Con đường mòn chỉ có một mình bạn, vậy mà suốt cả quãng dốc, bạn cứ có cảm giác ai đó đang lặng lẽ đi cách mình vài bước phía sau.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này không phải truyện, mà là một tập giải mã. Cảm giác có người đứng sau lưng, không nghe không thấy mà vẫn biết là có, là một trong những trải nghiệm kỳ lạ nhất của con người. Khoa học gọi nó là cảm giác hiện diện, và hiểu nó sẽ giúp bạn nhìn bộ não của mình theo một cách rất khác.
Một cảm giác không qua giác quan nào
Điều kỳ lạ nhất của cảm giác này là bạn không thấy gì, không nghe gì, không ngửi thấy gì. Bạn chỉ biết, với một sự chắc chắn khó giải thích, rằng có ai đó ở gần. Thường là ở phía sau, hoặc ngay cạnh vai.
Có người kể cảm giác ấy nhẹ nhàng, như có người bạn đi cùng. Có người kể nó nặng nề, như có kẻ đang theo dõi. Có người quay lại mấy lần liền mà vẫn không dập tắt được cảm giác.
Nó có thể xảy ra trong phòng ngủ khi vừa tỉnh giấc, trên đường vắng ban đêm, trong căn nhà mới dọn đến, hay ở nơi hoàn toàn hoang vu.
Vì nó không đến từ giác quan nào, người xưa dễ cho rằng nó đến từ một thế giới khác. Nhưng có một nơi mà cảm giác ấy có thể được tạo ra: bên trong cách não hình dung về chính cơ thể bạn.
Não luôn vẽ một bản đồ cơ thể
Bạn không cần nhìn cũng biết tay mình đang ở đâu, chân mình đang co hay duỗi. Đó là vì não liên tục dựng một bản đồ về vị trí cơ thể, kết hợp thông tin từ cơ, khớp, da, tai trong và mắt.
Bản đồ ấy thường khớp hoàn hảo với cơ thể thật. Nhưng khi nó bị xáo trộn, não có thể đặt một phần cảm nhận về cơ thể mình ra một vị trí khác trong không gian. Và cảm nhận bị đặt sai chỗ ấy được trải nghiệm như một người khác đang ở gần.
Các nhà thần kinh học đã có những thí nghiệm khiến người tình nguyện cảm thấy có ai đứng sau lưng bằng cách làm lệch nhịp giữa cử động của họ và cảm giác chạm mà họ nhận lại. Khi tín hiệu bị lệch, nhiều người kể rằng như có một bóng người ở phía sau đang bắt chước động tác của mình.
Điều này gợi ý rằng cái bóng sau lưng có thể chính là một bản sao của bạn, do não tạo ra khi nó tạm thời ghép sai những tín hiệu về cơ thể.
Người bạn đồng hành của những nhà thám hiểm
Những người leo núi cao, đi thám hiểm vùng cực, vượt biển một mình hay bị kẹt lại lâu ngày ở nơi khắc nghiệt đã nhiều lần kể về một người bạn đồng hành vô hình. Hiện tượng này được gọi là hiện tượng người thứ ba.
Họ kể cảm thấy có ai đó đi bên cạnh, an ủi, động viên, thậm chí như chỉ đường cho họ trong những giờ phút kiệt sức nhất. Nhiều người nói chính cảm giác ấy giúp họ vượt qua tình huống tưởng như không thể.
Điểm chung của những hoàn cảnh này là cơ thể bị đẩy tới giới hạn: lạnh, đói, thiếu ngủ, thiếu dưỡng khí, đơn độc và căng thẳng kéo dài. Đó đều là những yếu tố làm xáo trộn cách não xử lý thông tin về cơ thể và môi trường.
Có nhà nghiên cứu cho rằng đây còn là một cơ chế giúp con người chịu đựng nỗi cô đơn và sợ hãi, não tạo ra một người đồng hành khi mình cần nhất.
Ở đời thường, khi nào cảm giác ấy hay đến
Bạn không cần lên núi cao mới gặp cảm giác hiện diện. Thiếu ngủ, mệt mỏi, căng thẳng, ở một mình trong không gian lạ, hay vừa tỉnh dậy giữa đêm đều là lúc cảm giác này dễ xuất hiện.
Bóng đè cũng thường đi kèm cảm giác có ai trong phòng. Khi ý thức đã tỉnh mà cơ thể còn bị khoá, não vừa báo động vừa ghép sai tín hiệu, và bóng người hiện ra cùng lúc.
Nỗi sợ khuếch đại cảm giác này. Một khi bạn đã nghĩ có người đi theo, mọi tiếng động nhỏ phía sau đều được giải thích là bước chân, mọi luồng gió nhẹ là hơi thở.
Nếu cảm giác có người hiện diện xuất hiện thường xuyên, kéo dài, hay đi kèm những thay đổi khác về sức khoẻ, bạn nên nói chuyện với bác sĩ để được kiểm tra, vì đôi khi nó liên quan tới các tình trạng thần kinh cần được đánh giá.
Quay lại nhìn, rồi bước tiếp
Hiểu cảm giác hiện diện không bắt buộc bạn phải hết sợ ngay. Cơ thể đã được lập trình để cảnh giác, và một chút cảnh giác khi đi một mình nơi vắng vẻ là điều tốt.
Có một cách đơn giản để làm dịu cảm giác: dừng lại, hít thở chậm, nhìn quanh và gọi tên những gì bạn thấy, cái cây, hòn đá, ngọn đèn. Việc đưa não trở lại với giác quan thật giúp bản đồ cơ thể ổn định lại.
Nghỉ ngơi, ăn uống đủ, đừng đi đường xa khi quá mệt, và báo cho người thân biết lộ trình khi đi một mình là những việc vừa an toàn vừa giảm hẳn những cảm giác lạ.
Và nếu trên con đường mòn kia, bạn vẫn thấy như có ai đi theo, hãy nghĩ rằng đó có thể chính là bóng của bạn, do bộ não tạo ra để bạn không phải đi một mình.
Câu hỏi thường gặp
Cảm giác hiện diện có phải là ảo giác không?
Có thể xem đây là một dạng ảo giác về sự hiện diện, vì không có ai thật ở đó. Nó phổ biến ở người khoẻ mạnh trong lúc mệt, căng thẳng hay ở nơi đơn độc.
Hiện tượng người thứ ba là gì?
Đó là cảm giác có một người đồng hành vô hình mà nhiều nhà thám hiểm, người leo núi kể lại khi ở trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Nhiều người cho biết cảm giác ấy giúp họ bình tĩnh và vượt qua khó khăn.
Vì sao cảm giác có người hay xuất hiện ở phía sau?
Phía sau là vùng mắt không nhìn thấy, nên não dễ đặt sự hiện diện tưởng tượng ở đó. Đó cũng là hướng mà bản năng cảnh giác của con người quan tâm nhất.
Thiếu ngủ có làm tăng cảm giác có người bên cạnh không?
Có. Thiếu ngủ làm não xử lý thông tin cơ thể và môi trường kém chính xác, nên những cảm giác lạ như có người hiện diện dễ xuất hiện hơn.
Khi nào cảm giác có người hiện diện cần đi khám?
Khi nó xảy ra thường xuyên, kéo dài, gây sợ hãi nhiều hoặc đi kèm những thay đổi khác như nghe tiếng nói, lú lẫn hay yếu tay chân. Bác sĩ sẽ giúp tìm nguyên nhân.
