Trên quả đồi cháy trụi ấy không còn một cái cây, một bụi cỏ, một con chim nào, vậy mà sáng nào đội trồng rừng cũng nghe tiếng chim hót vang ngay bên tai, hót ríu rít quanh từng cái hố họ vừa đào.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, quả đồi, đội tình nguyện và mọi nhân vật đều do mình đặt ra. Truyện có chút rờn rợn lúc đầu, nhưng kết bằng mầm xanh và tiếng chim.
Quả đồi đen
Mùa khô năm ấy, một đám cháy lớn quét qua một quả đồi rừng trong vùng. Lực lượng chữa cháy và người dân dập suốt hai ngày mới tắt. Khi khói tan, cả quả đồi chỉ còn đất đen, tro xám và những gốc cây cháy dở đứng trơ trọi như cột nhà.
Đầu mùa mưa, một đội tình nguyện viên gồm mười hai người, phần đông là sinh viên, theo chân cán bộ kiểm lâm lên trồng lại rừng. Đội trưởng là chị Ngân, ba mươi tuổi, đã đi trồng rừng ở nhiều nơi. Họ dựng lều ở bìa đồi, kế hoạch ở lại mười ngày, trồng mấy nghìn cây non bản địa.
Ngày đầu tiên, điều làm ai cũng nhớ là sự im lặng. Quả đồi bên cạnh, rừng còn nguyên, ồn ào tiếng chim, tiếng ve. Còn quả đồi cháy thì im phăng phắc. Không chim, không côn trùng, chỉ có tiếng gió lướt qua tro.
Một cậu sinh viên tên Đạt nói khẽ, ở đây im như một căn nhà vừa có người đi xa.
Tiếng chim không có chim
Sáng ngày thứ hai, Đạt là người đầu tiên nghe thấy. Cậu đang đào hố trồng cây, thì nghe một tiếng chim chích chòe hót ngay bên cạnh, trong vắt. Cậu ngẩng lên. Không có con chim nào. Chỉ có một gốc cây cháy đen.
Rồi tiếng chim thứ hai, thứ ba. Tiếng chào mào, tiếng khướu, tiếng gõ kiến lốc cốc. Cả đội ngừng tay. Tiếng chim vang khắp sườn đồi, ríu rít như một khu rừng đang vào buổi sáng. Nhưng mắt họ chỉ thấy đất đen và những gốc cây trụi lá.
Chị Ngân đi một vòng quanh đồi. Chị nhận ra tiếng chim không đến từ khu rừng bên cạnh. Nó đến từ chính những gốc cây cháy. Từ những chỗ trước kia là tán lá, là cành cây, giờ chỉ là khoảng không.
Anh kiểm lâm đi cùng đội, một người ít nói, nghe xong chỉ bảo, chim ở đây quen đồi này lâu rồi. Đám cháy tới nhanh, chắc nhiều tổ chim không kịp bay đi. Anh nói thế rồi thôi, cúi xuống trồng tiếp.
Chim hót ở đâu cây mọc ở đấy
Những ngày sau, tiếng chim vẫn vang lên mỗi sáng. Cả đội dần quen. Không ai thấy sợ. Lạ thay, có tiếng chim, công việc nặng nhọc dưới nắng như nhẹ đi. Ai cũng đào hố nhanh hơn, trồng cẩn thận hơn.
Rồi chị Ngân nhận ra một điều. Tiếng chim không hót đều khắp nơi. Mỗi sáng, nó tụ về một vạt đồi khác nhau, rộn ràng nhất ở đó. Và những cây non trồng ở vạt đồi có tiếng chim tụ lại hôm ấy, cây nào cũng lên ngay, lá xanh mướt, không cây nào héo, trong khi chỗ khác đôi khi vẫn có cây chết vì nắng.
Chị bắt đầu thử. Sáng nào, chị cũng đi theo tiếng chim, đánh dấu nơi chúng tụ về, bảo cả đội trồng ở đó trước. Có hôm tiếng chim dẫn họ tới một hõm đất giữ ẩm mà họ không để ý. Có hôm dẫn họ tránh một vạt đất đá ong rắn chắc, cây khó sống.
Đạt đùa, chim nó đang làm đội trưởng thay chị rồi. Chị Ngân cười, bảo, thì chim nó sống ở đây trước mình mà, nó biết chỗ nào cây sống được.
Đêm cuối
Đêm cuối cùng trước khi xuống núi, cả đội ngồi quanh đống lửa nhỏ ở bìa đồi, đếm lại. Họ đã trồng được gần bốn nghìn cây. Cả sườn đồi đen giờ lấm tấm những chấm xanh nhỏ xíu, như ai rắc hạt đậu.
Đêm ấy không ai ngủ được. Gần nửa đêm, có tiếng chim hót. Chim không bao giờ hót lúc nửa đêm. Nhưng tiếng hót ấy rất khẽ, rất chậm, như một lời ru. Nó vang từ khắp sườn đồi, từ từng hàng cây non vừa trồng.
Cả đội đứng dậy, đi ra rìa đồi. Dưới ánh trăng, họ thấy những đốm sáng nhỏ màu xanh nhạt lơ lửng ngay trên những cây non, mỗi cây một đốm, nhẹ như hơi thở. Những đốm sáng ấy rung rinh theo tiếng hót, rồi từ từ chìm xuống, như đậu lên những chiếc lá non, rồi tắt.
Anh kiểm lâm ít nói đứng cạnh chị Ngân, nói khẽ một câu mà chị nhớ mãi: chúng làm tổ lại rồi đấy.
Ba năm sau
Sáng hôm sau, khi đội xuống núi, quả đồi lại im lặng. Không còn tiếng chim nào nữa. Ai cũng thấy hụt hẫng, như vừa chia tay người quen.
Ba năm sau, chị Ngân dẫn một đội tình nguyện mới quay lại quả đồi ấy. Đồi đã xanh. Những cây non ngày nào giờ cao quá đầu người, tán lá đan vào nhau, cỏ dại mọc kín những vệt tro xưa. Vài gốc cây cháy cũ vẫn còn, rêu phủ xanh, có cây dương xỉ mọc trên ngọn.
Và có chim. Lần này là chim thật. Chim chích chòe trên cành, chào mào chuyền cây, một con gõ kiến đang gõ lốc cốc vào thân cây cháy cũ. Tiếng hót vang khắp đồi, đúng những tiếng hót chị đã nghe ba năm trước.
Chị Ngân đứng dưới một cây non ngày xưa chính tay chị trồng, nay đã cao gấp đôi chị. Trên cành có một tổ chim mới, một con chim mẹ nhìn xuống chị, nghiêng đầu, rồi cất tiếng hót. Chị nhận ra ngay, đó là tiếng chích chòe đầu tiên Đạt nghe thấy vào buổi sáng thứ hai năm ấy. Chị khẽ nói, chào mừng về nhà. Và trên quả đồi xanh, cả bầy chim cùng hót lên, như đáp lời.
Câu hỏi thường gặp
Sau cháy rừng, bao lâu thì rừng phục hồi?
Tùy mức độ cháy, loại rừng và cách phục hồi. Nếu chỉ cháy lớp thảm mục, rừng có thể tự tái sinh trong vài năm. Nếu cháy nặng, thường cần trồng lại cây bản địa và chăm sóc nhiều năm, phải hàng chục năm mới có lại rừng gần như cũ.
Vì sao nên trồng cây bản địa khi phục hồi rừng?
Cây bản địa đã thích nghi với khí hậu, đất đai của vùng, và là nguồn thức ăn, nơi ở cho động vật địa phương. Trồng cây bản địa giúp khôi phục hệ sinh thái tự nhiên, thu hút chim và các loài khác quay lại.
Vì sao chim là dấu hiệu rừng đang hồi phục?
Chim cần cây để làm tổ, cần sâu bọ và hạt quả để ăn. Khi chim quay lại nhiều, nghĩa là rừng đã đủ cây, đủ thức ăn để nuôi chúng. Chim cũng giúp phát tán hạt, góp phần cho rừng tự tái sinh nhanh hơn.
Người dân có thể làm gì để phòng cháy rừng?
Không đốt lửa, đốt rác, đốt nương gần rừng vào mùa khô khi chưa được phép, dập kỹ lửa trại trước khi rời đi, không vứt tàn thuốc. Khi thấy khói hay đám cháy, báo ngay cho kiểm lâm hoặc chính quyền địa phương.
Muốn tham gia trồng rừng tình nguyện thì bắt đầu thế nào?
Có thể tìm các câu lạc bộ, tổ chức môi trường hoặc chương trình trồng cây do địa phương, trường học phối hợp tổ chức. Nên tham gia những chương trình có cán bộ chuyên môn hướng dẫn chọn loài cây và chăm sóc sau trồng.
