Ban nhạc chỉ có ba cây kèn, ba người thổi, vậy mà cứ tới đoạn cao trào của bài chào cờ, lại có tiếng cây kèn thứ tư, lệch đúng một quãng.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu mình viết, ngôi trường và ban nhạc đều là nhân vật đặt ra. Truyện có âm nhạc, bạn hãy để tai mình mở rộng một chút.
Ban nhạc chuẩn bị lễ kỷ niệm
Trường đại học chuẩn bị lễ kỷ niệm năm mươi năm thành lập. Ban nhạc kèn của trường, đã ngừng hoạt động mười năm, được thành lập lại để biểu diễn trong buổi lễ. Nhạc trưởng là Vy, sinh viên năm tư khoa sư phạm âm nhạc.
Ban nhạc có mười lăm người: trống, sáo, kèn đồng. Ba cây kèn trumpet do ba cậu sinh viên năm nhất thổi. Phòng nhạc ở tầng trên cùng nhà hành chính, cửa sắt, khoá kín ngoài giờ tập.
Trong phòng nhạc có một tủ kính trưng bày nhạc cụ cũ. Ngăn giữa có một cây kèn trumpet đồng đã móp méo, xỉn màu, đặt trên đệm nhung đỏ. Tấm biển nhỏ ghi: kèn của ban nhạc khoá đầu tiên.
Bài tập đầu tiên là bài chào cờ truyền thống của trường, có một đoạn kèn đồng cao trào ở giữa, ba cây kèn thổi hoà âm.
Tiếng kèn thứ tư
Buổi tập thứ hai, tới đoạn kèn đồng, Vy nghe thấy có gì đó lạ. Ba cây kèn đang thổi ba bè hoà âm. Nhưng còn một tiếng kèn nữa, cao hơn, lệch một quãng, xen vào giữa, như một bè thứ tư.
Vy ra hiệu dừng. Cô hỏi ai thổi lệch. Ba cậu sinh viên ngơ ngác nhìn nhau. Cô bảo thổi lại đoạn ấy. Lại có tiếng kèn thứ tư. Lần này cả ban nhạc đều nghe. Tiếng kèn ấy trong và sáng, hơi khàn ở nốt cao, vọng ra từ góc phòng, chỗ tủ kính.
Cả phòng im lặng. Không ai dám nhìn về phía tủ kính. Cây kèn đồng móp méo nằm yên trên đệm nhung đỏ, cửa tủ khoá chặt.
Vy là người lý trí. Cô bảo có thể do cộng hưởng, tiếng kèn dội vào cây kèn cũ trong tủ. Cô cho dời tủ kính ra hành lang. Buổi tập sau, tiếng kèn thứ tư vẫn vang lên, lần này từ ngoài hành lang vọng vào.
Nhạc trưởng bỏ đoạn kèn
Ba cậu sinh viên năm nhất sợ hãi, xin nghỉ. Ban nhạc rối loạn. Vy suy nghĩ cả đêm, rồi quyết định bỏ đoạn kèn đồng ra khỏi bài, chuyển giai điệu cho sáo thổi thay.
Từ đó, buổi tập nào cũng suôn sẻ. Không còn tiếng kèn thứ tư nữa. Ba cậu sinh viên quay lại, chuyển sang thổi phần đệm. Mọi người thở phào.
Vy tìm hiểu về cây kèn cũ trong tủ kính. Cô hỏi thầy chủ nhiệm khoa, người từng học ở trường từ hồi ban nhạc khoá đầu. Thầy kể ban nhạc khoá đầu có bốn người thổi kèn. Người thổi bè cao nhất là một cô sinh viên, tiếng kèn trong và sáng, hơi khàn ở nốt cao.
Năm ấy, ban nhạc chuẩn bị diễn trong lễ kỷ niệm đầu tiên của trường. Cô sinh viên ốm nặng trước buổi lễ, phải nghỉ học về quê, không kịp diễn. Ban nhạc diễn ba kèn. Cô không bao giờ trở lại.
Đêm diễn kỷ niệm
Đêm lễ kỷ niệm năm mươi năm, hội trường chật kín. Có cả những cựu sinh viên khoá đầu, giờ đã là những ông bà tóc bạc. Ban nhạc bước ra sân khấu dưới ánh đèn vàng. Vy cầm gậy chỉ huy, giơ lên.
Bài chào cờ bắt đầu. Trống, sáo, kèn hoà quyện. Tới đoạn cao trào, theo bản mới, sáo thổi giai điệu, ba cây kèn đồng im lặng. Vy hạ gậy, ra hiệu cho cả ban nhạc dừng một nhịp nghỉ, như đã tập.
Trong nhịp nghỉ ấy, cả hội trường lặng như tờ. Và rồi từ trên cao, không biết từ đâu, một tiếng kèn đồng vang lên. Trong và sáng, hơi khàn ở nốt cao. Nó thổi trọn vẹn đoạn kèn đồng đã bị bỏ, từng nốt, từng câu, không lệch, không ngắt.
Không ai trong ban nhạc thổi. Ba cậu sinh viên đứng chết lặng, kèn còn cầm trên tay. Vy đứng giữa sân khấu, gậy chỉ huy run run. Tiếng kèn kết thúc bằng một nốt cao, ngân dài, rồi tắt.
Tràng pháo tay
Hội trường im lặng thêm vài giây. Rồi ở hàng ghế đầu, một bà cụ tóc bạc đứng dậy vỗ tay. Rồi một ông cụ. Rồi cả hàng ghế cựu sinh viên khoá đầu. Họ vừa vỗ tay vừa khóc. Rồi cả hội trường đứng dậy vỗ tay rền vang, ai cũng nghĩ đó là một tiết mục được dàn dựng công phu.
Sau buổi lễ, bà cụ tóc bạc tìm tới gặp Vy. Bà là thành viên ban nhạc khoá đầu, người thổi kèn bè ba năm ấy. Bà bảo đoạn kèn vừa rồi đúng là bè cao của người bạn cũ, không ai thổi được như thế, kể cả khàn ở nốt cao. Bà cảm ơn Vy đã để trống chỗ ấy.
Vy không biết nói gì. Cô chỉ gật đầu. Cô không dám nói rằng cô đã bỏ đoạn kèn ấy đi vì sợ.
Tối hôm ấy, khi Vy khoá cửa phòng nhạc, cô nhìn vào tủ kính đã được chuyển về chỗ cũ. Cây kèn đồng móp méo vẫn nằm trên đệm nhung đỏ. Nhưng phần miệng kèn, chỗ người thổi đặt môi, có một lớp hơi sương mờ, như vừa có ai thổi xong, hơi thở còn chưa kịp tan.
Câu hỏi thường gặp
Nhạc cụ bằng đồng có thể tự rung khi có âm thanh khác không?
Có. Khi một âm thanh có tần số phù hợp vang lên gần đó, ống kèn, dây đàn hay chiếc chuông có thể rung theo, gọi là cộng hưởng. Tiếng rung này thường nhỏ nhưng trong phòng kín có thể nghe được.
Vì sao âm thanh trong hội trường lớn dễ gây ảo giác về nguồn phát?
Hội trường có nhiều bề mặt phản xạ âm, tiếng vang dội lại từ trần, tường, khiến ta khó xác định chính xác âm thanh phát ra từ đâu.
Ban nhạc kèn trong trường học có truyền thống thế nào?
Nhiều trường có ban nhạc kèn, trống để biểu diễn trong lễ chào cờ, khai giảng, kỷ niệm. Đây là hoạt động gắn kết sinh viên và lưu giữ ký ức chung của nhiều thế hệ.
Vì sao những điều dang dở trong quá khứ hay là chủ đề truyện ma?
Điều chưa hoàn thành dễ gợi tiếc nuối và được nhớ lâu. Truyện ma thường hình dung người đã khuất ở lại để làm nốt việc dang dở, như một cách giải toả nỗi tiếc ấy.
Nhịp nghỉ trong âm nhạc có vai trò gì?
Nhịp nghỉ là khoảng lặng có chủ ý trong bản nhạc, giúp tạo nhịp điệu, nhấn mạnh phần tiếp theo. Một khoảng lặng đúng lúc có thể khiến người nghe chú ý hơn cả một nốt nhạc.
