Bà Lành múc gàu nước lên, đưa lên miệng nếm, rồi đứng sững, nước giếng đêm đó mặn chát như nước biển, trong khi cả làng biết rõ không còn chiếc tàu nào đang ở ngoài khơi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, làng biển và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Bạn cầm gàu, tới bên giếng đá với mình nhé.
Cái giếng biết báo tin
Làng biển ấy có một cái giếng đá cổ ở giữa làng, xây từ thời nào không ai nhớ. Nước giếng ngọt mát quanh năm, cả làng múc ăn, múc uống. Người già nói giếng này linh lắm, nó biết chuyện của biển.
Chuyện là vầy. Mỗi khi có tàu cá của làng sắp về bến, đêm hôm trước nước giếng sẽ hoá mặn. Không mặn lắm, chỉ hơi lợ lợ, ai tinh ý mới nhận ra. Sáng hôm sau, nước lại ngọt như cũ, và chiều đó, thế nào cũng có tàu về.
Đàn bà trong làng ai cũng biết chuyện này. Chồng đi biển, tối nào họ cũng ra giếng múc một gàu, nếm thử. Nước lợ là mừng rỡ chạy về nấu cơm, quét nhà, ra bến đợi. Nước ngọt thì thở dài, đợi tiếp đêm sau.
Bà Lành là người ra giếng đều đặn nhất. Bà bảy mươi tuổi, lưng còng, tóc bạc trắng. Chồng bà, ông Thắm, đi biển từ năm bà hai mươi tuổi, rồi một mùa bão năm ấy ông không về. Bà chờ mấy chục năm, tối nào cũng ra giếng nếm nước.
Những năm chờ đợi
Người trong làng thương bà Lành, nhưng cũng nhiều người lắc đầu. Ông Thắm đi đã gần năm mươi năm, tàu của ông gặp bão, cả tàu không ai về. Người làng đã làm giỗ chung cho những người đi chuyến đó từ lâu. Chỉ có bà Lành không chịu làm giỗ cho chồng.
Bà nói, giếng chưa báo thì ông chưa về, ông chưa về thì ông chưa đi đâu cả. Tối nào bà cũng múc nước, nếm, rồi lặng lẽ đổ lại xuống giếng. Có đêm mưa lớn, bà vẫn đội nón ra giếng. Có đêm bà ốm, bà nhờ đứa cháu hàng xóm múc giùm, đưa vào tận giường cho bà nếm.
Năm này qua năm khác, giếng báo tin cho bao chuyến tàu về, nhưng chưa lần nào báo tin cho bà. Làng thay đổi nhiều, tàu gỗ thành tàu sắt, người trẻ lên thành phố làm ăn. Nghề biển trong làng thưa dần. Tới năm ấy, làng chỉ còn vài chiếc tàu nhỏ đi biển gần bờ, sáng đi chiều về.
Mùa đông năm đó, biển động, gió mùa thổi liên miên. Mấy chiếc tàu nhỏ nằm bờ cả tháng không ra khơi được. Cả làng không ai ở ngoài biển. Giếng ngọt suốt mấy tuần liền.
Đêm giếng mặn
Một đêm cuối năm, trời lạnh buốt, bà Lành vẫn ra giếng như thường lệ. Bà thả gàu, kéo lên, đưa lên miệng nếm. Bà đứng sững. Nước mặn chát, mặn như nước biển, mặn hơn bất kỳ lần nào giếng báo tin từ trước tới nay.
Bà múc thêm gàu nữa, vẫn mặn. Bà chạy đi gõ cửa nhà hàng xóm, nhờ người ta nếm. Ai nếm cũng nhăn mặt, nói mặn thiệt. Nhưng ai cũng ngơ ngác. Làng không còn chiếc tàu nào ngoài khơi, giếng báo tin cho ai.
Ông trưởng thôn ra coi, nếm nước, rồi nhìn bà Lành. Ông không nói gì, nhưng mắt ông ướt. Người già trong làng ai cũng hiểu, chỉ không ai dám nói ra. Bà Lành thì hiểu rõ nhất. Bà cười, nụ cười mà mấy chục năm nay không ai thấy.
Bà về nhà, quét dọn sạch sẽ, nấu một nồi cơm, kho một nồi cá nhỏ như hồi trẻ ông Thắm thích. Bà mặc chiếc áo bà ba mới nhất, cài cái kẹp tóc đồi mồi ông mua cho bà hồi mới cưới. Bà thắp ngọn đèn dầu đặt ở bậc cửa, ngồi trên chiếc ghế đẩu nhìn ra phía bến.
Người về
Đứa cháu hàng xóm thương bà, ngồi với bà tới khuya. Gần sáng, cậu ngủ gục bên bậc cửa. Khi trời hửng, cậu tỉnh dậy, thấy ngọn đèn dầu đã tắt, nồi cơm đã vơi một nửa, hai cái chén để cạnh nhau, đôi đũa gác ngay ngắn.
Người làng kể lại, bà Lành đã đi rồi, đi nhẹ nhàng lúc trời vừa sáng, như người thiếp ngủ sau một đêm dài chờ đợi. Ai tới thắp nhang cũng nói chưa bao giờ thấy bà an lòng như vậy.
Dưới bậc cửa, ngay cạnh chân ghế, có một đôi dép cao su cũ ướt sũng, đóng một lớp muối trắng mỏng. Đó là loại dép mấy chục năm trước ngư dân hay đi, giờ không ai còn đi nữa. Từ bậc cửa, những vệt cát ướt mờ mờ chạy ngược ra phía bến.
Người làng nói, ông Thắm về rồi. Ông về đúng như giếng báo, ăn bữa cơm bà nấu, rồi dắt bà đi. Họ làm đám cho bà Lành, và lần đầu tiên sau gần năm mươi năm, họ làm giỗ cho ông Thắm, đặt chung một ngày với bà.
Giếng ngọt mãi
Sáng hôm đó, đứa cháu hàng xóm ra giếng múc nước. Nước ngọt lại như cũ, ngọt mát. Nhưng từ đó, giếng làng không bao giờ hoá mặn nữa, kể cả khi có tàu về.
Người già nói, giếng hết việc rồi. Hồi xưa nó báo tin cho cả làng, nhưng thật ra suốt năm mươi năm nó chỉ giữ lại một lời báo tin cho một người. Báo xong rồi, nó nghỉ.
Mấy chiếc tàu nhỏ trong làng giờ có điện thoại, có máy liên lạc, tàu về lúc nào người nhà đều biết trước. Không ai cần ra giếng nếm nước nữa. Cái giếng đá cổ vẫn ở giữa làng, gàu tre vẫn treo trên thành giếng, ai đi ngang thì múc một gàu rửa tay.
Chỉ có đứa cháu hàng xóm năm ấy, giờ đã lớn, mỗi tối cuối năm vẫn ra giếng múc một gàu, nếm thử. Nước lúc nào cũng ngọt. Cậu đổ lại xuống giếng, khẽ nói, ông bà ở bên đó khoẻ không. Gió biển thổi qua, mang theo mùi muối mặn, như có ai vừa đi ngang qua giếng trên đường từ bến về làng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao giếng ven biển có thể bị nhiễm mặn?
Ở vùng ven biển, nước ngọt dưới đất nằm sát với nước mặn từ biển thấm vào. Khi khai thác quá nhiều, khi triều cường hoặc mùa khô kéo dài, nước mặn có thể lấn vào tầng nước ngọt làm giếng bị lợ hoặc mặn.
Thủy triều có ảnh hưởng tới nước giếng không?
Ở một số giếng gần biển, mực nước và độ mặn có thể thay đổi nhẹ theo thủy triều, vì nước biển và nước ngầm liên thông qua lớp đất cát. Đây là hiện tượng tự nhiên, không liên quan tới tàu thuyền ngoài khơi.
Ngày giỗ chung ở làng biển có ý nghĩa gì?
Khi một trận bão lấy đi nhiều người cùng lúc, các gia đình trong làng thường cùng làm giỗ vào một ngày. Đó là dịp cả làng tưởng nhớ người đi biển không trở về và chia sẻ nỗi mất mát với nhau.
Vì sao nhiều người nhà ngư dân không chịu làm giỗ khi chưa tìm thấy người thân?
Khi không tìm thấy người mất tích, nhiều gia đình vẫn giữ hy vọng người thân còn sống ở đâu đó. Làm giỗ đồng nghĩa với chấp nhận sự mất mát, nên có người chờ đợi rất lâu mới làm.
Vì sao những truyện về điềm báo lại phổ biến ở làng biển?
Nghề biển nhiều rủi ro, người ở nhà không có cách nào biết tin người đi xa, nên họ tìm dấu hiệu trong thiên nhiên quanh mình. Những truyện về điềm báo là cách người làng biển gửi gắm nỗi lo và niềm hy vọng.
