắng hoặc hoà cho bên được chỉ định. Người bày thế cờ thường đặt cược nhỏ, tạo không khí vui cho hội xuân.
Cờ tướng có từ bao giờ ở Việt Nam?
Cờ tướng là trò chơi trí tuệ có nguồn gốc từ Trung Hoa, du nhập vào Việt Nam từ lâu và rất phổ biến, nhất là ở nông thôn và các khu phố. Ngày Tết, bàn cờ tướng ở sân đình, góc phố là hình ảnh quen thuộc.
Vì sao người mắc chứng suy giảm trí nhớ vẫn nhớ những thứ rất cũ?
Ở nhiều người suy giảm trí nhớ, ký ức gần đây mất trước, còn những ký ức xa và những kỹ năng lặp lại lâu năm như đánh cờ, đánh đàn, nấu một món ăn thường được giữ lâu hơn. Gia đình nên hỏi ý kiến bác sĩ để chăm sóc phù hợp.
Vì sao người ta hay nghe thấy tiếng động quen trong đêm?
Ban đêm yên tĩnh, tai nhạy hơn với những tiếng động nhỏ như gỗ co, chuột chạy, gió lay cửa. Khi đang mong mỏi điều gì, não dễ diễn giải tiếng động mơ hồ thành âm thanh quen thuộc với mình.
Vì sao tình bạn tuổi trẻ để lại dấu ấn sâu?
Bạn thời thơ ấu, tuổi trẻ gắn với những năm tháng hình thành tính cách, nhiều kỷ niệm đầu đời. Dù xa cách lâu, khi gặp lại hay nhắc lại, người ta thường thấy gần gũi ngay, như chưa từng xa.
