Lán công trường khóa ngoài bằng ổ khóa to, chìa chỉ mình Quân giữ, vậy mà sáng nào mở cửa, chiếc bình sứ trên bàn anh cũng cắm một bó hoa cúc vàng còn đẫm sương, cuống hoa vừa cắt, nhựa còn ứa.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, khu đô thị, làng hoa và những con người trong truyện đều do mình đặt ra, không gắn với dự án hay vùng đất nào có thật. Truyện có mùi hoa và mùi đất mới san, hơi buồn. Mình kể nhé.
Làng hoa dưới lớp cát san lấp
Quân là chỉ huy công trường của một dự án khu đô thị lớn ở ven một thành phố. Khu đất trước đây là một làng trồng hoa, mấy chục năm nuôi sống cả nghìn hộ. Đất đã được đền bù, giải tỏa xong, người làng chuyển đến khu tái định cư cách đó vài cây số. Giờ chỉ còn những thửa ruộng hoang và vài nền nhà cũ.
Máy xúc bắt đầu san lấp vào đầu mùa khô. Trong một buổi chiều, công nhân đào được dưới một nền nhà cũ một chiếc bình sứ trắng, men rạn, vẽ một cành cúc màu vàng đã nhạt. Bình còn nguyên, chỉ sứt một chút ở miệng.
Quân giữ lại, mang về lán, rửa sạch, đặt trên bàn làm việc, định bụng hỏi người làng xem của nhà ai thì trả.
Sáng hôm sau, trong bình có hoa.
Bó hoa mỗi sáng
Lần đầu, Quân nghĩ là cô kế toán công trường cắm cho vui. Cô bảo không, cô còn chưa đến. Bác bảo vệ đêm thề không ai vào lán. Bó hoa là những bông cúc vàng nhỏ, kiểu cúc ta mà làng này từng trồng nổi tiếng, cánh còn đọng sương, cuống cắt chéo gọn ghẽ như người trồng hoa lâu năm vẫn cắt.
Ngày nào cũng thế. Có hôm là cúc, có hôm là thược dược, có hôm là hoa hồng nhung nhỏ, có hôm là những bông lay ơn dài. Toàn những loài hoa làng này từng trồng. Mà khắp khu đất mênh mông bây giờ, không còn một khóm hoa nào. Khu chợ hoa gần nhất cách đó cả chục cây số.
Quân thử khóa bình trong tủ sắt. Sáng ra, bình vẫn trong tủ, tủ vẫn khóa, và trong bình vẫn có hoa.
Công nhân bắt đầu xì xào. Có người không dám làm ca đêm ở khu nền nhà cũ nữa.
Bà cụ ở khu tái định cư
Quân mang chiếc bình đến khu tái định cư, hỏi khắp nơi. Cuối cùng một bà cụ ngoài tám mươi tuổi nhận ra nó. Bà ngồi trên ghế nhựa trước cửa căn hộ tầng một, ôm chiếc bình trong lòng, vuốt lên cành cúc vẽ, bảo đây là bình hoa của mẹ chồng bà.
Bà kể, nhà bà trồng hoa bốn đời. Mẹ chồng bà, người cả đời ra ruộng từ tờ mờ sáng, sáng nào cũng cắt bó hoa đẹp nhất cắm vào chiếc bình này đặt lên bàn thờ trước khi gánh hoa ra chợ. Bà ấy bảo hoa đẹp nhất phải dâng ông bà trước. Khi mẹ chồng mất, bà chôn chiếc bình dưới nền nhà, theo lời dặn, để ông bà biết chỗ mà về.
Bà nói thêm, giọng không trách móc, chỉ buồn: nhà cửa đền bù rồi thì thôi, nhưng ruộng hoa thì không đền được, mười mấy giống hoa làng giữ mấy chục năm, giờ chẳng biết ai còn giữ.
Quân về lán, ngồi nhìn chiếc bình rất lâu. Anh nhận ra những bông hoa mỗi sáng là những giống hoa làng đang mất dần.
Bản vẽ được sửa
Theo thiết kế, khu nền nhà cũ nơi đào được chiếc bình sẽ thành một bãi đậu xe. Quân không có quyền đổi thiết kế. Nhưng anh viết một bản đề xuất, kèm ảnh những bó hoa mỗi sáng, chỉ ghi là hoa do người dân mang tới, kèm lời kể của bà cụ về những giống hoa làng.
Anh mất hai tháng thuyết phục chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, chính quyền. Có người bảo anh dở hơi, có người bảo tốn diện tích. Nhưng một kiến trúc sư cảnh quan trong dự án nghe xong thì hào hứng, bảo khu đô thị nào cũng có công viên, hiếm khu nào có một vườn hoa giữ giống của chính mảnh đất mình đứng.
Cuối cùng, bãi đậu xe được dời sang chỗ khác. Khu nền nhà cũ thành một dải vườn nhỏ chạy dọc con đường chính, giao cho mấy hộ làng hoa cũ chăm sóc, trồng lại đúng những giống hoa của làng.
Trong suốt hai tháng ấy, sáng nào chiếc bình trong lán vẫn có hoa. Nhưng Quân để ý, hoa ngày càng ít đi, có hôm chỉ còn một bông.
Bông hoa cuối cùng
Ngày dải vườn trồng xong những khóm cúc vàng đầu tiên, Quân mang chiếc bình sứ đến trả bà cụ. Sáng hôm đó, trong bình không có hoa. Lần đầu tiên kể từ ngày đào lên.
Bà cụ đặt chiếc bình lên bàn thờ trong căn hộ tái định cư nhỏ. Bà bảo Quân dắt bà ra xem dải vườn. Bà đứng giữa những khóm cúc vàng mới trồng, lấy tay vịn vai Quân, cúi xuống ngửi một bông, rồi đứng thẳng lên, nhìn quanh khu đất trống mênh mông với những móng nhà cao tầng đang lên, lặng im rất lâu.
Bà bảo, thôi thế là các cụ có chỗ về rồi, dù chỉ là một dải đất bé. Bà cắt một bông cúc, mang về cắm vào chiếc bình sứ.
Khu đô thị bây giờ đã có người ở, nhà cao, đường rộng. Dải vườn hoa dọc con đường chính thành chỗ người ta hay dắt con ra chụp ảnh. Ít ai biết những giống hoa trong vườn là của một ngôi làng đã không còn. Chỉ có mấy bác trồng hoa làng cũ, những sáng sớm ra chăm vườn, đôi khi thấy có một khóm hoa vừa bị ai cắt mất bông đẹp nhất, cuống cắt chéo gọn ghẽ, sương còn đọng.
Câu hỏi thường gặp
Làng hoa ven đô thường trồng những loài hoa nào?
Các làng hoa ven đô ở nước ta thường trồng cúc, hồng, thược dược, lay ơn, đào, quất, cùng nhiều giống hoa mới. Mỗi làng có những giống truyền thống được giữ qua nhiều thế hệ.
Vì sao hoa cắt cành mau héo nếu không cắt cuống đúng cách?
Khi cắt, đầu cuống tiếp xúc không khí dễ bị tắc mạch dẫn nước. Người trồng hoa thường cắt chéo cuống, cắt trong nước hoặc cắm ngay vào nước sạch để hoa hút nước tốt hơn.
Giữ giống hoa truyền thống có ý nghĩa gì?
Các giống hoa truyền thống mang đặc điểm thích nghi với khí hậu và thổ nhưỡng địa phương, đồng thời gắn với văn hóa, tập quán. Giữ giống giúp bảo tồn đa dạng và ký ức của một vùng đất.
Vì sao chuyện ma hay xuất hiện ở công trường xây dựng?
Công trường thường làm thay đổi một vùng đất có lịch sử, có khi động đến nền nhà cũ, mồ mả. Kèm theo là ca làm đêm vắng vẻ, máy móc kêu lạ, nên các câu chuyện kỳ lạ dễ lan truyền.
Người dân tái định cư thường gặp khó khăn gì?
Ngoài nơi ở mới, nhiều người mất đi kế sinh nhai quen thuộc, mối quan hệ làng xóm và ký ức gắn với đất cũ. Việc hỗ trợ chuyển đổi nghề và giữ gìn văn hóa cộng đồng vì vậy rất quan trọng.
