Giữa biển người và tiếng trống ếch, mình nhìn thấy một chiếc đèn ông sao đỏ, cánh có tua giấy xanh, treo một cái chuông đồng nhỏ, và mình biết chắc chỉ có một người trên đời làm đèn đúng kiểu ấy.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, phố huyện và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Người kể là một người đàn ông bốn mươi tuổi, kể lại một đêm Trung thu năm anh lên bảy.
Đèn của ông
Hồi nhỏ mình sống ở một phố huyện, nhà ống hai tầng nhìn ra chợ. Mùa Trung thu nào ông nội cũng làm cho mình một chiếc đèn ông sao. Ông chẻ tre, vót nan, buộc thành ngôi sao năm cánh, dán giấy bóng kính đỏ.
Đèn của ông khác đèn ngoài chợ ở ba chỗ. Mỗi cánh có một dải tua giấy xanh lá, đi là tua bay phấp phới. Đầu cán treo một cái chuông đồng nhỏ bằng đầu ngón tay, đi tới đâu leng keng tới đó. Và giữa đèn ông cắm nến bằng một cái đế sắt tây, đèn nghiêng mấy cũng không cháy.
Năm mình lên bảy, đầu tháng tám, ông ốm rồi mất. Ông đi nhẹ nhàng, trong giấc ngủ. Cả nhà bận lo hậu sự, không ai nhớ tới chuyện đèn Trung thu.
Tới chiều rằm, bố mới vội làm cho mình một chiếc. Bố vụng, ngôi sao méo, giấy dán nhăn, không có tua, không có chuông. Mình cầm đèn, không nói gì, chỉ thấy nhớ ông lắm.
Đêm rước đèn
Tối ấy cả phố rước đèn. Bọn trẻ con xếp thành hàng dài, đi vòng quanh chợ, trống ếch thùng thùng, người lớn đứng hai bên đường xem. Đèn cá chép, đèn thỏ, đèn kéo quân, đèn ông sao sáng rực cả phố.
Mẹ dắt tay mình đi cuối hàng. Tới đoạn ngã ba chợ, người đông như nêm, một đám thanh niên múa lân lao ra, cả đoàn dạt sang một bên. Tay mình tuột khỏi tay mẹ. Lúc mình quay lại, mẹ đã không còn ở đó.
Mình gọi mẹ, tiếng gọi chìm trong tiếng trống. Người lớn chen qua, cao như những bức tường. Mình bị đẩy vào một con ngõ nhỏ, rồi đi lạc sang ngõ khác. Đèn của bố trên tay mình tắt từ lúc nào, ngôi sao méo bị bẹp một cánh.
Mình đứng ở góc một con ngõ tối, không biết là đâu. Tiếng trống xa dần. Mình bắt đầu khóc.
Ngôi sao có tua xanh
Đúng lúc ấy mình nghe tiếng chuông. Leng keng, leng keng, nhỏ và trong. Ở đầu con ngõ có một chiếc đèn ông sao đỏ, sáng ấm, đang đung đưa ngang tầm mắt mình.
Mình nhìn thấy tua giấy xanh ở năm cánh, cái chuông đồng nhỏ ở đầu cán. Mình nín khóc. Mình biết chiếc đèn ấy. Mình không cần ai bảo cũng biết.
Chiếc đèn đi trước, chậm, như người cầm đang đợi một đứa trẻ con bước ngắn. Mình không thấy người cầm đèn. Mình chỉ thấy cái cán tre, rồi bóng tối. Mà mình không sợ. Mình đi theo tiếng chuông.
Chiếc đèn rẽ trái, rẽ phải, qua mấy con ngõ mình chưa đi bao giờ. Có lúc mình chạy, đèn cũng đi nhanh hơn. Có lúc mình vấp, đèn dừng lại chờ. Mình nhớ có một mùi rất quen thoảng trong không khí, mùi thuốc lào và dầu gió.
Bậc cửa nhà mình
Rồi chiếc đèn rẽ ra một con phố sáng. Mình nhận ra cột điện, cái bể nước công cộng, cửa hàng tạp hoá đầu ngõ nhà mình. Bố mẹ đang đứng ở đó, mẹ khóc, bố cầm đèn pin, mấy người hàng xóm chạy đi tìm.
Mẹ thấy mình, lao tới ôm chặt. Bố hỏi con đi đâu, sao về được. Mình chỉ tay về phía trước, bảo đèn của ông dẫn con về.
Mọi người nhìn theo tay mình. Trên bậc cửa nhà mình có một chiếc đèn ông sao đỏ đặt ngay ngắn, nến bên trong còn cháy, tua xanh lay nhẹ, cái chuông nhỏ đung đưa. Xung quanh không có ai.
Bố mình đứng chết lặng. Bố nhấc chiếc đèn lên, lật đi lật lại, rồi chạy vội vào nhà, lên buồng ông. Một lúc sau bố đi ra, mặt tái nhợt.
Chiếc đèn làm dở
Bố kể, mấy hôm trước khi mất, ông vẫn ngồi chẻ tre làm đèn cho mình. Ông làm được khung, dán được ba cánh thì mệt, để trên nóc tủ, dặn bố khi nào ông khoẻ ông làm tiếp. Bố quên mất.
Lúc nãy bố lên buồng tìm. Trên nóc tủ không còn gì. Chiếc đèn ông làm dở đã không còn ở đó. Chiếc đèn trên bậc cửa thì dán đủ năm cánh, có tua, có chuông, nến cắm trên đế sắt tây.
Mình giữ chiếc đèn ấy tới giờ, đã ba mươi ba năm. Giấy bóng kính đã bạc thành màu hồng nhạt, tua xanh đã sờn, nhưng cái chuông vẫn kêu. Mình cất nó trong hộp gỗ, mỗi mùa Trung thu lấy ra lau một lần.
Năm nay con trai mình lên bảy. Mình tự chẻ tre, vót nan, làm cho con một chiếc đèn ông sao, đủ tua xanh, đủ chuông đồng, đủ đế sắt tây. Mình vụng, ngôi sao hơi méo. Đêm rằm, lúc con cầm đèn đi rước, mình nghe trong hộp gỗ trên nóc tủ có tiếng chuông khẽ reo, leng keng, như có ai đang cười.
Câu hỏi thường gặp
Đèn ông sao có ý nghĩa gì trong Trung thu?
Đèn ông sao năm cánh là một trong những chiếc đèn quen thuộc nhất của Trung thu Việt Nam, gắn với hình ảnh trẻ em rước đèn dưới trăng rằm. Ánh đèn tượng trưng cho niềm vui, sự sum vầy và mong ước điều tốt lành cho trẻ nhỏ.
Đèn ông sao truyền thống được làm thế nào?
Người làm chẻ tre thành nan mảnh, buộc thành khung ngôi sao năm cánh có độ dày, dán giấy bóng kính màu, thường là đỏ, gắn cán cầm và đế cắm nến ở giữa. Nhiều người trang trí thêm tua giấy ở các cánh. Ngày nay nhiều đèn dùng bóng điện nhỏ thay nến cho an toàn.
Trẻ em bị lạc ở nơi đông người nên làm gì?
Nên dạy trẻ nhớ tên bố mẹ và số điện thoại, khi lạc thì đứng yên ở chỗ sáng, dễ thấy, nhờ người mặc đồng phục như bảo vệ, công an hoặc nhân viên ban tổ chức giúp đỡ. Người lớn nên hẹn trước một điểm gặp khi đi chơi ở chỗ đông.
Vì sao Trung thu được gọi là Tết thiếu nhi?
Ở Việt Nam, rằm tháng tám từ lâu là dịp dành cho trẻ em với rước đèn, phá cỗ, múa lân, bày mâm cỗ trông trăng. Người lớn chuẩn bị đồ chơi, bánh trái cho trẻ, nên Trung thu được coi là ngày Tết của thiếu nhi.
Ký ức tuổi thơ có hoàn toàn chính xác không?
Ký ức từ lúc bảy tám tuổi thường được nhớ lại nhiều lần và mỗi lần nhớ lại có thể được bổ sung, thay đổi chi tiết, nhất là những chi tiết gắn với cảm xúc mạnh. Vì thế người lớn kể chuyện tuổi thơ hay vừa thật vừa thêm, và chính điều ấy làm câu chuyện có màu sắc riêng.
