Đúng một giờ sáng, trong khi tờ lịch chạy tàu dán trên vách chòi gác ghi rõ phải ba giờ mười lăm mới có chuyến tiếp theo, từ phía cánh đồng vọng lại một hồi còi tàu dài.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, đường ngang, chòi gác và những người gác chắn đều do mình đặt ra. Truyện có một lời dặn, và có lúc lời dặn còn đáng tin hơn tờ lịch dán trên tường.
Chòi gác giữa cánh đồng
Chị Lan nhận gác chắn ở một đường ngang giữa cánh đồng, nơi tuyến đường sắt cắt qua con đường liên xã. Chòi gác nhỏ, có cái bàn, cái ghế, cái điện thoại bàn nối với ga, một chiếc đèn bão dự phòng và tờ lịch chạy tàu dán trên vách.
Việc của chị nghe thì đơn giản. Ga gọi báo tàu sắp tới, chị kéo chuông, hạ chắn, phất cờ, chờ tàu qua rồi nâng chắn. Ban ngày người qua lại đông, ban đêm thì vắng, thỉnh thoảng mới có chiếc xe máy của người đi làm sớm.
Người gác trước chị là ông Tám, gác ở đây gần ba mươi năm, giờ về hưu, sống trong làng cách đó một quãng. Hôm bàn giao, ông dặn chị đủ thứ, rồi cuối cùng dặn thêm một câu mà chị thấy hơi lạ.
Ông bảo: đêm nào nghe còi tàu mà không có điện thoại báo, cũng cứ hạ chắn. Đừng hỏi, cứ hạ.
Hồi còi lúc một giờ
Tuần đầu chẳng có gì. Sang tuần thứ hai, một đêm đang ngồi gà gật, chị Lan nghe tiếng còi tàu từ phía cánh đồng. Một hồi dài, rồi hai hồi ngắn. Chị bật dậy nhìn đồng hồ. Một giờ sáng.
Chị nhìn tờ lịch. Không có chuyến nào. Chị nhấc điện thoại gọi về ga. Người trực ga ngái ngủ trả lời, không có tàu nào cả, chuyến gần nhất là ba giờ mười lăm. Chị nghĩ chắc mình nghe nhầm tiếng gì đó.
Nhưng tiếng còi lại vang lên, gần hơn. Chị nhìn về phía đường ray. Tối om, không có đèn pha, không có tiếng bánh xe nghiến ray. Chỉ có tiếng còi, rõ ràng như tàu đang tới.
Chị nhớ lời ông Tám. Chị kéo chuông, hạ chắn, đứng cầm cờ dưới ánh đèn đường vàng vọt, thấy mình hơi ngớ ngẩn khi đứng chờ một đoàn tàu không có thật.
Chiếc xe máy dừng lại
Chắn vừa hạ xuống thì từ con đường liên xã, một chiếc xe máy lao tới, đèn pha chói. Người lái là một thanh niên, phóng nhanh, có lẽ vừa đi đâu về muộn. Thấy chắn hạ, cậu ta phanh gấp, xe lết một đoạn rồi dừng ngay trước thanh chắn.
Cậu thanh niên cáu kỉnh hỏi tàu đâu mà hạ chắn. Chị Lan chưa kịp trả lời thì từ phía cánh đồng có tiếng động khác. Không phải tiếng còi. Một con trâu đứt thừng của ai đó đang thong thả đi dọc đường ray, ngay giữa lối qua đường ngang, khuất trong bóng tối.
Nếu chắn không hạ, chiếc xe máy với tốc độ ấy đã lao thẳng vào con trâu trên mặt đường ray gồ ghề. Cậu thanh niên nhìn con trâu, rồi nhìn chị, mặt tái đi. Cậu tắt máy, xuống dắt xe, giúp chị lùa con trâu ra khỏi đường ray.
Khi mọi việc xong xuôi, chị Lan mới để ý từ nãy tới giờ, tiếng còi tàu đã im bặt.
Ông Tám kể chuyện
Sáng hôm sau, hết ca, chị Lan đạp xe vào làng tìm ông Tám. Ông đang tưới rau. Nghe chị kể, ông gật gù như đã biết trước, rồi mời chị vào nhà uống nước.
Ông kể, hồi ông mới nhận chòi gác, có một bác lái tàu già chạy tuyến này. Đêm nào qua đường ngang bác cũng kéo một hồi dài hai hồi ngắn để chào ông. Hai người chưa từng nói chuyện với nhau, chỉ quen nhau qua tiếng còi và cái phất cờ.
Rồi bác lái tàu về hưu, rồi mất. Ít lâu sau, đêm nào có chuyện bất thường ở đường ngang, như trâu bò đi lạc, cây đổ, người say ngủ trên ray, ông Tám lại nghe đúng hồi còi ấy. Ông không giải thích được. Ông chỉ biết cứ nghe là hạ chắn, và chưa lần nào hạ chắn mà vô ích.
Ông nói: ông ấy lái tàu cả đời, quen trông chừng đường ray rồi, về hưu cũng không bỏ được nghề.
Hai người gác một đường ngang
Từ đó, chị Lan không bao giờ ngần ngại nữa. Đêm nào nghe hồi còi một dài hai ngắn, chị hạ chắn ngay, không gọi về ga hỏi. Có đêm là một con chó đi lạc, có đêm là cành cây gãy đổ ngang ray, có đêm là một ông say rượu ngồi ngủ gục bên đường.
Chị cũng bắt đầu có thói quen mới. Mỗi khi tiếng còi lạ im đi, chị giơ cờ lên phất một cái về phía cánh đồng, như ông Tám ngày xưa vẫn phất chào bác lái tàu.
Nhiều năm sau, đường ngang được lắp chắn tự động, có đèn tín hiệu, có chuông điện. Chòi gác vẫn giữ lại, nhưng người ta bảo không cần gác đêm nữa. Hôm bàn giao, chị Lan đứng nhìn thanh chắn mới tự hạ xuống, tự nâng lên.
Đêm cuối cùng chị ngồi trong chòi, đúng một giờ sáng, có một hồi còi một dài hai ngắn vang lên từ phía cánh đồng. Không có trâu, không có xe, không có gì cả. Chị cầm cờ bước ra phất một cái. Chị biết đó là một lời chào tạm biệt.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải dừng hẳn khi chắn đường ngang hạ xuống?
Tàu hỏa rất nặng, quãng phanh rất dài, không thể dừng kịp khi thấy người hay xe trên ray. Khi chắn hạ hay chuông kêu, người đi đường phải dừng sau vạch, tuyệt đối không cố vượt.
Còi tàu có những tín hiệu khác nhau không?
Có, ngành đường sắt dùng các hồi còi dài ngắn khác nhau để báo hiệu cho nhân viên và người đi đường. Trong truyện, kiểu còi một dài hai ngắn là chi tiết hư cấu, không phải quy ước thật.
Vì sao ban đêm âm thanh vọng đi xa hơn?
Ban đêm mặt đất nguội nhanh, lớp không khí sát đất lạnh hơn lớp phía trên, làm sóng âm bị bẻ cong xuống và truyền xa hơn. Vì vậy tiếng còi tàu, tiếng chó sủa ở xa nghe rõ hơn ban ngày.
Vì sao những người làm nghề lâu năm hay có linh cảm?
Người làm một việc lâu năm tích lũy rất nhiều kinh nghiệm mà chính họ không nói ra thành lời được. Một dấu hiệu nhỏ có thể khiến họ cảnh giác trước khi kịp hiểu vì sao, người ta hay gọi đó là linh cảm.
Gia súc đi lạc lên đường ray thì nên làm gì?
Không tự ý chạy ra đường ray khi có thể có tàu tới. Hãy báo ngay cho người gác chắn, nhà ga hoặc chính quyền địa phương để họ phối hợp cảnh báo và đưa gia súc ra khỏi đường ray an toàn.
