Khi cả con hẻm chìm trong bóng tối vì mất điện, chỉ có một ngọn đèn dầu sáng lên ở cuối hẻm, và một gia đình ba người mà không ai trong xóm từng gặp mang nó tới, đặt giữa đám đông, rồi hỏi rất tự nhiên: xóm mình mất điện à.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, con hẻm và các nhân vật đều do mình nghĩ ra. Truyện này là truyện kể theo lời cả xóm, mỗi người nhớ một ít, nên mình sẽ kể như người ta vẫn kể lại chuyện xóm mình.
Đêm hè cả xóm mất điện
Con hẻm ấy dài chừng hai trăm bước chân, hai bên là nhà ống san sát, cuối hẻm là một bức tường cao có giàn hoa giấy. Người trong hẻm ở với nhau mấy chục năm, nhà nào có đám giỗ cả hẻm biết, nhà nào có con thi đỗ cả hẻm mừng.
Một đêm giữa hè, trời oi như nồi hấp, khoảng chín giờ tối thì mất điện cả khu phố. Mấy phút sau, các cánh cửa lần lượt mở. Người ta kéo ghế nhựa, trải chiếu ra hẻm ngồi hóng gió. Lũ trẻ reo lên như được nghỉ học. Mấy ông bà già cầm quạt nan phe phẩy.
Không ai có đèn dầu. Mỗi nhà chỉ bật đèn pin điện thoại, ánh sáng trắng lạnh chiếu lung tung, chẳng ấm cúng gì. Điện thoại lại sắp hết pin. Cô Liên tạp hoá bảo hồi xưa mất điện còn có đèn dầu, giờ nhà ai còn giữ.
Đúng lúc ấy, từ cuối hẻm, chỗ giàn hoa giấy, một ánh đèn vàng ấm sáng lên.
Ba người với ngọn đèn dầu
Một gia đình ba người đi tới. Người đàn ông chừng bốn mươi, mặc áo may ô, quần âu xắn gấu. Người phụ nữ mặc bộ đồ bộ hoa nhỏ, tóc kẹp gọn. Một cậu bé chừng tám tuổi, đầu cắt trọc chỉ để một chỏm. Người đàn ông xách ngọn đèn dầu thuỷ tinh, bấc vặn vừa phải, ánh lửa vàng tròn đều.
Họ đặt ngọn đèn xuống giữa hẻm, ngay chỗ đông người nhất. Người phụ nữ mỉm cười, hỏi: xóm mình mất điện à. Rồi cả ba ngồi xuống mép chiếu như hàng xóm lâu năm.
Không ai trong hẻm quen họ. Nhưng đêm tối, mọi người đang vui, ngọn đèn lại ấm quá, nên chẳng ai hỏi. Ông Tư đầu hẻm nghĩ chắc nhà mới thuê ở dãy trọ phía sau. Bà Năm nghĩ chắc họ hàng nhà nào về chơi.
Ngọn đèn dầu toả một vòng sáng vàng như mật ong. Mùi dầu hoả thoang thoảng. Mặt người ta trong ánh đèn dầu trông khác hẳn trong ánh đèn điện thoại, hiền hơn, gần hơn.
Những chuyện không ai nhớ
Người đàn ông bắt đầu kể chuyện. Ông kể ngày xưa hẻm này còn là một con đường đất, hai bên trồng toàn cây bàng, mùa thu lá đỏ rụng kín lối. Ông kể đầu hẻm có cái giếng khơi, sáng nào các bà các chị cũng ra gánh nước, nói chuyện râm ran. Ông kể cái nhà của cô Liên tạp hoá bây giờ, ngày xưa là lò bánh mì, sáng nào cũng thơm lừng cả hẻm.
Mọi người ngồi nghe, ngạc nhiên. Ông Tư, người già nhất hẻm, bỗng nói: đúng rồi, có cái giếng, có lò bánh mì, hồi ấy ông còn bé tí, sao anh biết. Người đàn ông chỉ cười, không trả lời.
Người phụ nữ thì dạy lũ trẻ chơi những trò chơi cũ. Ô ăn quan vẽ bằng phấn trên nền hẻm, chuyền thẻ bằng que tre, rồng rắn lên mây. Lũ trẻ chơi say mê, tiếng cười vang cả hẻm.
Cậu bé đầu để chỏm thì chạy chơi cùng lũ trẻ trong xóm như đã quen từ lâu. Có điều, lúc chạy qua vòng sáng của ngọn đèn dầu, cậu không có bóng đổ trên tường. Chỉ có bé Na nhà bà Năm để ý, mà bé Na mới năm tuổi, chẳng ai tin.
Điện về
Gần nửa đêm, gió nổi lên mát rượi. Lũ trẻ đã ngủ gục trên chiếu. Người lớn ngồi im, chẳng ai muốn về. Ông Tư bảo lâu lắm rồi hẻm mình mới ngồi với nhau thế này. Từ hồi có điều hoà, nhà ai đóng cửa nhà nấy, có khi cả tháng không chào nhau một câu.
Người đàn ông gật gù, bảo: ừ, ngày trước xóm này tối nào cũng ngồi thế. Nhà nào có chuyện, cả xóm biết. Có đứa trẻ nào ốm, cả xóm thức.
Rồi đèn đường bật sáng. Quạt trong các nhà quay vù vù, ti vi nhà ai đó oang oang. Điện đã về. Cả hẻm reo lên, lũ trẻ giật mình thức dậy, người ta lục tục đứng lên gấp chiếu, kéo ghế.
Cô Liên quay sang định cảm ơn gia đình ba người. Chỗ họ ngồi trống trơn. Chiếc chiếu vẫn còn hằn ba chỗ ngồi. Ngọn đèn dầu vẫn đặt giữa hẻm, vẫn cháy, ánh lửa vàng tròn đều. Không ai thấy họ đi. Cuối hẻm chỉ có bức tường cao và giàn hoa giấy, không có lối ra nào.
Ngọn đèn ở nhà ông Tư
Sáng hôm sau, cả hẻm bàn tán. Không ai biết gia đình ấy là ai. Dãy trọ phía sau không có ai mới thuê. Không nhà nào có họ hàng về chơi.
Ông Tư ngồi trầm ngâm cả buổi sáng, rồi lục trong tủ ra một tấm ảnh cũ đã ố vàng, chụp con hẻm từ thời ông còn bé. Trong ảnh, con đường đất có hàng bàng hai bên, cái giếng khơi ở đầu hẻm, mấy gia đình đứng trước cửa nhà. Ở cuối hẻm, đúng chỗ giàn hoa giấy bây giờ, có một căn nhà nhỏ mái ngói. Trước căn nhà, một người đàn ông mặc áo may ô, một người phụ nữ mặc đồ bộ hoa, và một cậu bé đầu để chỏm, cậu bé đang giơ cao một ngọn đèn dầu.
Ông Tư bảo căn nhà ấy bị phá khi người ta xây bức tường, gia đình ấy đã chuyển đi từ lâu lắm rồi, ông chỉ nhớ mang máng họ là những người tốt nhất xóm, đêm nào mất điện cũng là nhà đầu tiên thắp đèn mang ra ngoài.
Ngọn đèn dầu được cả xóm thống nhất để ở nhà ông Tư. Từ đó, cứ đêm nào mất điện, ông Tư lại mang ngọn đèn ra giữa hẻm, thắp lên, và cả xóm lại kéo ghế ra ngồi. Họ chừa mép chiếu ở cuối, chỗ gần giàn hoa giấy, không ai bảo ai. Và người trong hẻm vẫn kể, có những đêm, ánh lửa trong ngọn đèn bỗng sáng bùng lên một chút, như có ai vừa vặn bấc lên cho vừa, rồi thôi.
Câu hỏi thường gặp
Đèn dầu từng phổ biến thế nào trong các gia đình Việt?
Trước khi điện về khắp nơi, đèn dầu hoả là nguồn sáng chính của nhiều gia đình, đặc biệt ở nông thôn. Ngay cả ở thành phố, nhiều nhà vẫn giữ đèn dầu để dùng khi mất điện.
Vì sao những đêm mất điện lại khiến hàng xóm gần nhau hơn?
Khi không có quạt, ti vi, điện thoại sắp hết pin, mọi người phải ra ngoài hóng gió và tự nhiên trò chuyện với nhau. Những đêm như thế thường để lại ký ức rất đẹp về tình làng nghĩa xóm.
Ô ăn quan và rồng rắn lên mây là trò chơi gì?
Ô ăn quan là trò chơi dân gian dùng sỏi hoặc hạt rải vào các ô vẽ trên đất, hai người thay nhau đi quân. Rồng rắn lên mây là trò chơi tập thể, trẻ em nối đuôi nhau vừa hát vừa chạy.
Vì sao ánh đèn dầu cho cảm giác ấm áp hơn ánh đèn điện thoại?
Ánh lửa có màu vàng cam, toả sáng dịu và hơi lung linh, gần với ánh hoàng hôn nên tạo cảm giác thư giãn. Ánh đèn trắng lạnh của màn hình thì gắt và làm người ta tỉnh táo hơn.
Dùng đèn dầu trong nhà cần lưu ý gì?
Đặt đèn ở nơi chắc chắn, xa rèm, vải và vật dễ cháy, không để trẻ em nghịch, không đổ thêm dầu khi đèn còn cháy. Phòng cần thông thoáng, và luôn tắt đèn trước khi đi ngủ.
