Có những căn phòng mà vừa bước vào, bạn đã thấy bồn chồn, tim đập nhanh, muốn đi ra, dù trong phòng chẳng có gì đáng sợ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này là tập giải mã. Mình sẽ nói về một thứ âm thanh mà tai bạn không nghe được nhưng cơ thể có thể cảm nhận được: hạ âm. Đây là một trong những lời giải được nhắc tới nhiều nhất cho cảm giác bất an ở những nơi bị đồn là có ma, và cũng là chủ đề mà giới khoa học vẫn còn bàn cãi.
Âm thanh dưới ngưỡng nghe
Âm thanh là những dao động truyền trong không khí. Dao động càng nhanh thì âm càng cao, càng chậm thì âm càng trầm. Tai người chỉ nghe được trong một khoảng nhất định, từ tiếng trầm như tiếng trống lớn đến tiếng rít cao như tiếng muỗi.
Những dao động chậm hơn mức tai nghe được gọi là hạ âm. Tai không ghi nhận chúng thành tiếng, nhưng ở cường độ đủ lớn, cơ thể vẫn có thể cảm nhận chúng như một áp lực, một sự rung, hay một cảm giác khó tả.
Hạ âm có mặt ở khắp nơi trong tự nhiên. Gió thổi qua núi, sóng biển đập vào bờ, sấm sét, núi lửa, động đất đều tạo ra hạ âm. Voi và cá voi được cho là dùng âm tần số rất thấp để liên lạc qua khoảng cách xa.
Trong đời sống hiện đại, máy móc cũng tạo ra hạ âm: quạt công nghiệp lớn, máy nén khí, động cơ xe tải, tua bin, hệ thống thông gió trong toà nhà.
Câu chuyện về chiếc quạt trong phòng thí nghiệm
Một câu chuyện hay được kể khi nói về hạ âm và ma là trải nghiệm của một kỹ sư người Anh vào cuối thập niên chín mươi. Ông làm việc trong một phòng thí nghiệm mà đồng nghiệp đồn là có ma, nhiều người kể thấy bồn chồn, ớn lạnh, thậm chí thấy bóng xám ở khoé mắt.
Theo bài viết ông công bố sau đó, chính ông cũng từng thấy một bóng xám thoáng qua. Ông tình cờ phát hiện một chiếc quạt hút mới lắp tạo ra hạ âm trong phòng. Khi chiếc quạt được điều chỉnh, những cảm giác lạ cũng giảm đi.
Ông đưa ra giả thuyết rằng hạ âm ở tần số ấy có thể làm rung nhãn cầu, gây ra những hình ảnh mờ ở rìa tầm nhìn. Giả thuyết này rất hấp dẫn và được nhắc tới rất nhiều.
Tuy vậy, mình cần nói rõ: đây là một trường hợp, không phải một quy luật đã được chứng minh. Các nghiên cứu về sau cho kết quả không đồng nhất, và cơ chế hạ âm làm rung mắt vẫn còn là điều được tranh luận.
Hạ âm tác động đến cơ thể thế nào
Một số thí nghiệm cho thấy khi tiếp xúc với hạ âm cường độ cao, người ta có thể cảm thấy áp lực trong tai, khó chịu, chóng mặt hay mệt mỏi. Những phản ứng này phụ thuộc rất nhiều vào cường độ và thời gian tiếp xúc.
Cũng có những nghiên cứu cho thấy khi người tham gia được báo trước rằng có thể có hạ âm, họ báo cáo cảm giác khó chịu nhiều hơn, kể cả khi thực tế không có hạ âm nào. Nghĩa là kỳ vọng đóng vai trò rất lớn.
Điều này không có nghĩa hạ âm vô hại hay vô can. Nó có nghĩa là giữa hạ âm, cơ thể và tâm lý có một mối quan hệ phức tạp mà khoa học vẫn đang tìm hiểu.
Điều tương đối chắc chắn là ở mức thường gặp trong đời sống, hạ âm không gây hại rõ rệt. Những câu chuyện về hạ âm làm người ta phát điên hay gây nguy hiểm thường là phóng đại.
Vì sao nhà cũ và nơi hoang vắng hay có hạ âm
Những toà nhà cũ có hệ thống thông gió, ống khói, hành lang dài và các khoảng rỗng lớn. Gió thổi qua những cấu trúc như vậy có thể tạo ra dao động tần số thấp, giống như cách bạn thổi qua miệng chai tạo ra tiếng ù.
Nhà máy bỏ hoang, đường hầm, hầm ngầm, toà nhà cạnh đường cao tốc hay gần nhà máy đều có thể có hạ âm từ máy móc hoặc giao thông. Những nơi này cũng chính là bối cảnh quen thuộc của chuyện ma.
Thêm vào đó là bóng tối, sự yên tĩnh, mùi ẩm mốc và câu chuyện bạn đã nghe trước khi đến. Cộng tất cả lại, cảm giác bất an có thể đến từ nhiều nguồn cùng lúc, và hạ âm chỉ là một trong số đó.
Vì vậy, nếu có người nói một nơi bị ma ám là do hạ âm, bạn nên hiểu đó là một khả năng đáng xem xét, chứ không phải lời giải cho mọi trường hợp.
Nếu căn phòng nhà bạn làm bạn bất an
Nếu có một căn phòng khiến bạn khó chịu không rõ lý do, hãy để ý những nguồn rung động: máy bơm, quạt hút, máy lạnh, máy giặt đang vắt, tủ lạnh cũ, hay đường phố có xe tải lớn chạy qua ban đêm.
Đặt tay lên tường, lên bàn, thử cảm nhận xem có rung nhẹ không. Tắt lần lượt các thiết bị và xem cảm giác có thay đổi không. Đây là cách rất đời thường để tìm thủ phạm.
Những căn phòng ít thông gió, nóng, ẩm, thiếu ánh sáng cũng làm người ta bồn chồn. Mở cửa, thêm cây xanh, thêm ánh sáng thường giúp ích nhiều hơn bạn nghĩ.
Và nếu sau tất cả, căn phòng ấy vẫn chỉ là căn phòng bình thường, có lẽ thứ khiến bạn bất an chỉ là một câu chuyện đã nghe từ trước. Câu chuyện ấy, cũng như hạ âm, không nghe thấy mà vẫn len vào người.
Câu hỏi thường gặp
Hạ âm là gì?
Hạ âm là âm thanh có tần số thấp hơn ngưỡng nghe của tai người. Tai không nghe thấy nhưng ở cường độ lớn, cơ thể có thể cảm nhận như áp lực hay rung động.
Hạ âm có thật sự gây cảm giác có ma không?
Có một số trường hợp và thí nghiệm gợi ý rằng hạ âm có thể góp phần gây cảm giác bất an. Tuy vậy, kết quả nghiên cứu chưa thống nhất và kỳ vọng của người tham gia ảnh hưởng rất lớn, nên đây vẫn là chủ đề còn tranh luận.
Những nguồn hạ âm thường gặp là gì?
Trong tự nhiên có gió, sóng biển, sấm sét, động đất. Trong đời sống có quạt công nghiệp, máy nén, động cơ xe tải, tua bin và hệ thống thông gió lớn.
Hạ âm trong nhà có nguy hiểm không?
Ở mức thường gặp trong đời sống, hạ âm chưa được chứng minh gây hại rõ rệt. Nếu thấy khó chịu kéo dài ở một nơi, nên kiểm tra các nguồn rung động và tiếng ồn máy móc.
Động vật có dùng hạ âm không?
Một số loài như voi được cho là dùng âm thanh tần số rất thấp để liên lạc qua khoảng cách xa. Âm thanh trầm truyền đi xa hơn và ít bị cản trở hơn âm thanh cao.
