Tối nào Út cũng lùa vịt vào quây và đếm, và tối nào cũng thừa ra đúng một con.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện mình viết, cánh đồng, con kênh và người chăn vịt đều là hư cấu. Truyện ma miền Tây thì thường không ồn ào, nó chậm như nước lên, và tới lúc mình nhận ra thì nước đã ngập tới đầu gối rồi.
Mùa chạy đồng và cái lều ni lông bên bờ kênh
Út hai mươi ba tuổi, theo nghề chạy đồng của cha từ năm mười lăm. Gặt xong ruộng nào, anh lùa vịt tới ruộng đó, cho chúng mót lúa rơi, ăn ốc, ăn cào cào. Một đàn tám trăm con, một chiếc xuồng, một cây sào, một cái lều ni lông xanh dựng tạm bên bờ kênh, thế là thành nhà.
Mùa ấy cha anh bệnh, ở nhà, Út chạy đồng một mình. Đồng rộng mênh mông, ban ngày nắng cháy, ban đêm gió lồng lộng, ếch nhái kêu inh tai. Cách lều chừng hai trăm mét có một cái gò cao, trên gò mấy ngôi mộ cũ rêu phong, cỏ mọc lút đầu.
Chiều nào, trước khi trời sập tối, Út cũng lùa đàn vịt vào cái quây lưới, tay cầm sào gõ nhẹ, miệng đếm. Đếm vịt là việc của người chạy đồng, mất một con là mất cả công nuôi.
Tối đầu tiên ở cánh đồng ấy, anh đếm ra tám trăm lẻ một.
Con vịt trắng có đốm đen trên đầu
Út đếm lại. Tám trăm lẻ một. Anh nghĩ chắc vịt nhà ai lạc bầy nhập vào, chuyện thường. Sáng ra anh đi tìm, thấy một con vịt trắng nhỏ hơn bầy, trên đỉnh đầu có một đốm đen tròn như ai chấm mực. Vịt của anh không có con nào như vậy.
Anh định bắt nó ra trả cho chủ, nhưng hỏi khắp xóm không ai mất vịt. Mà bắt cũng không được. Nó lủi giữa đàn nhanh như con cá, cứ lúc anh vừa thò tay là nó chui biến vào giữa tám trăm cái lưng trắng.
Chuyện lạ là chiều nào, đúng lúc mặt trời sắp lặn, con vịt đốm đen lại tách khỏi đàn, lạch bạch đi về phía cái gò mả. Và cả đàn, như bị gọi, lục tục đi theo nó.
Lần đầu, Út phải lội bùn chạy theo, gõ sào, la hét, mất cả tiếng đồng hồ mới lùa được đàn về. Lần thứ hai cũng vậy. Tới lần thứ ba, anh bắt đầu thấy sợ, vì khi anh đứng giữa mấy ngôi mộ cũ trong ánh chạng vạng, đàn vịt bỗng im bặt, tám trăm cái đầu cùng quay về một hướng, nhìn ra con kênh.
Tối nào cũng lên gò, tối nào cũng thừa một con
Út gọi điện cho cha. Cha anh nằm bệnh ở nhà, nghe xong im một lúc rồi hỏi gò ấy có mấy cái mộ. Anh đếm, bảy cái, một cái lớn nhất đã sụt nửa. Cha anh bảo thôi, con đừng phá phách gì ở đó, mai cha nhờ người xuống phụ.
Tối ấy, anh thắp ba nén nhang ở chân gò, khấn vái lộn xộn mấy câu mà anh nghe các bà ngoại hay nói. Anh xin cho anh yên ổn làm ăn, hết mùa anh đi. Gió thổi tắt nhang hai lần.
Đêm đó anh ngủ không yên. Gần sáng, trong giấc chập chờn, anh nghe tiếng ai lùa vịt, tiếng sào gõ nước lóc cóc, tiếng một người đàn ông trầm giọng đếm từng con, đếm rất chậm, đếm mãi không xong.
Đài radio trong lều báo thời tiết bình thường, mưa rải rác. Không ai nói gì tới nước. Nhưng đêm đó là đêm rằm, và mấy ngày nay con nước lớn dần lên, mặt kênh đã ngang mép bờ bao.
Đêm rằm, Út ngủ lại trên gò mả
Chiều rằm, con vịt đốm đen lại dắt đàn lên gò. Út chạy theo, gõ sào, la tới khản cổ. Lần này đàn vịt không chịu xuống. Chúng nằm rạp kín cả gò, kín cả những nấm mộ, rúc đầu vào cánh, nhất định không nhúc nhích.
Trời tối hẳn. Mưa bắt đầu lâm râm. Út đứng giữa gò, tay cầm đèn pin, nhìn về cái lều ni lông xanh nhỏ xíu dưới bờ kênh. Anh không dám bỏ đàn vịt. Cuối cùng, anh trải cái áo mưa, ngồi tựa lưng vào ngôi mộ lớn nhất, run cầm cập, vừa sợ vừa lạnh.
Gần nửa đêm, anh nghe một tiếng ầm rất khẽ, như tiếng thở ra của cả cánh đồng. Anh soi đèn xuống. Mặt nước kênh đã trùm qua bờ bao, tràn vào ruộng, loang nhanh trong bóng tối. Chỉ vài phút sau, chỗ cái lều ni lông chỉ còn lại một chóp nhựa xanh nhô lên, rồi chìm hẳn.
Nước lên tới chân gò thì dừng. Út ngồi suốt đêm giữa tám trăm con vịt im lặng và bảy nấm mộ cũ, nghe nước vỗ lép bép quanh mình, và không còn thấy sợ nữa.
Buổi sáng đếm lại đàn vịt
Sáng ra nước rút bớt. Út lùa đàn vịt xuống, vừa đi vừa đếm. Tám trăm. Đúng tám trăm. Anh đếm lại ba lần. Con vịt trắng có đốm đen trên đầu không còn nữa.
Trưa, cha anh nhờ một ông già trong xóm chở xuồng xuống. Ông già đứng trên gò nhìn quanh, rồi chỉ vào ngôi mộ lớn đã sụt nửa, kể rằng hồi ông còn nhỏ, có một người chạy đồng cùng cả đàn vịt bị nước lớn cuốn đi trong một đêm rằm. Người trong vùng thương tình, lập cho ông một nấm mộ trên gò này cho khỏi ngập.
Út quỳ xuống trước ngôi mộ ấy. Trên nền đất cạnh bia, anh thấy mấy cọng lông vịt trắng, và một cọng lông đen nhỏ như giọt mực, nằm yên dưới nắng.
Từ mùa ấy, mỗi lần chạy đồng qua cánh đồng đó, Út đều ghé gò, đắp lại ngôi mộ, thắp nhang, và để lại một nắm lúa cho chim. Anh không bao giờ đếm thừa một con nào nữa. Nhưng có những chiều gió, khi lùa vịt vào quây, anh vẫn nghe sau lưng tiếng ai khẽ đếm theo, chậm rãi, rất đúng.
Câu hỏi thường gặp
Nghề nuôi vịt chạy đồng ở miền Tây là gì?
Đó là cách nuôi vịt di chuyển theo mùa gặt: người chăn đưa đàn vịt từ cánh đồng vừa gặt này sang cánh đồng khác để vịt ăn lúa rơi, ốc, côn trùng. Người làm nghề sống nhiều tuần ngoài đồng, ngủ lều, đi xuồng, rất vất vả.
Triều cường mùa nước rằm nguy hiểm thế nào?
Vào những ngày rằm và mùng một, thuỷ triều thường lên cao hơn. Khi trùng với mưa lớn hay lũ từ thượng nguồn, nước có thể tràn qua bờ bao rất nhanh, nhất là ban đêm. Người ở ngoài đồng nên theo dõi tin của địa phương và chọn chỗ ngủ cao.
Vịt có cảm nhận được thời tiết thay đổi không?
Nhiều người nuôi gia cầm kể rằng vật nuôi trở nên bồn chồn, tìm chỗ cao hay rúc vào nhau trước khi thời tiết xấu. Động vật nhạy với thay đổi áp suất, độ ẩm và âm thanh hơn người, tuy mức độ và cách chúng cảm nhận vẫn còn nhiều điều chưa rõ.
Vì sao ở miền Tây hay có mộ trên gò cao giữa đồng?
Vùng đồng bằng thấp, mùa nước nổi nhiều nơi ngập lâu, nên người xưa chọn đất gò cao để chôn cất cho khỏi ngập. Nhiều gò mả giữa ruộng có từ rất lâu, được con cháu và cả người trong vùng cùng giữ gìn.
Tại sao đếm vật chuyển động trong bóng tối dễ sai?
Khi các vật giống nhau di chuyển liên tục, mắt dễ đếm trùng hoặc bỏ sót, nhất là lúc ánh sáng yếu và người đếm mệt. Người chăn vịt có kinh nghiệm thường đếm theo nhóm khi lùa qua một khe hẹp để giảm sai.
