Người đàn bà đứng bên đường đèo lúc chập choạng tối, tay xách một gói bánh buộc dây lạt, và khi Thư dừng xe, bà chỉ hỏi đúng một câu: cháu có qua bên kia đèo không, cho cô gửi cái này.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, con đèo, gói bánh và những người trong truyện đều do mình tưởng tượng. Đây là truyện về một phiên chợ, và một người chồng chưa bao giờ thôi chờ.
Người đàn bà bên đường
Thư làm nhân viên khuyến nông, hay đi xe máy xuống các bản. Chiều hôm ấy cô về muộn, qua con đèo nối hai huyện lúc trời đã chập choạng. Đèo không cao lắm nhưng dài, nhiều khúc quanh, hai bên là rừng thông.
Gần lưng đèo, cô thấy một người đàn bà đứng bên lề đường. Bà ngoài năm mươi, mặc áo cánh màu xanh nhạt, quấn khăn, tay xách một gói bánh buộc dây lạt. Thấy đèn xe, bà giơ tay.
Thư dừng lại. Bà hỏi cô có qua bên kia đèo không. Thư gật đầu, mời bà lên. Bà ngần ngừ, bảo bà chỉ đi tới đỉnh đèo thôi, rồi nhờ cô cầm gói bánh sang bên kia, đưa cho một ông cụ ở căn nhà đầu dốc, có cây vú sữa trước cửa.
Thư thấy hơi lạ, nhưng đường cũng tiện, cô nhận lời. Bà ngồi lên yên sau, nhẹ tênh, nhẹ tới mức Thư phải ngoái lại xem bà đã lên chưa.
Đỉnh đèo lúc tối
Suốt đoạn đường, người đàn bà ít nói. Bà chỉ kể bà đi chợ phiên bên này đèo, mua ít bánh cho ông nhà. Ông thích bánh gai lắm, năm nào phiên chợ cuối thu bà cũng mua về một gói.
Thư hỏi sao bà không về luôn. Bà im lặng một lúc, rồi bảo bà không qua được đỉnh đèo. Giọng bà nhẹ như gió, Thư nghe không rõ, tưởng bà mỏi chân hay say xe.
Lên tới đỉnh đèo, chỗ có cái chòi nghỉ cũ và một cột mốc ranh giới huyện, bà vỗ vai Thư bảo dừng. Bà xuống xe, đưa gói bánh cho cô, dặn đi dặn lại: cháu đưa tận tay ông nhé, bảo là bà mua đúng loại ông thích.
Thư hỏi bà xuống đây rồi đi đâu, trời tối rồi. Bà chỉ cười, bảo nhà bà gần đây thôi. Thư đi được một đoạn, ngoái lại. Chỗ chòi nghỉ không còn ai, chỉ có gió thổi qua rừng thông nghe vi vu.
Căn nhà có cây vú sữa
Xuống tới chân đèo bên kia, Thư tìm được căn nhà đầu dốc có cây vú sữa. Nhà nhỏ, mái ngói cũ, đèn vàng. Một ông cụ tóc bạc trắng ngồi trên chiếc ghế mây ngoài hiên, mặt hướng về phía con đèo, như đang chờ ai.
Thư bước vào, chào ông, đưa gói bánh, kể lại lời người đàn bà. Ông cụ cầm gói bánh, đôi tay run run. Ông mở dây lạt, nhìn những chiếc bánh gai đen bóng gói lá chuối khô, rồi đưa lên mũi ngửi.
Ông hỏi Thư: bà ấy mặc áo xanh, quấn khăn, phải không. Thư gật đầu. Ông cụ nhắm mắt, hai giọt nước mắt lăn xuống gò má nhăn nheo.
Ông kể, hơn ba mươi năm trước, vào phiên chợ cuối thu, vợ ông đi bộ qua đèo sang chợ bên kia mua bánh gai cho ông. Chiều về, trời đổ mưa lớn, đất trên đèo sụt. Bà không về nữa. Người ta chỉ tìm thấy chiếc khăn của bà ở gần đỉnh đèo.
Ba mươi năm ngồi chờ
Từ đó, năm nào tới ngày phiên chợ cuối thu, ông cụ cũng ngồi ở hiên từ chiều tới đêm, nhìn về phía đèo. Con cháu khuyên ông vào nhà, ông không chịu. Ông bảo bà đi chợ chưa về, ông phải ngồi chờ, bà về thấy cửa đóng lại buồn.
Hôm nay đúng là ngày phiên chợ cuối thu. Ông cụ ngồi chờ từ chiều. Và đây là lần đầu tiên, sau hơn ba mươi năm, có người mang về cho ông một gói bánh gai.
Ông cụ mời Thư vào nhà uống nước. Trên bàn thờ có ảnh một người đàn bà trẻ, mặc áo cánh, quấn khăn. Thư nhìn tấm ảnh, nhận ra ngay khuôn mặt ấy, dù trong ảnh trẻ hơn nhiều.
Ông cụ bóc một chiếc bánh, đặt lên đĩa trên bàn thờ, rồi bóc một chiếc ăn. Ông ăn chậm rãi, nhai rất lâu, rồi cười hiền: đúng loại ông thích. Bà ấy vẫn nhớ.
Phiên chợ năm sau
Thư ra về lúc đã khuya. Cô không thấy sợ. Cô chỉ thấy lòng nặng trĩu, lại ấm áp lạ lùng.
Mấy tháng sau, cô nghe tin ông cụ mất, ra đi nhẹ nhàng trong một buổi chiều ngồi ở hiên nhìn về phía đèo. Con cháu kể, mấy tháng cuối ông không còn ngồi chờ nữa, ông bảo bà về rồi, không cần chờ.
Phiên chợ cuối thu năm sau, Thư lại có việc qua đèo. Lên tới đỉnh, chỗ chòi nghỉ cũ, cô dừng xe. Trên chiếc ghế gỗ của chòi có đặt hai chiếc bánh gai, gói lá chuối khô, buộc dây lạt.
Cô không biết ai để lại. Cô chỉ biết, gió qua rừng thông hôm ấy không vi vu buồn như năm trước. Nó nghe giống như tiếng hai người già đang nói chuyện thì thầm, vừa nói vừa cười.
Câu hỏi thường gặp
Bánh gai là món bánh gì?
Bánh gai là bánh truyền thống của nhiều vùng miền Bắc, làm từ bột nếp trộn lá gai giã nhuyễn nên có màu đen bóng, nhân đỗ xanh, dừa, mỡ, gói lá chuối khô. Bánh hay được làm vào dịp lễ, giỗ và làm quà.
Chợ phiên vùng núi có gì đặc biệt?
Chợ phiên chỉ họp vào những ngày nhất định trong tuần hay trong tháng, là nơi người dân nhiều bản làng gặp nhau mua bán, trao đổi. Với nhiều người, đi chợ phiên còn là dịp gặp gỡ, thăm hỏi.
Vì sao chờ đợi một người đã mất là phản ứng hay gặp?
Khi mất đi người thân đột ngột, nhiều người khó chấp nhận sự thật, nên giữ những thói quen cũ như chờ đợi, để chỗ, nấu phần. Đây là một phần của quá trình tiếc thương, mỗi người cần thời gian khác nhau.
Cho người lạ đi nhờ xe trên đèo có an toàn không?
Nên cân nhắc kỹ, nhất là khi đi một mình và trời tối. Nếu muốn giúp, có thể dừng ở chỗ đông người, hỏi han trước hoặc gọi giúp lực lượng chức năng thay vì chở người lạ.
Vì sao truyện ma về những người già chờ đợi lại phổ biến?
Nó phản ánh tình nghĩa vợ chồng thủy chung và sự cô đơn của tuổi già. Người nghe thấy ở đó cả nỗi buồn lẫn niềm an ủi rằng tình thương có thể vượt qua mọi khoảng cách.
