Khi đoàn tàu dừng hẳn giữa cây cầu sắt, nước lũ dưới chân cầu cuồn cuộn đen ngòm, và ai nhìn qua cửa sổ cũng thấy cùng một thứ: một hàng đèn dầu nhỏ, mười mấy ngọn, đang chậm rãi chèo ngược dòng nước mà không chiếc thuyền nào chèo nổi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, dòng sông, cây cầu, đoàn tàu và những người kể chuyện trong đó đều do mình tưởng tượng. Đây là truyện lồng trong truyện, một câu chuyện cũ được kể lại giữa một đêm dài, khi đoàn tàu không thể đi tiếp mà cũng không thể lùi.
Đoàn tàu giữa đêm mưa
Thùy đi chuyến tàu đêm từ phía Nam ra Bắc, về dự đám cưới cô bạn thân. Chuyến đi rơi đúng vào giữa mùa mưa miền Trung. Từ chiều, mưa trút xối xả, các ga liên tục thông báo tàu chạy chậm vì mưa lớn.
Gần nửa đêm, tàu đang qua một cây cầu sắt dài bắc qua con sông lớn thì dừng hẳn lại. Loa thông báo phía trước có đoạn đường ngập, tàu phải dừng chờ lệnh, hành khách giữ bình tĩnh, ở yên trong toa. Đèn trong toa chuyển sang chế độ ngủ, mờ mờ xanh xanh.
Thùy ngồi cạnh cửa sổ. Bên ngoài, nước sông dâng cao, chỉ cách thân cầu vài mét. Dòng nước đục ngầu, cuộn xoáy, kéo theo cành cây, bèo, rác. Tiếng nước gầm lên dưới gầm cầu, rung cả toa tàu. Mấy đứa trẻ trong toa khóc, mấy người lớn cầu nguyện thầm.
Cạnh Thùy là một bà cụ ngoài tám mươi, tóc bạc trắng, ngồi rất yên, tay lần một chiếc khăn mùi xoa. Bà nhìn ra cửa sổ, rồi nói khẽ, như nói với chính mình: lại tới mùa đèn rồi.
Hàng đèn trên mặt nước
Thùy chưa kịp hỏi thì cả toa xôn xao. Người ta chỉ xuống sông. Từ phía hạ lưu, một hàng đèn nhỏ hiện ra trên mặt nước. Ánh vàng ấm của đèn dầu, mười hai, mười ba ngọn, cách nhau đều đặn, đang chậm rãi tiến lên phía cây cầu.
Đó là đèn treo trên những chiếc thuyền nhỏ. Thùy nhìn kỹ, thấy lờ mờ những bóng người chèo, mặc áo tơi, đội nón. Những chiếc thuyền đi ngược dòng nước lũ, trong khi dòng nước ấy đủ mạnh để cuốn trôi cả một thân cây lớn ngay bên cạnh. Chúng đi đều đặn, không chòng chành, như đi trên mặt hồ lặng.
Cả toa im phăng phắc. Có người giơ điện thoại lên quay, nhưng màn hình chỉ thấy một màu đen, không bắt được ánh đèn nào. Có anh thanh niên bảo chắc là đội cứu hộ, nhưng không đội cứu hộ nào dùng đèn dầu và thuyền gỗ giữa đêm lũ như thế.
Bà cụ cạnh Thùy vẫn ngồi yên, mắt nhìn hàng đèn, môi mỉm cười. Thùy hỏi bà có biết đó là gì không. Bà gật đầu, rồi bảo: ngồi xuống đây, bà kể cho nghe, đằng nào cả đêm nay tàu cũng chưa đi được.
Chuyện người chèo đò năm lụt lớn
Bà cụ kể, đó là chuyện bà nghe từ hồi còn nhỏ, người làng ven sông kể lại cho nhau, bà không biết bao nhiêu phần là thật. Ngày xưa, khi chưa có cây cầu sắt này, người hai bờ qua sông bằng đò. Làng bên dưới cầu có một ông lái đò già, người làng gọi là ông Mười, chèo đò cả đời, thuộc từng xoáy nước.
Năm ấy có trận lụt lớn, nước lên giữa đêm, nhanh như ai đổ. Làng bên bờ thấp bị ngập tới mái. Ông Mười cùng mười mấy người đàn ông trong làng có thuyền, thắp đèn dầu treo đầu mũi, chèo đi chèo lại suốt đêm, đón người trên mái nhà, trên ngọn cây, chở sang bờ cao.
Họ chèo ngược dòng nước lũ, việc mà ngày thường không ai dám làm. Ông Mười đi đầu, cầm đèn, thuộc đường nước nên dẫn các thuyền đi tránh xoáy. Cả làng được đưa sang bờ an toàn. Người làng bảo đêm ấy, nhìn từ bờ cao, thấy một hàng đèn nhỏ đi đi về về trên dòng nước đen như những con đom đóm.
Sáng ra, nước rút dần, người làng đếm đủ người, không ai mất. Nhưng chiếc thuyền của ông Mười không quay về. Người ta tìm mấy ngày, chỉ thấy chiếc đèn dầu mắc vào bụi tre dưới hạ lưu, bấc vẫn còn.
Những người vẫn chèo
Bà cụ kể tiếp, từ đó, cứ những năm nước lên to, người làng ven sông lại thấy một hàng đèn đi ngược dòng vào ban đêm. Người làng không sợ. Họ bảo đó là ông Mười và những người chèo đò năm xưa đi tuần, xem có ai bị kẹt không. Nhà nào thấy đèn thì yên tâm ngủ.
Bà bảo, những người đàn ông chèo thuyền đêm ấy, về sau người già đi, người chuyển đi xa, người mất. Có lẽ khi đi rồi, họ lại tìm về với ông Mười, cùng chèo tiếp. Nên mỗi năm, hàng đèn lại dài thêm một chút.
Thùy hỏi bà cụ sao biết rõ như vậy. Bà cười, chỉ vào chiếc khăn mùi xoa trong tay. Bà bảo năm lụt ấy, bà là một đứa bé tám tuổi ngồi trên mái nhà, được ông Mười bế xuống thuyền. Ông cho bà chiếc khăn này để lau nước mắt. Bà giữ tới giờ.
Hàng đèn tiến tới sát chân cầu, đi qua bên dưới đoàn tàu, rồi tiếp tục ngược lên thượng nguồn. Khi ngọn đèn cuối cùng đi qua, bà cụ giơ chiếc khăn lên, vẫy nhẹ về phía cửa sổ.
Lệnh tàu chạy
Khoảng một giờ sau khi hàng đèn khuất, loa thông báo đoạn đường phía trước đã kiểm tra an toàn, tàu được phép chạy tiếp. Đoàn tàu chậm rãi lăn bánh khỏi cây cầu. Nhiều hành khách thở phào.
Về sau, Thùy đọc tin tức thấy đêm ấy, ngay phía thượng nguồn, có mấy nhà dân bị nước vây được lực lượng cứu hộ đưa ra kịp thời. Người dân kể đã thấy ánh đèn vàng gần nhà, tưởng đội cứu hộ, nên đứng chờ trên mái, không liều mình lội nước. Không có chi tiết nào khác.
Bà cụ xuống tàu ở một ga nhỏ gần sáng. Trước khi xuống, bà dúi vào tay Thùy một túi kẹo gừng, bảo ăn cho ấm. Thùy hỏi tên bà, bà chỉ cười, bảo người làng ven sông thì gọi nhau bằng tên con, tên cháu, nói ra cháu cũng không nhớ.
Thùy vẫn giữ túi kẹo gừng ấy, không nỡ ăn hết. Mỗi khi nghe tin lũ ở miền Trung, cô lại nhớ tới hàng đèn dầu nhỏ đi ngược dòng nước đen, và cầu mong ở đâu đó trên những dòng sông ấy, những người chèo vẫn còn đang đi tuần.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao truyện ma sông nước hay gắn với mùa lũ?
Mùa lũ là thời điểm con người đối mặt với sức mạnh của thiên nhiên và nỗi mất mát. Những câu chuyện về người cứu người giữa dòng lũ được kể lại qua nhiều thế hệ, dần dần mang màu sắc huyền bí.
Ánh sáng lạ trên mặt nước ban đêm có thể giải thích thế nào?
Ánh đèn từ bờ, từ phương tiện xa phản chiếu trên mặt nước gợn sóng có thể trông như đang di chuyển. Mưa, hơi nước và mắt mệt mỏi khiến người nhìn khó xác định khoảng cách và hướng đi của nguồn sáng.
Vì sao điện thoại không quay được ánh sáng yếu ban đêm?
Cảm biến của nhiều điện thoại khó thu những nguồn sáng nhỏ, xa trong bóng tối, nhất là qua lớp kính đọng nước mưa. Kết quả thường chỉ là một khung hình đen hoặc nhòe.
Gặp tàu dừng giữa đường vì thiên tai, hành khách nên làm gì?
Nên ở yên trong toa, giữ bình tĩnh, nghe theo hướng dẫn của nhân viên tàu, không tự ý mở cửa xuống đường ray. Mang theo nước uống và đồ ăn nhẹ khi đi tàu mùa mưa bão là thói quen tốt.
Vì sao truyện lồng truyện tạo cảm giác hấp dẫn?
Truyện lồng truyện cho người nghe hai lớp không khí, một câu chuyện hiện tại và một câu chuyện cũ được kể lại. Khi hai lớp ấy nối vào nhau ở cuối, người nghe có cảm giác vỡ lẽ rất thú vị.
