Bốn giờ sáng, giữa công viên còn tối, bà nội mình đặt tay lên một bờ vai mà mình không nhìn thấy, rồi bắt đầu xoay.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện hôm nay mình kể bằng giọng một người cháu, nhưng nói rõ trước là truyện hư cấu, bà nội, công viên và điệu nhảy đều do mình nghĩ ra. Truyện này không rùng rợn lắm đâu. Nghe xong, có khi bạn sẽ muốn gọi điện cho ông bà mình.
Bà nội lên thành phố
Mùa hè năm mình hai mươi sáu tuổi, bà nội lên thành phố ở với mình. Ông nội mất được nửa năm, bố mẹ mình đi làm xa, căn nhà ở quê vắng quá, bà ngồi một mình nhìn ra sân cả ngày. Mình thuê một căn hộ hai phòng gần công viên, đón bà lên.
Bà ít nói. Bà dậy rất sớm, gấp chăn vuông vức như hồi còn trong quân ngũ, rồi ngồi bên cửa sổ nhìn xuống đường. Mình đi làm cả ngày, tối về thấy bà đã nấu xong cơm, ngồi chờ, trên bàn bao giờ cũng có ba cái bát. Mình không hỏi. Mình biết cái bát thứ ba là thói quen của bà mấy chục năm nay.
Tuần thứ hai, một đêm mình mất ngủ, dậy uống nước lúc gần bốn giờ, thấy cửa phòng bà mở, giường trống. Đôi dép bà không còn ở cửa. Mình hoảng, chạy xuống sảnh. Bác bảo vệ ngái ngủ chỉ tay ra phía công viên, bảo bà cụ ra đó từ nãy, sáng nào cũng thế.
Mình chạy theo.
Công viên lúc bốn giờ sáng
Công viên lúc bốn giờ sáng khác hẳn ban ngày. Đèn đường vàng vọt hắt lên những hàng cây bàng, hồ nước đen thẫm, sương bay là là. Nhưng không vắng. Ở bãi đất rộng gần cổng đã có chừng hai chục cụ ông cụ bà, người đi bộ, người vươn vai, và một nhóm đang khiêu vũ theo tiếng nhạc phát ra từ chiếc loa nhỏ đặt trên ghế đá.
Mình tìm thấy bà ở rìa nhóm khiêu vũ. Bà mặc chiếc áo hoa mà bà chỉ mặc những dịp có giỗ, tóc búi gọn. Bà đứng một mình, hai tay giơ lên, một tay đặt hờ trên không trung ngang vai, một tay nắm hờ một bàn tay không có. Rồi bà xoay.
Bà xoay chậm, nhịp nhàng, theo điệu nhạc ba nhịp. Lùi, tiến, xoay, như đang được ai đó dìu đi. Đầu bà hơi ngẩng lên, nhìn vào một khuôn mặt ở độ cao của một người đàn ông. Thỉnh thoảng bà cười, cái cười mà cả nửa năm nay mình chưa thấy.
Mình đứng nép sau gốc cây, không dám lại gần. Mình nghĩ bà nhớ ông quá nên tưởng tượng. Mình định tới kéo bà về, nhưng chân mình không nhúc nhích.
Dấu chân trên lớp sương
Bản nhạc kết thúc. Bà dừng lại, khẽ cúi đầu như cảm ơn, rồi buông tay. Lúc ấy mình mới bước ra. Bà nhìn thấy mình, không ngạc nhiên chút nào, chỉ bảo: cháu dậy sớm thế.
Mình nhìn xuống đất. Bãi cỏ quanh chỗ bà đứng phủ một lớp sương mỏng, trắng mờ dưới đèn đường. Trên lớp sương ấy có dấu chân bà, nhỏ, vòng tròn theo những bước nhảy. Và đan xen với dấu chân bà, có một dấu chân khác, to hơn, đế giày phẳng, cũng vòng tròn, cũng lùi tiến theo đúng nhịp.
Mình hỏi bà nhảy với ai. Bà cười, nắm tay mình đi về, bảo nhảy với ông chứ với ai. Mình bảo bà ơi ông mất rồi. Bà gật đầu, bảo bà biết. Nhưng ông vẫn ra. Hồi trẻ ông bà quen nhau ở một buổi khiêu vũ, ông giẫm chân bà ba lần, bà giận không thèm nói chuyện. Ông phải xin nhảy lại cả chục lần.
Về tới nhà, mình nhìn đôi giày của ông mà bà mang theo từ quê, vẫn đặt ở góc tủ giày. Đế giày phẳng. Và ướt đẫm sương.
Những người tập sớm biết chuyện
Sáng hôm sau, mình dậy cùng bà, đi theo bà ra công viên. Lần này mình làm quen với nhóm người tập. Một cụ ông tóc bạc trắng, người hay chỉnh nhạc, kéo mình ra một góc nói nhỏ.
Cụ bảo cả nhóm đều thấy bà nhảy một mình từ hôm đầu tiên. Không ai thấy bạn nhảy của bà cả. Nhưng cụ đã nhảy mấy chục năm, nhìn bước chân là biết bà đang có người dìu, và người dìu ấy nhảy vụng lắm, cứ trễ nhịp ở bước xoay thứ hai. Cụ cười khà khà, bảo thế mới đúng là chồng chứ.
Cả nhóm thống nhất để bà nhảy, không ai hỏi han gì. Cụ còn cố ý mở những bài nhạc cũ, những điệu mà người trẻ bây giờ không biết. Có bà cụ trong nhóm bảo, ai rồi chẳng có lúc nhảy một mình, được có người tới dìu là phúc.
Mình đứng nhìn bà xoay giữa sương sớm, giữa những người già đang vươn vai đón bình minh, và lần đầu tiên từ khi ông mất, mình thấy nhà mình không thiếu ai.
Lần cuối cùng ông giẫm chân bà
Bà ở với mình được một năm thì về quê, vì bố mẹ mình về hưu. Sáng cuối cùng ở thành phố, bà ra công viên như mọi ngày. Mình đi theo, đứng ở chỗ gốc cây quen thuộc.
Bản nhạc hôm ấy là bản bà thích nhất. Bà xoay, lùi, tiến. Tới bước xoay thứ hai, bà khựng lại, kêu khẽ một tiếng rồi bật cười thành tiếng, cười to tới mức cả nhóm quay lại nhìn. Bà vừa cười vừa lắc đầu, bảo vào khoảng không trước mặt: anh lại giẫm chân em rồi, già rồi mà vẫn không chừa.
Bà gọi ông là anh, xưng em, như hồi hai người mới quen nhau ở buổi khiêu vũ năm nào. Đó là lần duy nhất mình nghe bà xưng như thế, và mình hiểu rằng lúc ấy bà không nói với cháu, cũng không nói với nhóm người tập. Bà đang nói với ông.
Nhạc tắt. Bà cúi đầu, buông tay. Trên lớp sương cỏ sáng hôm ấy, mình thấy dấu đế giày phẳng đứng yên rất lâu ở một chỗ, ngay trước mặt bà, rồi mới mờ dần đi khi mặt trời lên.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người cao tuổi hay tập thể dục rất sớm?
Nhiều người lớn tuổi thức dậy sớm tự nhiên vì nhịp sinh học thay đổi theo tuổi. Buổi sáng sớm không khí mát, công viên vắng xe, và tập cùng nhóm bạn còn là dịp trò chuyện, bớt cô đơn.
Vì sao người mất bạn đời hay giữ thói quen cũ như để thêm bát cơm?
Những thói quen chung là một phần của cuộc sống vợ chồng nhiều năm, giữ lại giúp người ở lại thấy gần gũi với người đã khuất. Đó là một cách tự nhiên để đi qua nỗi đau, không có gì bất thường.
Sương đọng trên cỏ vào sáng sớm là do đâu?
Ban đêm mặt đất và cỏ nguội đi nhanh, hơi nước trong không khí gặp bề mặt lạnh thì ngưng tụ thành giọt. Vì thế sáng sớm cỏ ướt và dễ in dấu chân người đi qua.
Làm sao giúp ông bà vượt qua giai đoạn mất người thân?
Dành thời gian ở bên, lắng nghe ông bà kể chuyện cũ, rủ ông bà tham gia hoạt động cộng đồng hay tập thể dục cùng nhóm bạn. Nếu ông bà buồn kéo dài, ăn ngủ kém, nên đưa đi khám để được hỗ trợ.
Vì sao truyện ma về người đã khuất trở về lại khiến người nghe xúc động?
Những truyện ấy nói về tình thương còn tiếp diễn sau khi một người ra đi. Người nghe nhận ra trong đó nỗi nhớ của chính mình, nên thay vì sợ, họ thấy được an ủi.
