Ngôi sao ấy không có trong bất kỳ tấm bản đồ sao nào Nghĩa có, không nhấp nháy như sao, không trôi nhanh như vệ tinh, và mỗi đêm nó lại nằm thấp hơn một chút, gần đường chân trời hơn một chút, gần cái đỉnh núi nơi đài quan sát của anh đứng hơn một chút.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, kể lại qua những trang nhật ký của một người trực đài quan sát thiên văn nhỏ; đài, ngọn núi và nhân vật đều do mình đặt ra. Bạn nghe xong, đêm nay ngắm sao nhớ đừng quay lưng lại quá lâu.
Đêm thứ nhất
Đài quan sát của chúng mình là một mái vòm trắng nhỏ trên đỉnh một ngọn núi, xa thành phố, trời tối và trong. Ban ngày học sinh lên tham quan. Ban đêm chỉ có mình, chiếc kính thiên văn, chiếc máy ảnh gắn kính, và cái máy tính chạy phần mềm bản đồ sao. Mình ghi nhật ký để giữ cho đầu óc tỉnh.
Đêm nay trời đẹp. Mình chụp một loạt ảnh phơi sáng lâu vùng trời phía đông để làm tư liệu cho buổi học tuần sau. Đối chiếu với bản đồ sao, có một chấm sáng không khớp với ngôi sao nào. Không phải hành tinh, vị trí các hành tinh đêm nay mình biết. Không phải vệ tinh, vệ tinh sẽ để lại một vệt dài trên ảnh phơi sáng.
Chấm sáng ấy tròn, đứng yên, ánh hơi vàng, giống ánh đèn dầu hơn ánh sao.
Có lẽ là một vết bụi trên ống kính. Mai lau lại.
Đêm thứ ba
Đã lau ống kính, lau gương, đổi máy ảnh khác. Chấm sáng vẫn còn, cả khi mình nhìn bằng mắt qua thị kính. Nhưng nó không ở chỗ cũ. Nó thấp hơn một chút, dịch về phía tây nam.
Những ngôi sao thật cũng dịch qua bầu trời mỗi đêm, nhưng cả bầu trời dịch cùng nhau, giữ nguyên vị trí với nhau. Hành tinh thì lững thững đi giữa các chòm sao, chậm rãi, có quy luật. Chấm sáng này thì không theo quy luật nào. Nó chỉ dịch dần về một hướng.
Mình vẽ hướng ấy lên bản đồ. Đường kéo dài của nó chạy xuống đường chân trời, đúng phía ngọn núi này.
Mình gửi ảnh cho một anh bạn làm thiên văn nghiệp dư. Anh ấy trả lời: thú vị, có thể là một vật thể lạ, theo dõi tiếp nhé.
Đêm thứ bảy
Chấm sáng giờ đã nằm sát đường chân trời, ngay trên rặng núi phía tây nam. Nó to hơn, rõ hơn. Không cần kính, chỉ cần mắt thường là thấy, một đốm vàng run run trên nền trời tím thẫm.
Đêm nay có gió, mái vòm kêu cót két. Lúc hai giờ, mình nghe thấy tiếng bước chân trên con đường mòn lên đài. Bước chậm, đều, có tiếng sỏi lạo xạo. Mình cầm đèn pin ra cửa, gọi to. Không ai trả lời. Đường mòn trống.
Khi quay vào, mình nhìn ra phía tây nam. Đốm sáng vàng không còn trên đường chân trời. Nó đã ở dưới, trên sườn núi, lấp ló giữa những rặng cây, như một ngọn đèn dầu có người cầm đi lên dốc.
Mình khoá cửa đài, ngồi trong mái vòm tới sáng, không dám chụp thêm tấm nào.
Đêm thứ mười
Hôm nay mình hỏi ông cụ trông nhà ở chân núi, người đã sống ở đây từ trước khi có đài. Ông nghe xong thì gật gù, kể ngày xưa trên đỉnh núi này có một cái chòi canh rừng. Người canh rừng đêm nào cũng xách đèn dầu đi một vòng quanh đỉnh, rồi treo đèn trước chòi cho người dưới làng biết ông vẫn khoẻ.
Ông cụ bảo, từ hồi xây đài, chòi canh bị dỡ, người canh rừng cũng già, về làng, mất lâu rồi. Thỉnh thoảng người làng vẫn bảo nhau thấy ánh đèn dầu trên núi vào những đêm trời trong, nhưng ai cũng nghĩ là đèn đài thiên văn.
Đêm nay chấm sáng không còn trên bầu trời, cũng không còn trên sườn núi. Mình chụp lại cả vùng trời phía tây nam. Bản đồ sao khớp hoàn toàn.
Mình thở phào, định đi ngủ. Rồi mình xem lại tấm ảnh cuối cùng chụp bằng máy ảnh gắn kính, hướng ra khe mở của mái vòm.
Trang nhật ký cuối
Trong tấm ảnh cuối, giữa bầu trời đầy sao khớp với bản đồ, ở mép dưới khe mở của mái vòm, có một đốm sáng vàng. Không phải trên trời. Nó nằm ở trong mái vòm, phản chiếu lên lớp kính bảo vệ máy ảnh, nghĩa là nó ở phía sau lưng máy, ngay trong phòng, cách chỗ mình đứng chưa đầy hai bước.
Mình nhìn tấm ảnh rất lâu. Rồi mình nhớ lại lúc chụp, mình có ngửi thấy mùi dầu hoả, nhè nhẹ, mà cứ tưởng là mùi máy phát điện.
Sáng nay, mình làm một việc không có trong quy trình của đài. Mình đóng một cái đinh trên cột gỗ trước cửa mái vòm, treo lên đó một cây đèn dầu nhỏ mua dưới chợ, đêm nào cũng thắp.
Từ đó, ảnh nào cũng khớp bản đồ sao. Chỉ có những đêm trời trong nhất, khi mình ngồi một mình trong mái vòm, mình nghe tiếng sỏi lạo xạo đi quanh đài một vòng, rồi dừng lại trước cây đèn dầu một lúc, như người canh rừng xưa ghé xem đèn còn sáng không, rồi mới đi tiếp xuống núi.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao phân biệt sao, hành tinh và vệ tinh trên bầu trời?
Sao giữ nguyên vị trí với nhau và thường nhấp nháy. Hành tinh sáng đều hơn, di chuyển chậm giữa các chòm sao qua nhiều đêm. Vệ tinh nhân tạo trôi tương đối nhanh, có thể thấy dịch chuyển chỉ trong vài phút.
Ảnh phơi sáng lâu khi chụp bầu trời là gì?
Đó là để cửa trập máy ảnh mở lâu, từ vài giây tới nhiều phút, để thu được ánh sáng yếu của sao. Vật chuyển động như vệ tinh hay máy bay sẽ để lại một vệt sáng dài trong ảnh.
Vì sao đài quan sát thiên văn thường đặt trên núi cao?
Trên núi cao, không khí loãng và trong hơn, ít ánh sáng đô thị và ít mây che. Điều đó giúp quan sát được những vật thể mờ mà ở đồng bằng khó thấy.
Vì sao một đốm sáng phía sau máy ảnh có thể hiện trong ảnh?
Ánh sáng từ một nguồn sáng gần có thể phản chiếu lên kính lọc, ống kính hoặc bề mặt bóng rồi lọt vào ảnh, tạo ra những đốm sáng giả. Người chụp thiên văn thường che chắn kỹ để tránh hiện tượng này.
Truyện này có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác, đài quan sát, ngọn núi và nhân vật đều không có thật. Kiến thức thiên văn trong phần hỏi đáp là phổ thông, có thể kiểm chứng.
