Trên màn hình máy tính, chùm pháo hoa trên trời màu xanh lục, vậy mà chùm pháo hoa phản chiếu dưới mặt hồ ngay bên dưới lại màu đỏ, nở thành hình một bông cúc mà đêm ấy không ai bắn lên.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, thành phố, mặt hồ và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Truyện kể về một tấm ảnh chụp đêm giao thừa và một lời hứa của người cha.
Thói quen giao thừa
Anh Đức bốn mươi hai tuổi, làm kế toán, mê chụp ảnh. Không phải thợ chuyên nghiệp, chỉ chụp cho vui, nhưng có một thói quen giữ suốt hai mươi năm: giao thừa nào cũng mang máy ra bờ hồ trung tâm thành phố chụp pháo hoa.
Thói quen ấy anh học từ bố. Bố anh ngày xưa là thợ ảnh ở hiệu ảnh trên phố, có chiếc máy phim cũ. Năm anh bảy tuổi, bố cõng anh ra bờ hồ xem pháo hoa giao thừa, rồi chụp cho anh một tấm, anh cười toe trên vai bố, sau lưng là bầu trời bừng sáng.
Bố anh mất khi anh mười hai tuổi. Tấm ảnh ấy treo ở phòng khách nhà mẹ anh. Năm nào chụp pháo hoa, anh cũng đứng đúng chỗ bố đứng năm xưa, ở góc hồ có cây liễu già, nhìn về phía tháp nước cổ bên kia hồ.
Năm ấy trời lạnh, sương mỏng. Anh dựng chân máy từ mười một giờ, đợi đám đông chen chúc quanh hồ.
Mười hai giờ
Đúng giao thừa, pháo hoa bừng lên từ ba điểm bắn. Đám đông reo hò, người ta giơ điện thoại lên quay. Anh Đức bấm máy liên tục, phơi sáng dài, để cả trời lẫn mặt hồ vào khung hình.
Có một lúc anh nhìn xuống mặt hồ qua ống ngắm và thấy hơi lạ. Bóng pháo hoa dưới nước như chậm nửa nhịp so với trên trời. Anh nghĩ do gió làm mặt hồ gợn sóng, không để ý nữa.
Mười lăm phút sau, pháo hoa tắt. Đám đông tản dần. Anh thu máy, đi bộ về nhà mẹ, nơi cả nhà đang đợi cúng giao thừa.
Gần hai giờ sáng, cả nhà đi ngủ, anh mới ngồi vào máy tính xem ảnh. Tấm thứ hai mươi ba, anh dừng lại rất lâu.
Tấm ảnh thứ hai mươi ba
Trên trời trong ảnh là chùm pháo hoa xanh lục nở hình tia, đúng như đêm ấy. Nhưng dưới mặt hồ, chỗ đáng lẽ là bóng phản chiếu của chùm xanh lục, lại là một chùm pháo hoa đỏ hình bông cúc, to và đều, kiểu pháo hoa của những năm rất xưa.
Anh phóng to. Bờ hồ trên mặt đất trong ảnh là đám đông áo phao, mũ len, điện thoại sáng lấp lánh. Còn bờ hồ trong bóng nước thì khác hẳn. Người đứng chật kín mà không ai cầm điện thoại. Đàn ông đội mũ cối, mặc áo bông, phụ nữ quấn khăn len, trẻ con ngồi trên vai bố.
Anh phóng to thêm vào góc hồ có cây liễu già. Ở đó, trong bóng nước, có một người đàn ông trẻ đeo máy ảnh phim trước ngực, trên vai cõng một cậu bé chừng bảy tuổi mặc áo len đỏ. Cậu bé đang cười toe.
Anh Đức ngồi chết lặng. Chiếc áo len đỏ ấy là áo mẹ đan cho anh năm bảy tuổi. Người đàn ông là bố anh, đứng đúng chỗ anh vừa đứng, chỉ cách anh hai mươi lăm năm.
Tấm ảnh trên tường
Anh đứng dậy, đi ra phòng khách, gỡ tấm ảnh cũ của bố trên tường xuống. Anh bảy tuổi, cười toe trên vai bố, sau lưng là bầu trời pháo hoa. Anh lật tấm ảnh lại. Phía sau có dòng chữ bút chì của bố, ghi ngày giao thừa năm ấy.
Anh mang tấm ảnh về bàn máy tính, đặt cạnh màn hình. Rồi anh để ý một chi tiết mà hai mươi lăm năm anh chưa từng để ý. Trong tấm ảnh cũ của bố, ở góc dưới bên phải, mép mặt hồ, có bóng một người đàn ông đứng cạnh một chân máy, mặc áo phao, mũ len, đang cúi xuống ống ngắm.
Bóng người ấy mờ, nhỏ, bao nhiêu năm cả nhà tưởng là một vết xước trên phim. Nhưng giờ anh nhìn rõ. Chiếc mũ len xám có sọc trắng, đúng chiếc mũ anh đang đội. Chiếc chân máy ba chân màu đen, đúng chiếc anh vừa dựng.
Anh ngồi đến sáng. Anh không biết phải nghĩ gì. Mẹ anh dậy nấu nước, thấy anh ngồi với hai tấm ảnh thì hỏi có chuyện gì. Anh chỉ cho mẹ xem.
Lời hứa ở bờ hồ
Mẹ anh nhìn rất lâu, rồi kể một chuyện anh chưa từng biết. Đêm giao thừa năm ấy, chụp xong tấm ảnh, bố anh về nhà vui lắm, bảo lúc bấm máy có một người đàn ông đứng cạnh chân máy gần đó quay sang nhìn hai bố con, cười, gật đầu. Bố bảo người ấy trông quen lắm, mà không nhớ ra là ai.
Bố còn bảo, người ấy nói với bố một câu, rất khẽ, rằng sau này anh cứ ra đây, năm nào cũng ra, sẽ có người đứng chụp cùng anh. Bố tưởng người ta nói đùa. Mẹ bảo bố nhắc câu ấy mãi tới năm bố mất.
Anh Đức không nói gì. Anh in tấm ảnh thứ hai mươi ba ra, đóng khung, treo cạnh tấm ảnh cũ của bố. Hai tấm ảnh, hai đêm giao thừa, hai người đàn ông đứng cùng một chỗ bên hồ, mỗi người thấy người kia qua mặt nước.
Giao thừa năm sau, anh Đức lại ra bờ hồ, dựng chân máy ở góc có cây liễu già. Lần này anh mang theo cậu con trai bảy tuổi, mặc chiếc áo len đỏ mẹ anh đan lại theo mẫu cũ. Lúc pháo hoa bừng lên, anh cõng con trên vai, quay sang góc hồ bên cạnh, và thấy dưới mặt nước có một người đàn ông trẻ đeo máy ảnh phim đang nhìn hai bố con anh, mỉm cười, gật đầu.
Câu hỏi thường gặp
Pháo hoa giao thừa có từ bao giờ ở Việt Nam?
Bắn pháo hoa đêm giao thừa ở các thành phố lớn đã trở thành nét quen thuộc của Tết Việt Nam trong nhiều thập kỷ, nhất là sau khi việc đốt pháo nổ trong dân bị cấm. Người dân thường kéo ra bờ hồ, quảng trường, công viên để đón xem.
Vì sao bóng phản chiếu dưới nước có thể trông khác trên trời?
Mặt nước gợn sóng làm méo bóng phản chiếu, kéo dài và trộn màu ánh sáng. Ảnh phơi sáng lâu còn ghi lại nhiều chùm pháo nối tiếp nhau, nên bóng dưới nước đôi khi trông như một chùm khác. Trong truyện, chi tiết đám đông năm xưa là phần hư cấu.
Vết lạ trên phim ảnh cũ thường từ đâu ra?
Ảnh phim có thể có vết xước, bụi, hở sáng, hay phơi sáng chồng hai lần, tạo ra những hình mờ trông như bóng người. Nhiều câu chuyện ảnh ma thời trước bắt nguồn từ những lỗi kỹ thuật như vậy.
Vì sao não hay nhận ra khuôn mặt, dáng người trong những hình mờ?
Con người có xu hướng nhìn ra khuôn mặt và hình người trong những hình ảnh mơ hồ, như đám mây, vết loang hay bóng tối. Hiện tượng này gọi là ảo giác thấy hình quen, rất phổ biến và là nguồn gốc của nhiều chuyện kể về bóng người trong ảnh.
Vì sao những truyện ma vòng lặp thời gian hấp dẫn người nghe?
Truyện vòng lặp cho cảm giác quá khứ và hiện tại nối với nhau, như thể người đã khuất và người đang sống có thể gặp nhau ở một điểm. Nó chạm vào mong ước rất chung của con người là được gặp lại người thân thêm một lần.
