Chiều mùng ba, lúc bố mình bưng mâm hoá vàng ra sân, mình cúi xuống bậc cửa và thấy đôi dép nhựa nâu của ông nội, đôi mà chính tay mình xếp mũi quay vào nhà từ đêm ba mươi, giờ đã quay mũi ra ngoài, đặt sát nhau, ngay ngắn như người vừa xỏ chân vào.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, gia đình và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Người kể là một cô cháu gái hai mươi tuổi, kể về cái Tết đầu tiên sau khi ông nội mất.
Đôi dép của ông
Ông nội mình mất vào mùa thu, lúc mình đang học năm hai đại học ở thành phố. Ông ốm không lâu, ra đi nhẹ nhàng. Mình về kịp thắp nén hương, nhưng không kịp nghe ông nói câu nào.
Ông có một đôi dép nhựa nâu đi suốt mười mấy năm, quai đã sờn, đế mòn vẹt một bên vì ông đi hơi lệch chân. Bà mình nhiều lần mua dép mới, ông cất vào tủ, vẫn đi đôi cũ. Ông bảo dép cũ quen chân, đi không đau.
Sau đám, bà dọn đồ ông, quần áo đem cho, sách vở cất vào hòm. Riêng đôi dép bà không nỡ cho, cũng không nỡ đốt. Bà để nó ở góc buồng ông, cạnh cái điếu cày.
Gần Tết, mình nghỉ học về quê. Nhà vắng hẳn. Không còn tiếng ông ho khụ khụ mỗi sáng, không còn tiếng ông gọi mình ra sân xem cây quất ông chăm.
Đêm ba mươi
Chiều ba mươi, bố mình làm lễ rước ông bà về ăn Tết. Mâm cơm có gà luộc, bánh chưng, giò, canh măng, đĩa xôi gấc. Bố khấn mời các cụ, khấn mời ông nội, năm nay là Tết đầu của ông.
Mình nhớ ra một chuyện. Ngày trước, Tết nào ông cũng là người ra đứng cổng lúc giao thừa, đi dép ra, rồi đi dép vào, bảo là đón năm mới vào nhà. Đôi dép của ông lúc nào cũng nằm ở bậc cửa trong mấy ngày Tết.
Mình vào buồng ông, lấy đôi dép nâu ra, lau sạch, đặt ở bậc cửa gian giữa, mũi quay vào trong, như người vừa đi từ ngoài vào, để dép đấy rồi bước lên nhà. Bà mình nhìn thấy, không nói gì, chỉ quay đi lau mắt.
Bố mình bảo để vậy cũng được, coi như mời ông vào nhà. Mẹ mình thì dặn cả nhà, mấy ngày Tết không ai được xỏ đôi dép ấy, không ai được xê dịch nó.
Ba ngày Tết
Ba ngày Tết, nhà đông khách. Họ hàng đến chúc Tết, người làng sang thắp hương cho ông. Ai đi qua bậc cửa cũng bước tránh đôi dép, có người nhìn thấy thì khựng lại một chút, rồi gật đầu như chào.
Mình để ý một chuyện nhỏ. Sáng mùng một, chén nước chè trên bàn thờ ông vơi đi một nửa, như mỗi sáng ông vẫn uống dở. Sáng mùng hai, cây quất ngoài sân có mấy chiếc lá vàng được nhặt sạch, gốc cây vun lại gọn gàng. Mình hỏi bố, bố bảo bố không làm.
Đêm mùng hai, mình nằm ở giường cạnh buồng ông. Khuya, mình nghe tiếng ho khụ khụ rất khẽ, đúng tiếng ông. Mình không sợ, chỉ thấy cổ họng nghẹn lại. Mình thì thầm, ông ơi cháu nhớ ông. Tiếng ho dừng lại. Một lúc sau, có tiếng ai đó thở ra, chậm và dài, như khi ông hài lòng.
Mình ngủ quên lúc nào không biết. Sáng ra, chăn của mình được kéo lên tận cổ, góc chăn gấp lại theo kiểu ông vẫn gấp cho mình hồi nhỏ.
Hoá vàng
Chiều mùng ba, nhà làm lễ hoá vàng, tiễn ông bà về. Bố khấn, mời các cụ về bên ấy, năm sau lại về với con cháu. Bố bưng mâm vàng mã ra sân để đốt.
Mình đi theo bố, cúi xuống bậc cửa định cất đôi dép đi. Thì thấy đôi dép đã quay mũi ra ngoài. Hai chiếc đặt sát nhau, ngay ngắn, như người vừa xỏ chân vào để bước ra sân.
Mình gọi bà. Bà ra nhìn, đứng lặng rất lâu. Rồi bà ngồi xuống bậc cửa, đặt tay lên đôi dép, bảo ông đi đấy à, đi thong thả nhé, năm sau lại về.
Cả nhà không ai giải thích. Mẹ mình bảo chắc có khách nào vô ý đá phải. Bố mình gật đầu. Nhưng mình biết không ai đá phải mà dép lại quay ngay ngắn như thế, sát nhau như thế, đúng kiểu ông vẫn để dép trước khi đi ra đồng.
Năm sau
Tết năm sau, mình lại về. Chiều ba mươi, mình lại lấy đôi dép nâu ra, lau sạch, đặt ở bậc cửa, mũi quay vào trong. Lần này mình đặt thêm một đôi dép mới, đôi mà bà mua cho ông từ mấy năm trước, ông cất trong tủ chưa đi lần nào.
Chiều mùng ba hoá vàng, cả nhà ra bậc cửa xem. Đôi dép cũ vẫn quay mũi vào trong, nằm yên. Còn đôi dép mới đã quay mũi ra ngoài.
Bà mình bật cười, nước mắt chảy ra. Bà bảo lão này, sống thì không chịu đi, giờ mới chịu đi dép mới. Cả nhà cười theo, một cái Tết lần đầu tiên nhẹ nhõm từ ngày ông mất.
Giờ mình đi làm xa, Tết nào cũng về. Đôi dép nâu cũ vẫn nằm trong buồng ông, cạnh cái điếu cày. Mỗi đêm ba mươi mình vẫn đặt một đôi dép ở bậc cửa, mũi quay vào trong. Và chiều mùng ba nào cũng vậy, nó quay mũi ra ngoài, như một lời chào tạm biệt rất lịch sự của ông.
Câu hỏi thường gặp
Lễ rước ông bà ngày Tết là gì?
Chiều ba mươi Tết, nhiều gia đình làm lễ cúng tất niên và mời tổ tiên, ông bà về ăn Tết cùng con cháu. Trong ba ngày Tết, bàn thờ luôn có hương, hoa quả, chè nước như ông bà đang ở trong nhà.
Lễ hoá vàng là gì?
Hoá vàng là lễ tiễn ông bà tổ tiên về lại cõi âm sau những ngày Tết, thường làm vào mùng ba, có nơi mùng bốn hoặc muộn hơn. Gia đình làm mâm cúng và đốt vàng mã đã dâng trong dịp Tết.
Vì sao người ta giữ lại đồ dùng của người thân đã mất?
Những đồ vật quen thuộc như đôi dép, chiếc áo, cái điếu cày giúp người ở lại cảm thấy người thân vẫn gần gũi. Giữ một vài kỷ vật là cách tự nhiên để tưởng nhớ, đặc biệt trong những dịp đoàn viên như Tết.
Vì sao Tết đầu tiên sau khi mất người thân thường rất buồn?
Tết là dịp sum họp, nên sự vắng mặt của người thân hiện ra rõ nhất. Nhiều gia đình giữ những thói quen cũ của người đã mất, như để chỗ ngồi, bày món họ thích, để vừa tưởng nhớ vừa giúp nhau vượt qua nỗi buồn.
Vì sao người ta tưởng như nghe thấy tiếng người đã khuất?
Khi đang nhớ thương, nhất là trong căn nhà quen thuộc, não dễ diễn giải những âm thanh mơ hồ như tiếng gió, tiếng động vật hay tiếng người nhà khác thành giọng nói, tiếng ho của người thân. Đó là một phần bình thường của quá trình nhớ thương.
