Nửa đêm, Quyên mở cửa căn buồng cuối nhà sàn và bước chân xuống làn nước sông lạnh ngắt ngập tới đầu gối, trong khi ngoài trời không mưa và con sông dưới chân nhà vẫn cạn trơ đá.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, thị trấn ven sông và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Bạn xắn ống quần lên, đi vào căn buồng cuối cùng với mình nhé.
Ngôi nhà sàn bên sông
Minh và Quyên bỏ công việc văn phòng ở thành phố, dồn tiền mua một ngôi nhà sàn gỗ cũ ở một thị trấn ven sông miền núi phía Bắc. Họ định sửa lại làm chỗ nghỉ cho khách du lịch, mỗi ngày dậy sớm nhìn sương trên sông, tối nghe nước chảy.
Ngôi nhà sàn đã hơn trăm năm, gỗ lim đen bóng, cột to một người ôm không xuể. Chủ cũ là một ông cụ sống một mình, lên thành phố ở với con nên bán. Ông dặn đi dặn lại một câu, căn buồng cuối nhà, sát bờ sông, cứ để trống, đừng ngủ trong đó.
Minh cười, nghĩ ông cụ già nên mê tín. Căn buồng cuối rộng nhất, cửa sổ nhìn thẳng ra sông, đẹp nhất nhà. Hai vợ chồng sửa sang, lau sàn, treo rèm, kê giường, định làm phòng cho khách đặc biệt.
Đêm đầu tiên dọn xong, hai vợ chồng ngủ thử trong căn buồng ấy. Gần nửa đêm, Quyên tỉnh giấc vì lạnh chân. Cô thò tay xuống mép giường, chạm phải nước. Nước ngập lên tới mặt giường, mát lạnh, chảy lững lờ như nước sông.
Nước trong buồng
Quyên hét lên. Minh bật đèn. Cả căn buồng ngập nước tới đầu gối, nước trong veo, đáy là sàn gỗ. Dưới ánh đèn, mấy con cá nhỏ bơi lượn quanh chân giường, có cả rong rêu lững lờ trôi. Ngoài cửa sổ, trời đầy sao, không có mưa.
Minh lội ra cửa buồng, mở cửa. Ngoài hành lang khô ráo, sàn gỗ không ướt một giọt. Nước trong buồng dừng lại ngay ngưỡng cửa như có bức tường kính vô hình chắn. Anh nhìn xuống sông qua khe sàn, sông mùa khô cạn, trơ đá.
Hai vợ chồng ôm nhau ngồi ngoài hành lang tới sáng. Lúc trời hửng, nước trong buồng rút đi, rút xuống qua khe sàn, không còn một vũng. Sàn gỗ khô ráo như chưa từng ướt, chỉ có vài chiếc vảy cá lấp lánh trên sàn và mùi rong sông còn vương.
Minh không tin. Đêm sau, anh ngồi canh một mình. Đúng nửa đêm, nước từ đâu dâng lên từ sàn gỗ, không ồn ào, không chảy xiết, cứ lặng lẽ dâng như con nước. Anh thò tay xuống, nước lạnh và thật, có cả một con cá chép nhỏ đớp vào ngón tay anh.
Bến nước cũ
Quyên đi hỏi người già trong thị trấn. Một bà cụ bán hàng nước đầu chợ nghe kể thì gật gù. Bà nói chỗ ngôi nhà sàn đó ngày xưa là bến nước của cả bản, người ta ra gánh nước, tắm giặt, thả bè. Bến có bậc đá đi xuống sông, có cây đa to.
Rồi một năm lũ lớn, sông đổi dòng, lùi ra xa mấy chục mét. Bến nước cạn, bỏ hoang. Mấy chục năm sau, người ta dựng ngôi nhà sàn ngay trên nền bến cũ, căn buồng cuối nằm đúng chỗ bậc đá xuống sông năm xưa.
Bà cụ nói, sông có nhớ đường của nó. Nước rút đi rồi nhưng con sông vẫn quen về bến. Mấy chủ nhà trước đều biết, nên để trống căn buồng đó cho sông về. Bà cười, nói tụi bây kê giường vô chỗ sông nằm, nó không giận là may.
Quyên kể cho Minh. Minh nghe xong thì im lặng. Anh vốn là người tin vào khoa học, nhưng anh đã chạm tay vào nước, đã thấy cá bơi. Anh hỏi Quyên, giờ mình làm sao. Quyên nói, mình trả bến lại cho sông.
Con cá chép vảy vàng
Hai vợ chồng dọn hết giường tủ ra khỏi căn buồng. Đêm đó họ không ngủ, ngồi ở ngưỡng cửa nhìn vào. Nửa đêm, nước lại dâng, trong vắt, và lần này cả căn buồng sáng lên ánh trăng tuy cửa sổ đã đóng.
Trong làn nước, có một con cá chép rất lớn, dài tới nửa cánh tay, vảy ánh vàng như được dát kim loại, bơi chậm rãi một vòng quanh căn buồng trống. Nó dừng lại ở góc phòng, chỗ sát bờ sông nhất, đớp đớp vào sàn gỗ như tìm lối đi xuống.
Minh nhớ lời bà cụ, nói bến có bậc đá đi xuống sông. Sáng hôm sau, anh cạy mấy tấm ván sàn ở góc phòng. Bên dưới, đúng như bà nói, là mấy bậc đá cũ phủ rêu xanh, dẫn xuống phía bờ đất trống nơi ngày xưa là mép nước.
Đêm đó, nước lại dâng, con cá chép vàng bơi tới chỗ ván cạy, lượn xuống theo bậc đá, rồi khuất mất. Nước rút theo nó, nhanh hơn mọi đêm. Sáng ra, Minh và Quyên đi ra bờ sông, thấy trên một tảng đá ướt sũng có một chiếc vảy cá vàng lớn bằng đồng xu, nằm ngay ngắn như ai đặt ở đó.
Căn buồng mở ra sông
Hai vợ chồng không lắp lại ván sàn. Họ thuê thợ phá bức vách cuối, biến căn buồng thành một mái hiên rộng mở thẳng ra sông, dựng lại bậc đá xuống tới bờ, trồng một cây đa nhỏ cạnh bậc cuối cùng.
Từ đó, căn buồng không ngập nữa. Khách tới nghỉ thích nhất là ngồi ở mái hiên cuối nhà, uống trà nhìn sông. Người già trong thị trấn đi ngang thì dừng lại nhìn bậc đá, nói, bến cũ về rồi.
Mùa mưa năm sau, nước sông lên cao hơn mọi năm, lần đầu tiên sau mấy chục năm dâng tới tận bậc đá cuối cùng của bến cũ. Đêm ấy Quyên ra hiên ngồi, thấy dưới bậc đá có ánh vàng lấp lánh trong nước. Con cá chép vảy vàng đang bơi ngay chỗ bậc đá, lượn một vòng rồi quay đầu ra sông lớn.
Quyên kể cho khách nghe chuyện căn buồng ngập nước. Ai cũng cười, nghĩ là chuyện bà chủ bịa cho vui. Cô cũng cười theo. Nhưng đêm nào trước khi ngủ, cô vẫn để một ngọn đèn nhỏ ở bậc đá cuối cùng, như người ta để đèn cho người quen đi xa có lối về bến.
Câu hỏi thường gặp
Nhà sàn có đặc điểm gì?
Nhà sàn là kiểu nhà dựng trên các cột cao, sàn nhà cách mặt đất một khoảng, phổ biến ở vùng núi và vùng sông nước. Kiểu nhà này giúp tránh ẩm, tránh thú dữ, tránh lũ và tận dụng được khoảng dưới sàn.
Vì sao sông có thể đổi dòng?
Sông liên tục bào mòn bờ này và bồi đắp bờ kia, nhất là trong những trận lũ lớn mang theo nhiều nước và đất đá. Qua thời gian, dòng chảy có thể dịch chuyển, để lại những đoạn sông cũ cạn dần.
Vì sao nhà ven sông thường dễ ẩm và có mùi rêu?
Nhà gần sông chịu độ ẩm cao từ mặt nước và đất, đặc biệt vào ban đêm và mùa mưa. Hơi ẩm dễ đọng lại trên gỗ, đá, tạo điều kiện cho rêu mốc phát triển và mang theo mùi đặc trưng.
Vì sao cá chép xuất hiện nhiều trong văn hoá Việt?
Cá chép gắn với nhiều truyền thuyết và phong tục, như hình ảnh cá chép vượt vũ môn tượng trưng cho sự nỗ lực, hay tục thả cá chép trong ngày ông Công ông Táo. Vì vậy cá chép thường mang ý nghĩa may mắn và vượt khó.
Vì sao truyện ma hay nói về những nơi từng là bến nước, giếng hay đường cũ?
Những nơi từng gắn với sinh hoạt của cả cộng đồng mang nhiều ký ức, khi bị thay đổi người ta vẫn nhớ về chúng. Truyện ma dùng hình ảnh nơi chốn nhớ lại công dụng xưa để nói về sự tôn trọng với lịch sử của mảnh đất.
