Ở quê, tiếng ếch kêu ồn ào không làm ai sợ. Cái đáng sợ là lúc cả cánh đồng đột ngột im bặt.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Đêm nay mình kể bằng giọng một người nhớ lại mùa hè năm mười hai tuổi ở quê ngoại, một làng ruộng miền Tây. Đây là truyện hư cấu, ông ngoại và cánh đồng trong truyện đều là đặt ra.
Mùa hè ở quê ngoại
Năm mười hai tuổi, mình được gửi về quê ngoại ở cả mùa hè. Nhà ngoại là căn nhà gỗ ba gian giữa cánh đồng, phía trước là ruộng lúa, phía sau là vườn chuối với con mương nhỏ. Điện có nhưng yếu, tối nào bóng đèn cũng vàng vọt như đèn dầu.
Mình nhớ nhất là tiếng ếch. Chiều chạng vạng, ếch nhái bắt đầu kêu, càng về khuya càng dày, ộp ộp, eng éc, như cả một dàn nhạc không ai chỉ huy. Mấy đêm đầu mình không ngủ được vì ồn. Sau một tuần, thiếu tiếng ếch là mình không ngủ được.
Ông ngoại mình ít nói. Ông làm ruộng cả đời, da sạm, tay chai, tối nào cũng ngồi trên chiếc võng ngoài hiên, uống trà, nhìn ra đồng. Bà ngoại mất trước khi mình ra đời, ông ở một mình với con chó mực.
Ông chỉ dặn mình đúng một điều: đêm nào tiếng ếch tắt cả cánh đồng thì vô nhà ngồi yên, đừng ra hiên, đừng rọi đèn ra ruộng.
Tiếng ếch tắt
Đêm ấy là một đêm cuối tháng sáu âm lịch, trời không trăng. Mình đang nằm trên phản, nghe tiếng ếch, sắp ngủ. Rồi bỗng nhiên, từ phía xa ngoài đồng, tiếng ếch tắt dần. Không phải tắt từng con, mà tắt theo một đường, như có ai đi tới đâu thì ếch im tới đó.
Đường im lặng ấy tiến về phía nhà. Chừng hai phút sau, cả cánh đồng im phăng phắc. Không một tiếng ếch, không một tiếng dế. Chỉ có tiếng gió rất khẽ lướt qua ngọn lúa, và tiếng tim mình đập thình thịch trong tai.
Rồi mình nghe tiếng lội ruộng. Bì bõm, bì bõm, chậm rãi, đều đều. Ai đó đang lội qua những thửa ruộng ngập nước, tiến thẳng về phía nhà. Con chó mực nằm dưới gầm phản, không sủa, chỉ rên ư ử, đuôi cụp sát bụng.
Mình nhìn ra hiên qua khe cửa. Ông ngoại không vô nhà. Ông đứng dậy khỏi võng, đi xuống bếp.
Bát cơm trên bậc thềm
Ông trở ra với một bát cơm trắng, trên có mấy con cá kho và đôi đũa tre đặt ngang miệng bát. Ông đặt bát cơm xuống bậc thềm, kéo thêm một cái ghế đẩu ra cạnh võng, rồi ngồi xuống, rót thêm một chén trà.
Tiếng lội ruộng tới sát bờ ruộng trước nhà thì dừng. Rồi mình nghe tiếng chân bước lên bờ đất, lẹp xẹp, như chân người còn dính bùn. Mình không thấy ai. Bóng đèn ngoài hiên vẫn sáng vàng vọt, chiếu ra khoảng sân trống.
Ông ngoại bắt đầu nói chuyện, giọng bình thường như nói với người hàng xóm. Ông bảo năm nay lúa tốt, nước về đều. Ông bảo thằng Út nhà ông đi Sài Gòn làm ăn được rồi. Ông bảo đứa cháu ngoại về chơi, nó lớn bằng thằng Út hồi đó.
Ông dừng lại, như nghe ai trả lời. Rồi ông gật đầu, cười khẽ. Ông bảo: thôi ăn đi, đi đường xa đói rồi.
Người đi tìm nhà
Mình ngồi sau cánh cửa, run lẩy bẩy, nhìn qua khe. Trên bậc thềm, đôi đũa tre trong bát cơm khẽ nhích lên, rồi đặt xuống. Cái ghế đẩu cạnh võng khẽ kêu cót két, như có người vừa ngồi lên. Chén trà ông rót ra cho người kia vơi dần, vơi dần.
Không có hình bóng nào. Chỉ có mùi bùn ruộng, mùi lúa non, và một mùi gì đó giống mùi khói rơm ướt. Mình không biết mình ngồi đó bao lâu. Có thể mười phút, có thể một tiếng.
Rồi cái ghế đẩu lại kêu cót két. Tiếng bước chân lẹp xẹp xuống bờ ruộng. Tiếng lội nước bì bõm, lần này đi xa dần về phía cuối đồng. Và theo đúng đường ấy, tiếng ếch nhái lại ồ lên, từng đoạn một, cho tới khi cả cánh đồng trở lại ồn ào như cũ.
Ông ngoại ngồi thêm một lúc rồi bưng bát cơm vô bếp. Bát cơm vẫn còn nguyên. Ông đổ ra cho con chó mực, con chó không ăn.
Lời ông kể
Sáng hôm sau, mình hỏi ông. Ông im lặng một lúc lâu rồi mới kể. Hồi ông còn trẻ, cánh đồng này có một người làm thuê từ xứ khác tới. Một mùa nước lớn, người ấy đi đắp bờ ban đêm rồi không về. Người ta tìm mấy ngày không thấy, không ai biết quê người ấy ở đâu để báo tin.
Ông bảo từ đó, thỉnh thoảng có những đêm ếch tắt, người ấy đi ngang cánh đồng, như đi tìm đường về một cái nhà nào đó. Nhà nào đóng cửa thì người ấy đi qua. Nhà nào mở cửa, có bát cơm, thì người ấy ghé ngồi một lúc rồi đi tiếp.
Ông bảo ông không sợ. Ông chỉ thấy tội. Đi làm thuê xa nhà, chết cũng không ai biết, ít ra còn có người mời bát cơm, hỏi han vài câu.
Mùa hè năm ấy qua lâu rồi, ông ngoại mình cũng mất rồi. Bây giờ mỗi lần về quê, đêm nằm nghe tiếng ếch, mình vẫn hay giật mình khi tiếng ếch thưa đi một chút. Và mình nhớ ông, nhớ cái ghế đẩu ông kéo ra cạnh võng, cho một người không ai biết tên.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ếch nhái đột ngột im lặng?
Ếch nhái rất nhạy với rung động và chuyển động xung quanh. Khi có người, rắn hoặc động vật lớn đi qua, chúng im bặt để tránh bị phát hiện, và sự im lặng lan theo đường đi của vật đó.
Vì sao sự im lặng đột ngột làm con người sợ?
Tiếng ồn quen thuộc của thiên nhiên báo hiệu môi trường an toàn. Khi nó đột ngột biến mất, não hiểu đó là dấu hiệu có điều bất thường, khiến tim đập nhanh và các giác quan căng lên.
Vì sao người Việt hay để bát cơm cho người đã khuất?
Đây là nét văn hoá thể hiện lòng hiếu khách và thương người, kể cả với những người không có thân nhân. Bát cơm là cách nói rằng ai cũng xứng đáng được đối xử tử tế.
Vì sao trẻ con hay nhớ rất rõ những đêm đáng sợ ở quê?
Khi sợ hãi, cơ thể tiết ra các chất làm trí nhớ ghi lại sự việc rõ nét hơn. Những trải nghiệm mới lạ ở môi trường khác nhà cũng dễ khắc sâu, nên nhiều người lớn vẫn nhớ chi tiết mùa hè năm nào.
Truyện này có thật không?
Không, đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác. Ông ngoại, cánh đồng và người làm thuê trong truyện đều là nhân vật đặt ra.
