Mười hai giờ trưa ở đây là đúng giao thừa ở nhà, và đúng giây ấy, từ dưới sàn căn hộ của mình vọng lên một tràng pháo đì đùng, cái tiếng mà mình chỉ còn nghe trong những đoạn phim cũ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, viết dưới dạng nhật ký của một du học sinh, thành phố và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Cuối truyện có một lời giải, nhưng không giải được hết.
Ngày hai mươi chín Tết
Hôm nay là hai mươi chín Tết ở nhà, còn ở đây là một ngày thứ Năm bình thường của tháng hai. Ngoài trời âm mười độ, tuyết rơi từ sáng. Mình đi học về, lò sưởi trong phòng kêu tích tắc.
Năm nay là Tết thứ hai mình xa nhà. Năm ngoái mình buồn quá, đón giao thừa giờ Việt Nam trong thư viện, vừa làm bài vừa xem mẹ gọi video, nhìn nồi bánh chưng qua màn hình mà khóc. Năm nay mình định khác, sẽ mua ít mứt ở cửa hàng châu Á, bày một đĩa, pha ấm trà.
Căn hộ mình ở tầng ba một toà nhà cũ. Tầng dưới là ông Tư, người Việt, sống một mình, nghe nói sang đây từ rất lâu, trước khi mình sinh ra. Ông ít nói, mỗi lần gặp ở cầu thang chỉ gật đầu, hỏi một câu cháu ăn cơm chưa, rồi đi.
Tối nay mình gặp ông ở hộp thư. Ông hỏi mai Tết rồi cháu có làm gì không. Mình bảo cháu đón giao thừa giờ nhà, mười hai giờ trưa. Ông gật đầu, bảo ông cũng thế, năm nào cũng thế.
Giao thừa lúc giữa trưa
Sáng nay mình xin nghỉ một tiết. Mười một giờ rưỡi mình bày đĩa mứt, pha trà, bật máy tính gọi về nhà. Ở nhà sắp nửa đêm, cả nhà quây quanh bàn thờ, bố đang thắp hương.
Đúng mười hai giờ, mẹ bảo giao thừa rồi con ơi. Đúng giây ấy, từ dưới sàn vọng lên một tràng pháo. Đì đùng, đì đùng, rồi lách tách liên hồi như pháo dây. Mình giật mình suýt đánh đổ chén trà.
Mẹ ở đầu bên kia hỏi tiếng gì thế con. Mình bảo hình như tiếng pháo. Mẹ cười, bảo bên ấy cũng đốt pháo à. Ở đây giữa trưa không ai đốt pháo, cả thành phố chỉ bắn pháo hoa đêm Giáng sinh và đêm năm mới dương lịch.
Tràng pháo kéo dài gần một phút, xen tiếng trẻ con reo, tiếng ai đó chúc mừng năm mới bằng tiếng Việt, giọng miền Bắc ngày xưa, kiểu giọng mình chỉ nghe trong phim tài liệu. Rồi im bặt. Mình nghe rõ mùi khói pháo, thứ mùi diêm sinh khen khét mà mình chỉ biết qua lời bố kể.
Chiếc đài trên nóc tủ
Chiều mình xuống gõ cửa ông Tư, mang theo đĩa mứt để chúc Tết. Ông mở cửa, mặc áo vest cũ, tóc chải gọn, trông khác hẳn mọi ngày. Ông mời mình vào uống trà.
Căn hộ của ông nhỏ, ngăn nắp, có bàn thờ đơn sơ với tấm ảnh hai cụ già và một cành mai giả. Trên nóc tủ có một chiếc đài cát xét cũ, loại có hai cái loa tròn, thân bạc màu.
Mình hỏi ông trưa nay có nghe tiếng pháo không. Ông cười, chỉ vào chiếc đài, bảo đấy là băng ông thu giao thừa năm cuối cùng ở nhà, trước khi ông đi xa. Năm nào giao thừa giờ Việt Nam ông cũng mở nghe. Ông xin lỗi vì mở to quá.
Mình thở phào. Hoá ra thế. Tiếng trẻ con reo là anh em ông ngày ấy, tiếng chúc Tết là của bố ông. Ông kể, giọng nhỏ dần, rằng cả nhà ông giờ chẳng còn ai, chỉ còn cái băng ấy.
Ổ cắm trống
Lúc mình đứng dậy về, mình vô tình nhìn ra sau tủ. Dây điện của chiếc đài cuộn tròn, buộc bằng dây chun, phích cắm treo lơ lửng. Ổ điện duy nhất gần đó đang cắm cái ấm siêu tốc.
Mình hỏi ông đài chạy pin ạ. Ông nhìn mình, rồi nhìn chiếc đài, lắc đầu chậm rãi. Ông bảo đài này hỏng pin từ lâu, ông chỉ cắm điện. Mà hôm nay ông chưa cắm. Ông định trưa nay mở, nhưng ông ngủ quên, tỉnh dậy đã mười hai giờ mười lăm.
Hai ông cháu im lặng rất lâu. Ông Tư bước tới, mở nắp khoang băng. Cuộn băng vẫn ở đó, nhưng băng đã quay hết sang một bên, như vừa chạy trọn một lượt.
Ông ngồi xuống ghế, đặt tay lên chiếc đài, không nói gì. Mình thấy mắt ông đỏ hoe. Rồi ông cười, bảo thôi, năm nay có người mở hộ ông rồi.
Trang cuối của ngày mùng một
Tối nay mình ngồi viết lại cho kỹ, để sau này đọc lại không tự bảo là mình tưởng tượng. Mình đã nghĩ đủ cách. Có thể ông cắm điện rồi rút ra mà quên. Có thể một người hàng xóm khác cũng mở băng pháo. Có thể tiếng ấy vọng từ một căn hộ nào đó trong toà nhà có người Việt.
Mình biết cách giải thích nào cũng nghe được. Mình học kỹ thuật, mình tin vào cách giải thích. Nhưng mình vẫn nhớ mùi khói pháo, mà băng cát xét thì không có mùi.
Mình đã hẹn ông Tư, Tết năm sau hai ông cháu sẽ đón giao thừa cùng nhau, mười hai giờ trưa, mình nấu nồi canh măng, ông mở băng. Ông gật đầu, bảo nhớ cắm điện trước.
Ghi thêm một dòng trước khi ngủ. Lúc mình về phòng, dưới thảm chùi chân trước cửa có mấy mảnh xác pháo giấy đỏ, mỏng như cánh hoa, mép cháy xém. Mình nhặt lên, kẹp vào trang nhật ký này.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người Việt ở nước ngoài đón giao thừa theo giờ Việt Nam?
Nhiều người muốn đón khoảnh khắc chuyển năm cùng lúc với gia đình ở quê, nên thức hoặc dừng việc vào đúng giờ giao thừa Việt Nam. Do chênh múi giờ, ở châu Âu khoảnh khắc ấy rơi vào buổi trưa hoặc đầu giờ chiều, ở Mỹ thì rơi vào buổi sáng hoặc chiều hôm trước.
Vì sao tiếng pháo gợi nhớ Tết xưa?
Trước đây đốt pháo là phong tục quen thuộc đêm giao thừa ở Việt Nam. Từ năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm, việc đốt pháo nổ bị cấm vì lý do an toàn, nên với nhiều người lớn tuổi, tiếng pháo và mùi khói pháo gắn chặt với ký ức Tết thời thơ ấu.
Băng cát xét có thể tự chạy không?
Máy cát xét cần nguồn điện hoặc pin mới quay được băng. Băng có thể bị lệch sang một bên do lần tua trước hoặc do bị lật, xoay khi di chuyển, nên việc băng nằm ở cuối cuộn không chứng minh nó vừa chạy. Trong truyện, chi tiết ấy là phần hư cấu.
Vì sao người ta hay ngửi thấy mùi không có thật khi xúc động?
Khi đang nhớ mạnh về một sự kiện, não có thể gợi lại cả mùi gắn với ký ức ấy, khiến người ta tưởng như ngửi thấy thật. Hiện tượng ngửi thấy mùi không có nguồn cũng có thể có nguyên nhân sức khoẻ, nếu lặp lại thường xuyên nên hỏi bác sĩ.
Làm sao để du học sinh bớt nhớ nhà dịp Tết?
Nhiều du học sinh tìm đến hội sinh viên Việt Nam ở nơi mình học, cùng nhau gói bánh chưng, nấu cỗ, đón giao thừa giờ Việt Nam. Gọi video với gia đình đúng giờ thiêng, giữ vài tục nhỏ như bày mứt, thắp nén hương cũng giúp thấy Tết gần hơn.
