Nếu một ngày bạn thu âm giữa rừng lúc bình minh, rồi về nhà nghe lại thấy có tiếng người nhắc tên mình, bạn sẽ tua lại hay tắt máy đi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, khu rừng và cô gái trong truyện đều do mình đặt ra. Truyện này hay nhất khi nghe bằng tai nghe, trong phòng thật yên.
Người săn âm thanh
Vy làm nghề thu âm cho phim tài liệu. Việc của cô là đi khắp nơi ghi lại tiếng thiên nhiên, tiếng mưa trên mái lá, tiếng suối, tiếng chim, để sau này ghép vào phim. Cô thích nhất là tiếng chim lúc bình minh, khi cả khu rừng như cùng tỉnh dậy một lúc.
Mùa xuân năm ấy, cô lên một khu rừng già trên cao nguyên, nơi người ta bảo còn nhiều loài chim hiếm. Cô thuê một gian nhà sàn ở bìa rừng, chủ nhà là một ông cụ ít nói. Nghe cô nói mục đích, ông chỉ dặn một câu: vào rừng thu tiếng thì thu, đừng nói chuyện to trong rừng, người trong đó không thích bị làm phiền.
Vy tưởng ông nói tới đám người đi săn hay đi lấy măng. Cô cười, gật đầu.
Bốn giờ sáng hôm sau, cô vác chân micro vào rừng.
Bình minh trong rừng già
Cô chọn một gốc cây cổ thụ rễ to như bức tường, ngồi xuống, dựng micro, đeo tai nghe, bấm ghi rồi ngồi im. Thu tiếng chim là phải im tuyệt đối, một tiếng sột soạt của áo cũng hỏng cả bản thu.
Trời sáng dần. Đầu tiên là một tiếng chim lẻ loi, trong như tiếng gõ vào ly thuỷ tinh. Rồi tiếng thứ hai đáp lại. Rồi cả rừng rộ lên, hàng chục loài cùng hót, tiếng lảnh lót, tiếng ríu rít, tiếng gù trầm, đan vào nhau dày đặc. Qua tai nghe, Vy thấy mình như đang ngồi giữa một dàn nhạc.
Cô thu gần hai giờ. Trong suốt thời gian ấy, cô không nói một lời, không thấy ai, chỉ có một lần cảm giác hơi lạnh lướt qua gáy, như có người cúi xuống sát vai cô để nghe cùng.
Lúc tháo tai nghe đứng dậy, cô buột miệng nói to một câu cảm ơn với khu rừng, như thói quen của cô sau mỗi buổi thu. Tiếng của cô vang lên giữa những thân cây, rồi tắt.
Hai giọng nói trong bản thu
Tối hôm ấy, Vy ngồi trên sàn nhà, nghe lại bản thu bằng máy tính. Tiếng chim tuyệt đẹp. Cô đang đánh dấu những đoạn hay thì tới phút thứ hai mươi, cô nghe thấy tiếng người.
Rất khẽ, lẫn giữa tiếng chim, có hai giọng nói. Một giọng đàn ông già, khàn. Một giọng đàn bà, cũng già, nhẹ hơn. Họ nói bằng một thứ tiếng nghe như tiếng Việt mà rất cổ, có những từ cô chưa nghe bao giờ. Nhưng cô hiểu được đủ.
Giọng đàn ông hỏi, con bé ngồi dưới gốc kia là ai. Giọng đàn bà đáp, người dưới xuôi lên, đi nghe chim. Giọng đàn ông bảo, nghe chim mà mang theo cái tai sắt to thế. Giọng đàn bà cười khẽ, bảo kệ nó, nó ngồi im, nó không bẻ cành, nó không la hét. Rồi cả hai im một lúc, chỉ còn tiếng chim.
Vy tua lại. Hai giọng vẫn ở đó, rõ ràng, không thể nhầm. Cô tăng âm lượng. Cô nghe thấy cả tiếng lá khô kêu lạo xạo dưới chân họ, rất gần micro, gần tới mức nếu là người thật thì họ phải đứng ngay cạnh cô.
Lời cảm ơn đến trước
Cô nghe tiếp. Ở phút thứ năm mươi, giọng đàn bà nói, con bé này được, mai nó về rồi. Giọng đàn ông hỏi, nó có chào không. Giọng đàn bà bảo, có, chốc nữa nó sẽ chào.
Vy thấy lạnh dọc sống lưng. Cô tua tới cuối bản thu, đoạn cô đứng dậy và nói cảm ơn. Đúng, có tiếng cô nói cảm ơn khu rừng, giọng hơi khàn vì ngồi im lâu.
Nhưng cô nghe kỹ thì thấy có hai tiếng cảm ơn. Tiếng thứ nhất ở phút thứ một trăm mười, đúng lúc cô đứng dậy. Còn tiếng thứ hai, cũng là giọng cô, cũng câu ấy, lại nằm ở phút thứ ba mươi, khi cô còn đang ngồi im thin thít dưới gốc cây, chưa hề mở miệng.
Ngay sau tiếng cảm ơn thứ hai ấy, hai giọng già cùng nói một câu, nhỏ, ấm, như người lớn đáp lời con cháu: ừ, đi đường bình an.
Tập tin không xóa
Sáng hôm sau, Vy kể với ông cụ chủ nhà. Ông nghe xong, không ngạc nhiên, chỉ hỏi cô có nói to trong rừng không. Cô bảo không, chỉ có câu cảm ơn lúc về. Ông gật đầu, bảo thế thì tốt, người trong rừng thích người biết chào.
Cô hỏi người trong rừng là ai. Ông không trả lời, chỉ rót cho cô một chén rượu ngô, bảo cô uống cho ấm rồi đi.
Bản thu ấy, Vy không dùng cho phim nào. Cô cũng không xóa. Thỉnh thoảng, những đêm làm việc khuya một mình trong căn phòng giữa thành phố, cô mở nó ra nghe, không phải để tìm hai giọng nói, mà chỉ để nghe lại tiếng chim lúc bình minh.
Lần gần đây nhất cô mở, ở phút thứ ba mươi, ngay sau câu đi đường bình an, có thêm một câu mà cô thề là trước đây không có. Giọng đàn bà nói, chậm rãi: bao giờ lên nữa thì nhớ mang theo cái tai sắt.
Câu hỏi thường gặp
Thu âm tiếng chim trong rừng cần những gì?
Thường cần một micro định hướng hoặc micro ghép đôi để thu không gian, máy ghi âm, tai nghe kín và đồ chắn gió cho micro. Quan trọng nhất là sự kiên nhẫn: ngồi im rất lâu, chọn giờ sớm khi ít tiếng xe cộ và gió còn lặng.
Vì sao chim hót nhiều nhất lúc bình minh?
Các nhà nghiên cứu cho rằng sáng sớm không khí tĩnh và mát nên tiếng hót truyền xa hơn, trong khi ánh sáng còn yếu chưa tiện kiếm ăn. Chim trống dùng tiếng hót để khẳng định lãnh thổ và gọi bạn tình, nên dàn hợp xướng lúc bình minh thường rộn ràng nhất.
Vì sao nghe âm thanh lẫn tạp dễ tưởng có tiếng người?
Não người được rèn để nhận ra giọng nói, nên khi nghe tiếng ồn hỗn hợp như tiếng chim, tiếng suối, tiếng gió, nó dễ ghép thành âm tiết hay câu chữ. Hiện tượng này giống như nhìn mây thấy hình mặt người, chỉ khác là xảy ra với tai.
Lời dặn không nói to trong rừng có từ đâu?
Nhiều cộng đồng sống gần rừng có thói quen giữ yên lặng khi vào rừng, vừa để không làm kinh động thú, vừa thể hiện sự tôn trọng nơi mình lấy cái ăn cái mặc. Trong truyện này, lời dặn ấy được hư cấu thành một chi tiết rùng rợn nhẹ.
Vì sao truyện về âm thanh lại đáng sợ hơn truyện về hình ảnh?
Vì âm thanh không cho ta biết rõ nguồn gốc, ta phải tự tưởng tượng phần còn lại, và trí tưởng tượng thường đáng sợ hơn bất cứ hình ảnh nào. Nghe bằng tai nghe trong phòng yên tĩnh còn làm âm thanh như vang ngay bên tai mình.
