Ai cũng nghĩ ma chỉ hiện ra lúc nửa đêm, nhưng ở cánh đồng muối ấy, nó hiện ra đúng lúc mười hai giờ trưa, khi nắng gắt nhất.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu mình viết, làng muối và gia đình trong truyện đều là nhân vật đặt ra. Truyện này có một lời giải thích rất khoa học, và một chi tiết mà lời giải thích ấy không lý giải được.
Làng muối và ô ruộng bỏ không
Ông Bảy làm muối ở một làng ven biển miền Trung đã hơn bốn mươi năm. Đồng muối của làng trải dài, chia thành những ô vuông phẳng như bàn cờ. Mùa nắng, cả cánh đồng trắng xoá, lấp lánh như phủ tuyết dưới mặt trời.
Ô ruộng của ông Bảy nằm cạnh một ô ruộng bỏ không đã nhiều năm. Ô ấy trước của ông Tư, bạn làm muối cùng ông từ thuở trai trẻ. Ông Tư giỏi nhất làng, cào muối đều tăm tắp, hạt muối của ông bao giờ cũng trắng và to nhất. Từ khi ông Tư mất, con cháu đi làm xa, ô ruộng bỏ hoang, đất nứt nẻ.
Nghề muối khổ nhất là buổi trưa. Nắng chiếu thẳng xuống, mặt ruộng muối hắt lên chói lòa, hơi nóng bốc lên ngùn ngụt. Người ta phải cào muối đúng lúc ấy, vì nắng gắt thì muối mới kết hạt đẹp.
Mùa nắng năm ấy, con trai ông Bảy là Quân, đang học ngành khí tượng ở thành phố, về nghỉ hè, ra đồng phụ bố.
Bóng người bên ô ruộng bỏ không
Trưa đầu tiên Quân ra đồng, ông Bảy bỗng dừng tay, nheo mắt nhìn sang ô ruộng bên cạnh. Quân nhìn theo. Giữa làn hơi nóng lung linh, có một bóng người đội nón, cúi lom khom, tay cầm cây cào gỗ, kéo đều từng nhịp trên ô ruộng bỏ không.
Bóng người ấy nhoè nhoẹt, rung rinh như hình ảnh dưới đáy nước. Nó không có tiếng động. Nó chỉ cào, kéo, đẩy, đều đặn như một cái máy. Ông Bảy đứng nhìn, mắt đỏ lên, rồi nói khẽ: lão Tư lại ra.
Quân bật cười. Cậu giải thích cho bố: đó là ảo ảnh nhiệt. Mặt đất nóng làm lớp không khí sát mặt đất nóng hơn lớp trên, ánh sáng đi qua bị bẻ cong, nên mắt nhìn thấy những hình ảnh lung linh, có khi là hình ảnh của vật ở xa được phản chiếu. Cái bóng kia có thể là một người đang cào muối ở ô xa hơn.
Ông Bảy nghe, gật gù. Ông không cãi con. Nhưng ông bảo, bố làm muối bốn mươi năm, bố biết dáng cào của từng người trong làng. Dáng kia là dáng lão Tư. Lão cào đều tay nhất làng.
Quân đi tìm người ở ô xa
Quân quyết tâm chứng minh. Trưa hôm sau, cậu đội nón, cầm điện thoại, đi bộ ra phía ô ruộng bỏ không. Bóng người lại hiện ra trong làn hơi nóng, cúi lom khom cào muối.
Quân càng đi tới gần, bóng người càng mờ dần, đúng như ảo ảnh nhiệt. Tới mép ô ruộng thì không còn thấy gì nữa. Chỉ có đất nứt nẻ, mấy cọng cỏ khô và hơi nóng hầm hập phả vào mặt.
Cậu nhìn quanh tìm người ở ô xa. Cả một vùng ruộng muối phía sau đều vắng tanh. Người làng trưa nay về nghỉ hết, chỉ còn bố cậu ở đằng xa. Cậu chụp ảnh, quay phim, về cho bố xem. Trong ảnh, ô ruộng trống trơn.
Quân bảo bố: thấy chưa, ảo ảnh có thể là hình bố phản chiếu, cũng có thể là bất cứ ai. Ông Bảy chỉ cười, rồi bảo con ra ô ấy mà xem cái mặt đất.
Những vệt cào trên đất nứt
Quân ra lại ô ruộng. Lúc nãy cậu chỉ nhìn tìm người, không để ý mặt đất. Giờ cúi xuống mới thấy, giữa ô ruộng bỏ không, đất nứt nẻ nhưng có những vệt cào chạy song song, thẳng tắp, đều như kẻ chỉ.
Cậu tự nhủ có thể là vệt cũ từ hồi ông Tư còn làm. Nhưng mùa mưa năm ngoái nước ngập cả cánh đồng, mọi vết cũ đã bị xoá sạch. Và vệt cào này mới tinh, đất còn tơi.
Quân là sinh viên khí tượng. Cậu biết ảo ảnh nhiệt là gì, biết cách ánh sáng bị bẻ cong. Nhưng cậu không biết vì sao một ảo ảnh lại để lại vệt trên mặt đất.
Tối ấy, ông Bảy kể cho con nghe chuyện ông Tư. Hai ông làm muối cạnh nhau cả đời. Trước khi mất, ông Tư hay than: ô ruộng của tao mà bỏ hoang thì phí, đất muối để không là đất chết.
Mùa muối năm sau
Quân về thành phố học tiếp. Ông Bảy nói với con cháu ông Tư, xin được làm thay ô ruộng bỏ không. Họ đồng ý ngay. Mùa muối năm sau, ông Bảy cho dẫn nước biển vào ô ruộng cũ, san phẳng, phơi nắng.
Muối ở ô ruộng ấy kết hạt to và trắng lạ thường, đẹp nhất cánh đồng. Ông Bảy cào muối ở cả hai ô, mệt nhưng vui. Ông bảo với vợ, chắc lão Tư chuẩn bị đất cho mình từ năm ngoái rồi.
Quân về thăm nhà vào mùa hè sau. Trưa nắng, cậu ra đồng, nhìn qua làn hơi nóng lung linh. Không còn bóng người nào cúi lom khom ở ô ruộng cũ nữa. Chỉ có bố cậu, đội nón, cào muối đều tay.
Nhưng khi cậu cúi xuống nhìn ô ruộng bố vừa cào xong, cậu thấy trên mặt muối trắng có hai lớp vệt cào. Một lớp của bố, hơi lệch, hơi run. Và một lớp nữa, chạy song song bên cạnh, đều tăm tắp như kẻ chỉ.
Câu hỏi thường gặp
Ảo ảnh nhiệt là gì?
Khi mặt đất rất nóng, lớp không khí sát mặt đất nóng và loãng hơn lớp phía trên. Ánh sáng đi qua các lớp này bị bẻ cong, tạo ra hình ảnh lung linh, có khi là hình phản chiếu của vật ở xa như mặt nước hay bóng người.
Vì sao ảo ảnh hay xuất hiện ở đồng muối, sa mạc, mặt đường?
Những nơi rộng, phẳng, bị nắng chiếu trực tiếp như đồng muối, sa mạc, đường nhựa dễ hấp thụ và toả nhiệt mạnh, nên chênh lệch nhiệt độ giữa các lớp không khí lớn, ảo ảnh rõ hơn.
Nghề làm muối truyền thống vất vả ra sao?
Người làm muối phải dẫn nước biển vào ruộng, phơi nắng cho nước bốc hơi, rồi cào muối khi kết hạt. Việc cào thường làm vào giữa trưa nắng gắt, rất nặng nhọc.
Vì sao truyện ma ban ngày lại có sức hút riêng?
Ta quen gắn nỗi sợ với bóng tối. Khi chuyện lạ xảy ra giữa ban ngày, nơi ta tưởng an toàn nhất, cảm giác bất an càng mạnh vì không có chỗ nào để trốn.
Vì sao người ta tin có thể nhận ra người quen chỉ qua dáng đi, dáng làm việc?
Não lưu trữ rất kỹ cách một người di chuyển, gọi là nhận diện dáng điệu. Người làm việc cạnh nhau lâu năm có thể nhận ra nhau từ xa chỉ qua động tác quen thuộc.
