Ông khách già lay vai người soát vé, chìa ra một tấm vé ố vàng, và nói rất bình thản: cho ông xuống ở ga tới nhé, ga có cây bàng.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, đoàn tàu, ga xép và ông khách đều do mình tưởng tượng. Có những chuyến về nhà phải chờ rất lâu mới tới được, và truyện này kể về một chuyến như thế.
Ông khách ở toa số sáu
Khôi làm nhân viên soát vé trên tàu đêm được ba năm. Đêm ấy, khi đi kiểm tra toa ghế ngồi số sáu, anh thấy một ông cụ ngồi một mình ở ghế sát cửa sổ. Ông mặc áo đại cán đã sờn, đội mũ phớt, ôm một cái túi xách bằng vải bạt.
Khôi hỏi vé, ông cụ đưa ra một tấm vé bìa cứng, loại vé đã thôi dùng từ lâu, chữ in mờ gần hết, chỉ đọc được tên một ga xép giữa đồng. Đó là vé khứ hồi. Phần vé đi đã được bấm lỗ, phần vé về còn nguyên.
Anh định giải thích loại vé này không còn giá trị, nhưng nhìn khuôn mặt ông cụ, anh lại thôi. Ông nhìn ra cửa sổ, đôi mắt sáng lên mỗi lần tàu qua một cánh đồng.
Gần hai giờ sáng, ông cụ lay vai Khôi, bảo cho ông xuống ở ga tới, ga có cây bàng.
Ga xép đã đóng cửa
Khôi biết cái ga ấy. Đó là một ga xép nhỏ giữa đồng, đã thôi đón khách từ mấy chục năm, giờ chỉ còn nền gạch cũ, một cái ghế gỗ và cây bàng già. Tàu chạy qua không dừng, có khi còn chẳng giảm tốc.
Anh nhẹ nhàng giải thích: ga ấy tàu không dừng nữa, bác ạ. Bác xuống ga sau, cháu nhờ người đưa bác quay lại. Ông cụ lắc đầu, cười hiền, bảo không sao, tới nơi tàu sẽ dừng, người nhà ông đang đứng chờ.
Khôi bối rối. Anh báo cho trưởng tàu. Trưởng tàu là người lớn tuổi, nghe kể xong im lặng một lúc, rồi bảo Khôi cứ đưa ông cụ ra cửa toa, ông sẽ báo lái tàu.
Khôi ngạc nhiên vì trưởng tàu không hỏi thêm gì. Như thể ông đã từng nghe chuyện này.
Đoàn tàu tự chậm lại
Khôi đỡ ông cụ ra cửa toa. Cửa mở, gió đồng tràn vào mát lạnh, mùi lúa đang thì con gái. Từ xa, anh thấy bóng cây bàng già sừng sững dưới trăng.
Tàu bắt đầu chậm lại. Không có tiếng phanh rít, chỉ là chậm dần, chậm dần, như người đi bộ thong thả. Khôi nghe rõ tiếng bánh xe qua từng mối nối ray, cách nhau mỗi lúc một xa.
Và trên nền gạch của ga xép, anh thấy có người. Một bà cụ cầm cây đèn dầu, hai người đàn ông trẻ, một cô gái, một ông lão chống gậy, tất cả mặc quần áo kiểu xưa, đứng thành hàng bên cây bàng, ngóng về phía đoàn tàu.
Tàu dừng hẳn, đúng trước sân ga, đúng trước bà cụ cầm đèn. Ông cụ quay sang Khôi, đưa cho anh phần vé về còn nguyên, bảo: cháu bấm cho ông. Khôi lấy kìm bấm vé, bấm một lỗ nhỏ lên tấm bìa cũ. Ông cụ cảm ơn, bước xuống.
Những người đứng chờ
Bà cụ cầm đèn chạy lại, nắm tay ông cụ, không nói gì, chỉ nắm thật chặt. Cô gái ôm lấy cánh tay ông. Hai người đàn ông đỡ túi xách. Cả nhóm người quay đi, đi dọc bờ ruộng về phía một xóm nhỏ, ánh đèn dầu chập chờn.
Tàu từ từ chuyển bánh. Khôi đứng ở cửa nhìn theo. Ánh đèn dầu nhỏ dần, rồi tắt, như chưa từng có ai ở đó. Sân ga chỉ còn nền gạch cỏ mọc và cây bàng đứng một mình dưới trăng.
Khôi quay vào, tìm trưởng tàu. Ông đang ngồi trong phòng trưởng tàu, rót trà. Ông kể, hồi ông mới vào ngành, có lần cũng gặp một hành khách cầm vé cũ đòi xuống ga xép ấy, tàu cũng tự chậm lại, cũng có người cầm đèn đón.
Ông bảo, nghe các cụ trong ngành kể, ngày trước có những người từ ga này lên tàu đi xa, đi làm ăn, đi theo con cháu, rồi không có dịp quay về. Ga đóng cửa, chuyến về của họ cứ treo mãi đó.
Tấm vé hai lỗ bấm
Sáng hôm sau, lúc dọn toa số sáu, Khôi thấy trên ghế ông cụ ngồi có tấm vé bìa cũ. Phần vé đi có một lỗ bấm, phần vé về có một lỗ bấm, lỗ bấm mới tinh của chính kìm bấm vé của anh.
Anh giữ tấm vé trong ví. Vài tuần sau, ngày nghỉ, anh đi xe máy tới ga xép ấy. Ban ngày, ga chỉ là một nền gạch giữa đồng, cây bàng rụng lá đỏ. Anh hỏi thăm người trong xóm gần đó.
Một bà cụ chỉ cho anh một ngôi mộ mới xây lại trong khu mộ dòng họ, bảo đó là mộ ông chú, đi làm xa từ hồi trẻ, mất ở nơi xa, mấy chục năm sau con cháu mới tìm được, vừa đưa hài cốt về quê tháng trước.
Khôi đứng trước ngôi mộ, rút tấm vé ra, đặt lên bệ đá, chèn bằng một hòn sỏi. Anh nói khẽ: cháu bấm vé rồi, ông về tới nhà rồi. Gió đồng thổi qua, cây bàng ngoài ga xa xa rụng thêm mấy chiếc lá đỏ.
Câu hỏi thường gặp
Vé tàu bìa cứng ngày xưa trông như thế nào?
Trước đây nhiều nơi dùng vé tàu in trên bìa cứng nhỏ, nhân viên dùng kìm bấm lỗ để đánh dấu vé đã sử dụng. Ngày nay vé đã chuyển sang in giấy và vé điện tử.
Vì sao nhiều ga xép bị đóng cửa?
Khi đường bộ phát triển, lượng khách đi tàu ở những ga nhỏ giảm mạnh, ngành đường sắt thường thôi đón khách ở đó để tàu chạy nhanh hơn. Một số ga vẫn giữ để tránh tàu hoặc phục vụ kỹ thuật.
Vì sao người Việt coi trọng chuyện được về quê lúc cuối đời?
Quê hương gắn với tổ tiên, dòng họ và nơi chôn rau cắt rốn. Nhiều người đi xa vẫn mong được trở về, và con cháu thường cố gắng đưa người thân đã khuất về an táng ở quê.
Vì sao truyện ma về chuyến về nhà dở dang khiến người nghe xúc động?
Ai cũng có một nơi muốn quay về. Truyện kể về người đã khuất cuối cùng được về nhà chạm tới nỗi nhớ quê và nỗi day dứt của những người phải xa gia đình.
Hành khách muốn xuống ga không có trong lịch dừng thì sao?
Tàu chỉ dừng ở các ga theo lịch chạy, không thể dừng tùy ý. Hành khách cần xem kỹ lịch và nhờ nhân viên tư vấn ga xuống gần nhất, sau đó dùng phương tiện khác đi tiếp.
