Sáng thứ hai ở gác trọ, Vĩnh thấy câu mở đầu cuốn tiểu thuyết của mình bị gạch đi bằng bút chì, và bên lề có một câu khác viết tay, ngắn hơn, đẹp hơn, đúng cái câu mà anh đã loay hoay ba tháng không tìm ra.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, căn gác, khu phố và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Truyện này dành cho những ai từng ngồi trước trang giấy trắng mà không viết nổi một dòng.
Căn gác trên hiệu sách cũ
Vĩnh hai mươi sáu tuổi, bỏ việc văn phòng để viết cuốn tiểu thuyết đầu tay. Anh thuê căn gác trên một hiệu sách cũ ở phố nhỏ, giá rẻ vì gác chật, trần thấp, mùa hè nóng như rang. Ông chủ hiệu sách kiêm chủ trọ đã ngoài bảy mươi, ít nói, suốt ngày ngồi sau quầy đọc sách.
Anh viết bằng máy đánh chữ cũ mua lại ở chợ đồ cũ, vì tin rằng gõ phím máy tính dễ xoá quá, không giữ được gì. Mỗi tối anh viết tới khuya, in ra, xếp gọn trên bàn.
Đêm đầu tiên, anh viết được sáu trang, mệt nhoài. Sáng ra, câu mở đầu đã bị gạch, bên lề là một câu khác bằng bút chì. Anh đọc, ngẩn người. Câu ấy hay hơn câu của anh nhiều lần.
Anh hỏi ông chủ trọ có ai lên gác không. Ông lắc đầu, bảo ông già rồi, cầu thang dốc, lâu lắm ông không lên. Anh cũng nghĩ thế. Cửa gác anh khoá từ trong.
Người đọc lúc nửa đêm
Những đêm sau cũng vậy. Anh viết, đi ngủ, sáng ra bản thảo có những dòng bút chì. Không phải lúc nào cũng sửa câu. Có khi chỉ là một dấu hỏi bên lề, có khi là một chữ được khoanh lại kèm chữ thay thế, có khi là một lời nhận xét ngắn: chỗ này nhân vật nói nhiều quá, hãy để cô ấy im lặng.
Vĩnh vừa sợ vừa mê. Anh làm theo hầu hết những lời sửa. Cuốn tiểu thuyết dần ra dáng, nhân vật sống động hơn, câu văn gọn hơn. Anh cảm giác như có một người thầy ngồi cạnh mỗi đêm.
Một đêm, anh quyết thức canh. Anh tắt đèn, nằm im, mắt hé nhìn về phía bàn. Gần ba giờ, anh nghe tiếng giấy sột soạt. Trong bóng tối, có một ánh sáng rất nhỏ, như ánh đèn dầu, và một bóng người gầy ngồi khom bên bàn, tay cầm cây bút chì.
Anh định gọi, rồi ngủ thiếp đi lúc nào không biết. Sáng ra, trên bàn có một trang mới được sửa kín lề, và một mẩu bút chì ngắn mòn vẹt mà anh không hề mua.
Ông chủ hiệu sách
Vĩnh mang mẩu bút chì xuống hỏi ông chủ. Ông cầm lên, nhìn rất lâu, rồi bảo anh ngồi xuống. Ông kể, ngày trẻ ông cũng từng viết. Ông có một tập truyện in ra, không ai đọc, rồi ông bỏ viết, mở hiệu sách. Căn gác ấy là nơi ông từng ngồi viết suốt những năm tuổi trẻ.
Ông bảo ông có tật mộng du từ nhỏ. Có lẽ đêm đêm ông vô thức leo lên gác, ngồi vào bàn cũ như ngày xưa. Mẩu bút chì này của ông, ông giữ trong ngăn kéo quầy hàng mấy chục năm.
Vĩnh nghe mà nhẹ người, vừa buồn cười vừa cảm động. Một nhà văn già mộng du lên sửa bản thảo cho mình. Anh hỏi ông có nhớ gì không. Ông lắc đầu, nhưng mắt ông sáng lên khi anh đọc cho ông nghe vài câu đã sửa. Ông bảo câu ấy giống giọng văn của ông hồi trẻ.
Từ đó, Vĩnh để cửa gác mở, kê thêm một chiếc ghế cạnh bàn. Sáng nào anh cũng mang bản thảo xuống đọc cho ông nghe những đoạn đã sửa, hai ông cháu bàn về nhân vật tới trưa.
Ông đi xa
Cuốn tiểu thuyết gần xong thì ông chủ hiệu sách ốm. Con gái ông ở thành phố khác về đón ông đi chữa bệnh, hiệu sách đóng cửa. Trước khi đi, ông dặn Vĩnh cứ ở, cứ viết, tiền nhà gửi sau cũng được.
Vĩnh viết tiếp một mình. Không còn dòng bút chì nào. Anh thấy trống trải, câu văn lại lủng củng như ngày đầu. Anh viết chương cuối mà không sao viết được câu kết.
Một tháng sau, con gái ông gọi điện báo ông đã mất ở bệnh viện thành phố, ra đi nhẹ nhàng. Vĩnh khóc. Anh ngồi ở bàn, nhìn chiếc ghế trống bên cạnh, nhìn trang cuối cùng của bản thảo còn bỏ dở, câu kết chỉ có nửa dòng.
Đêm ấy anh ngủ gục trên bàn.
Trang cuối cùng
Sáng ra, Vĩnh tỉnh dậy vì nắng chiếu vào mặt. Trên trang cuối bản thảo, dưới nửa dòng anh viết dở, có một dòng bút chì, nét chữ run hơn mọi lần, nhưng vẫn là nét chữ ấy. Câu kết của cuốn tiểu thuyết. Ngắn, giản dị, đúng như anh hằng tìm.
Bên lề còn một dòng nữa, không phải lời sửa, mà là lời nhắn: cảm ơn cháu đã cho ông viết thêm một cuốn.
Mẩu bút chì mòn vẹt nằm trên bàn, ngắn tới mức không cầm được nữa. Vĩnh hỏi con gái ông, ông mất lúc nào. Chị bảo rạng sáng, khoảng ba giờ, đúng cái giờ mà bao đêm cuốn bản thảo được sửa.
Cuốn tiểu thuyết ra đời một năm sau. Trang đầu có một dòng đề tặng: tặng người đọc đầu tiên, người viết những dòng bút chì. Vĩnh để mẩu bút chì trong một chiếc hộp nhỏ trên bàn viết, và mỗi lần bí ý, anh đặt bản thảo bên cạnh hộp, đi ngủ, dù sáng ra trang giấy vẫn trắng, anh vẫn thấy mình viết dễ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Viết tiểu thuyết đầu tay thường gặp khó khăn gì?
Người viết lần đầu hay khó ở câu mở đầu, giữ nhịp truyện, cho nhân vật nói chuyện tự nhiên, và nhất là việc kiên trì tới trang cuối. Nhiều người cần một người đọc tin cậy để góp ý trong lúc viết.
Vì sao người viết cần người đọc đầu tiên?
Người viết thường quá gần bản thảo của mình nên khó thấy chỗ thừa, chỗ thiếu. Một người đọc tinh tế giúp chỉ ra những điều đó, như một tấm gương. Nhiều tác phẩm hay ra đời nhờ những người đọc đầu tiên như vậy.
Mộng du là gì?
Mộng du là hiện tượng một người làm các hoạt động như đi lại, nói chuyện khi đang ngủ, thường không nhớ gì khi tỉnh. Nếu xảy ra thường xuyên hoặc gây nguy hiểm, nên hỏi bác sĩ.
Vì sao có người thích viết bằng tay hoặc máy đánh chữ?
Viết tay hay gõ máy đánh chữ chậm hơn, khó xoá hơn, khiến người viết cân nhắc từng chữ. Nhiều người thấy cách này giúp họ tập trung và giữ lại dấu vết của quá trình sửa.
Truyện có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu, hiệu sách, căn gác, Vĩnh và ông chủ trọ đều do người viết đặt ra.
