Xoạt, xoạt, xoạt. Mười một giờ đêm, trên con phố hàng me vắng tanh, chị Nụ nghe một tiếng chổi tre đang quét phía trước, đều đúng như nhịp chổi của chị, mà phía trước không có ai.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, con phố và những người trong đó đều do mình đặt ra. Mình kể bạn nghe về những người quét đường lúc thành phố ngủ, và một tiếng chổi không ai cầm.
Ca quét đêm trên phố hàng me
Chị Nụ làm công nhân vệ sinh đã mười năm. Ca của chị bắt đầu lúc mười giờ đêm, khi hàng quán dọn hết, một chiếc xe đẩy, một cây chổi tre cán dài, một chiếc áo phản quang màu cam. Đoạn phố của chị dài chừng một cây số, hai hàng me già tán rộng, mùa nào lá cũng rụng.
Chị quen từng tiếng của phố đêm. Tiếng lá me khô lạo xạo, tiếng quạt máy lạnh nhỏ giọt, tiếng chó sủa xa, tiếng xe rác nổ máy ở đầu ngã tư. Và tiếng chổi của chính mình, xoạt, xoạt, đều như hơi thở.
Một đêm cuối mùa mưa, chị nghe có thêm một tiếng chổi nữa. Nó ở phía trước, cách chị chừng năm chục mét, đều đúng nhịp. Chị ngẩng lên. Con phố vắng, đèn vàng hắt xuống, không một bóng người.
Chị nghĩ chắc tiếng vọng từ dãy nhà cao. Nhưng khi chị dừng tay, tiếng kia vẫn tiếp tục. Và đoạn phố phía trước, đoạn chị chưa tới, sạch bong, lá me gom thành từng đống nhỏ ngay ngắn sát mép vỉa hè.
Không bao giờ đuổi kịp
Đêm sau, rồi đêm sau nữa, tiếng chổi ấy vẫn ở đó. Luôn phía trước, luôn cách chị một quãng. Chị đi nhanh, nó cũng đi nhanh. Chị dừng nghỉ uống nước, nó cũng ngưng một lúc, rồi xoạt, xoạt, tiếp tục.
Chị Nụ kể với đội. Mấy chị em cùng ca cười, bảo được người quét hộ còn than gì nữa. Chỉ có bà Tư, người lớn tuổi nhất đội, không cười. Bà hỏi chị có thấy đống lá gom về bên nào không. Chị nói bên trái, sát gốc cây. Bà Tư im lặng một lúc.
Bà kể ngày xưa đoạn phố ấy là của chị Sáu, một người quét đường rất kỹ tính, gom lá bao giờ cũng gom về bên trái, sát gốc cây, vì chị bảo rễ cây ăn lá mục sẽ khoẻ. Chị Sáu làm tới năm năm mươi tuổi thì nghỉ vì đau lưng, rồi về quê. Không ai nghe tin gì nữa.
Chị Nụ hỏi chị Sáu còn sống không. Bà Tư lắc đầu, bảo không biết. Có thể còn, có thể mất rồi. Người làm nghề này, nghỉ rồi thì như lá rụng, gió cuốn đi đâu chẳng ai hay.
Đêm có bão
Giữa tháng mười, đài báo có bão vào. Đội vẫn đi ca vì sau bão phố sẽ đầy cành gãy, phải dọn sớm. Mười một giờ, gió đã mạnh, mưa quất ngang. Chị Nụ kéo áo mưa, đẩy xe ra phố hàng me.
Hàng me oằn mình trong gió. Lá, cành nhỏ, cả những chùm quả me non rụng lả tả. Tiếng chổi thứ hai vẫn vang lên phía trước, nhưng lần này nó không đều nữa. Nó gấp gáp, xoạt xoạt xoạt, như người đang vẫy gọi.
Rồi chị nghe rõ, tiếng chổi đang tiến về phía mình. Lần đầu tiên sau bao nhiêu đêm, nó không giữ khoảng cách nữa. Nó tới gần, tới gần, rồi dừng lại ngay giữa lòng đường, cách chị chừng hai chục mét, chỗ không có cây nào.
Chị Nụ không hiểu sao chân mình tự bước. Chị bỏ xe đẩy lại dưới gốc me, chạy ra giữa đường, chạy về phía tiếng chổi. Mưa táp vào mặt rát buốt. Chị chạy tới đúng chỗ tiếng chổi vừa ngưng, và không thấy ai.
Tiếng gãy sau lưng
Đúng lúc đó, sau lưng chị vang lên một tiếng rắc khô khốc, rồi một tiếng ầm. Chị quay lại. Cây me già nhất phố, cây chị vừa đứng dưới gốc, bật cả mảng rễ, đổ ngang vỉa hè. Chiếc xe đẩy của chị nằm bẹp dưới thân cây.
Chị đứng giữa lòng đường, chân run lẩy bẩy, nước mưa và nước mắt trộn vào nhau. Chị nhìn quanh, gọi to: chị Sáu ơi. Gió nuốt mất tiếng gọi. Không ai trả lời.
Nhưng dưới chân chị, giữa lòng đường ướt sũng, có một đống lá nhỏ gom gọn, sát mép, nằm im như vừa có người gom xong, mặc kệ mưa gió. Chị cúi xuống nhìn. Trên đống lá có một sợi tre gãy, loại tre người ta bó làm chổi.
Sáng hôm sau, đội công trình đến cắt cây. Họ nói gốc cây đã mục từ bên trong, chỉ chờ một cơn gió lớn. Họ hỏi chị đứng đâu lúc cây đổ. Chị chỉ ra giữa đường. Người thợ cưa lắc đầu, bảo chị may mắn lắm.
Người quét đường ở quê
Tết năm ấy, chị Nụ xin bà Tư địa chỉ quê chị Sáu, đi xe khách về một huyện ven sông. Hỏi thăm mãi mới ra căn nhà nhỏ cuối xóm. Chị Sáu còn sống, tóc bạc, lưng còng, đang ngồi bện chổi tre ngoài hiên.
Chị Nụ kể chuyện. Chị Sáu nghe, tay vẫn bện chổi, cười hiền. Chị Sáu bảo mấy năm nay đêm nào cũng mơ thấy mình quét phố hàng me, mơ rõ lắm, có hôm tỉnh dậy lưng còn mỏi, tay còn đau. Đêm bão vừa rồi chị mơ thấy cây đổ, mơ thấy mình chạy, gọi một người áo cam tránh ra.
Hai người ngồi im một lúc. Ngoài sông, tiếng ghe máy chạy ngang. Rồi chị Sáu đứng dậy, lấy trong góc nhà một cây chổi tre mới bện, cán dài, buộc chặt, đưa cho chị Nụ. Chị bảo chổi này dẻo, quét lá me là sạch.
Từ đó chị Nụ dùng cây chổi ấy mỗi đêm. Tiếng chổi thứ hai không còn vang phía trước nữa. Nhưng có những đêm phố vắng, khi chị gom lá về bên trái sát gốc cây, chị nghe tiếng chổi của mình như có hai lớp, xoạt xoạt, chồng lên nhau, như hai người quét cùng một nhịp.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cây xanh trên phố dễ gãy đổ khi mưa bão?
Cây già có thể mục ruột hay rễ bị hỏng mà nhìn bên ngoài vẫn tươi. Khi đất ngấm nước mềm ra và gió giật mạnh, cây mất chỗ bám nên dễ bật gốc. Mùa mưa bão nên tránh đứng hay đỗ xe dưới tán cây lớn.
Vì sao âm thanh ban đêm nghe rõ và xa hơn ban ngày?
Ban đêm ít tiếng ồn nền, nên tai bắt được cả những tiếng nhỏ. Lớp không khí sát mặt đất thường lạnh hơn lớp trên cũng làm âm thanh bị bẻ cong xuống và đi xa hơn.
Công nhân vệ sinh môi trường ca đêm làm việc thế nào?
Họ thường bắt đầu sau khi hàng quán dọn xong, quét đường, gom rác vào xe đẩy rồi chuyển lên xe ép rác ở điểm tập kết. Công việc nặng, làm trong lúc xe vẫn chạy ngang, nên áo phản quang là vật bắt buộc.
Vì sao người ta hay mơ thấy công việc cũ sau khi nghỉ?
Một việc làm lặp lại nhiều năm trở thành nếp quen của cả cơ thể và trí nhớ. Khi ngủ, não sắp xếp lại ký ức, nên những thói quen lâu năm dễ quay về trong giấc mơ.
Truyện này có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu, con phố và nhân vật đều do Chuyện Ma đặt ra. Truyện mượn hình ảnh những người quét đường đêm để nói về tình đồng nghiệp lặng lẽ của một nghề ít người để ý.
