Có những chiếc máy khâu chỉ biết may áo, và có một chiếc máy khâu đạp chân, cứ đúng nửa đêm, lại tự khâu ra một thứ không phải áo.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết, thị trấn, căn nhà và những con người trong đó đều do mình đặt ra. Không có gì máu me đâu, chỉ có tiếng bàn đạp kẽo kẹt trong đêm và những đường chỉ không ai khâu. Bạn tắt bớt đèn đi, mình bắt đầu nhé.
Chiếc máy khâu mua lại từ căn nhà của bà cụ
Ngân hai mươi sáu tuổi, học may ở thành phố mấy năm rồi về mở một tiệm nhỏ ngay chợ thị trấn, một thị trấn đồng bằng có con sông chảy qua và những dãy nhà ống san sát.
Rồi người ta mách cô căn nhà của bà Nhài ở cuối xóm đang dọn để bán. Bà cụ mất được hơn tháng, không con cái, người cháu họ tên Khải từ xa về lo việc, mặt khó đăm đăm, chỉ muốn bán nhanh cho xong.
Chiếc máy khâu đạp chân đặt ở góc buồng, vỏ sơn đen, những đường hoa văn vàng trên thân đã mờ gần hết. Bàn đạp bằng gang lạnh ngắt. Ngân quay thử bánh đà, kim lên xuống trơn tru, tiếng máy đều và ngọt như vừa có người tra dầu sáng nay.
Khải bán cho cô với giá rẻ đến mức cô ngại. Anh ta chỉ nói một câu, giọng như kể chuyện người dưng: bà ấy ngồi máy này suốt, đêm nào cũng nghe tiếng lạch xạch, chẳng biết may cái gì mà may mãi không xong.
Đêm đầu tiên và mảnh vải có đường chỉ lạ
Ngân kê chiếc máy cạnh cửa sổ phía sau tiệm, chỗ cô ngủ lại những hôm làm khuya. Cô đang thiu thiu thì nghe một âm thanh rất quen: tiếng bàn đạp gang nhún xuống, nảy lên, đều đặn, kèm tiếng kim gõ lách tách vào mặt bàn.
Cô bật dậy, bật đèn. Chiếc máy đứng im. Bánh đà còn quay thêm nửa vòng, như người vừa rời ghế. Dưới chân kim là một mảnh vải trắng cô để sẵn từ chiều, giờ có một đường chỉ đen ngoằn ngoèo chạy từ mép này sang mép kia.
Đường chỉ uốn cong như một khúc sông, rồi ở cuối có một vòng tròn nhỏ khâu đi khâu lại nhiều lần, chắc như nút buộc.
Đêm thứ hai, tiếng bàn đạp lại vang lên đúng lúc chuông nhà thờ đầu thị trấn điểm nửa đêm. Lần này Ngân không bật đèn. Cô nằm im, nghe máy chạy chừng mười phút thì ngừng, rồi trong bóng tối có tiếng gì như một hơi thở dài, mỏi mệt.
Mỗi đêm thêm một nét, những mảnh vải ghép lại
Sáng hôm sau, mảnh vải mới có một hàng mũi chỉ nhỏ dựng đứng như hàng tre, một hình vuông có dấu chéo ở giữa, và một vòng tròn to khâu dày như mặt nước. Đêm thứ ba, máy khâu thêm một đường thẳng nối từ hình vuông ra mép vải. Đêm thứ tư là một hình cây xòe tán, dưới gốc có một nút chỉ đỏ.
Ngân không hề có chỉ đỏ. Nút chỉ đỏ ấy nhỏ bằng hạt đậu, khâu chặt đến mức cô lấy kim gẩy mãi không ra.
Tối hôm đó cô trải bốn mảnh vải lên bàn cắt, xoay qua xoay lại như ghép tranh. Khi đặt mảnh có khúc sông nằm dưới cùng, mọi thứ bỗng khớp vào nhau. Khúc sông, hàng tre, cái ao, căn nhà có dấu chéo trên mái, lối đi ra cổng, và cái cây có nút chỉ đỏ ở góc vườn.
Cô đã thấy khu vườn ấy. Hôm sang mua máy, cô đi qua một rặng tre, một cái ao bèo, và ở góc vườn sau nhà bà Nhài có một cây khế già, cành chĩa thấp đến mức cô phải cúi đầu. Chiếc máy khâu đang vẽ lại căn nhà nó vừa rời đi.
Người cháu khó tính và nhát cuốc dưới gốc khế
Ngân cầm bốn mảnh vải sang nhà bà Nhài. Khải đang ngồi ở hiên với người môi giới. Nghe cô kể, anh ta cười khẩy, bảo cô coi phim nhiều quá.
Nhưng người môi giới buột miệng nhắc lời đồn trong xóm rằng bà Nhài cất vàng, và câu ấy làm Khải đổi ý. Chiều hôm đó anh ta vác cuốc ra gốc khế.
Đào chừng nửa thước thì lưỡi cuốc chạm vào sành. Một chiếc hũ màu nâu, miệng bịt bằng lá chuối khô và sáp ong. Khải thở gấp, quỳ xuống bẻ lớp sáp. Bên trong không có vàng. Chỉ có những xấp giấy được bọc trong vải dầu, buộc bằng chỉ đỏ, cùng màu với nút chỉ trên mảnh vải.
Đó là thư. Hàng trăm lá thư bà Nhài viết cho chồng, người đi xa từ hồi bà còn trẻ, những năm chiến tranh, rồi không bao giờ trở về. Thư không gửi đi đâu cả. Lá nào cũng mở đầu bằng một câu giống nhau: mình ơi, hôm nay em lại may xong một chiếc áo cho mình.
Đường khâu cuối cùng trên mảnh vải trắng
Khải đọc mấy lá thư đầu, ngồi bệt xuống đất ẩm. Anh ta kể với Ngân, giọng khác hẳn mọi khi, rằng hồi nhỏ được gửi về ở với bà Nhài một mùa hè. Đêm nào bà cũng ngồi máy, sáng ra lại tháo hết đường chỉ. Bà bảo may cho người đi xa thì phải may cho tới khi người ấy về.
Căn nhà vẫn được bán, vì Khải cũng có cái khó của anh ta. Nhưng anh giữ lại chiếc hũ, và nhờ Ngân may cho những lá thư một tấm bìa bằng vải, khâu chỉ đỏ ở gáy như người ta đóng sổ.
Đêm hôm ấy, Ngân nằm chờ. Đúng nửa đêm, bàn đạp nhún xuống một lần. Kim chạy một đường thẳng tắp, dài chừng một gang tay, rồi dừng. Không có hơi thở dài nào nữa.
Sáng ra, trên mảnh vải trắng chỉ có một đường khâu duy nhất, ngay ngắn, đều mũi, đường khâu của một người thợ đã làm xong việc. Ngân giữ mảnh vải ấy trong ngăn kéo tiệm. Từ đó chiếc máy chỉ chạy khi có chân cô đặt lên bàn đạp, và mỗi lần may áo cho ai sắp đi xa, cô lại khâu thêm một mũi chỉ đỏ ở đường may bên trong.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao máy khâu đạp chân cũ có thể tự quay nhẹ hoặc kêu ban đêm?
Máy khâu đạp chân truyền động bằng bánh đà nặng và dây đai, khi dây đai co giãn theo nhiệt độ hoặc sàn nhà rung nhẹ vì xe tải chạy qua, bánh đà có thể nhích một chút. Kim loại và gỗ co lại khi đêm xuống cũng tạo ra tiếng tách nhỏ rất giống tiếng máy.
Người xưa ở nông thôn có thật hay chôn hũ sành để cất đồ quý không?
Có. Khi chưa có ngân hàng gần nhà, nhiều gia đình cất tiền, vàng hay giấy tờ quý trong hũ sành, chum nhỏ rồi chôn ở gốc cây, góc bếp hay dưới nền nhà. Sành nung kỹ ít thấm nước nên giữ đồ khá lâu nếu bịt miệng cẩn thận.
Vì sao nhìn những đường nét ngẫu nhiên ta hay thấy ra hình bản đồ hay khuôn mặt?
Não người có xu hướng tìm ra quy luật và hình quen thuộc trong những thứ lộn xộn. Các nhà tâm lý gọi đó là ảo hình, và khi đang lo lắng hay chờ đợi một điều gì, ta càng dễ ghép các nét rời rạc thành một hình có ý nghĩa.
Vì sao nhiều người kiêng mua đồ dùng của người đã khuất?
Đó là một niềm tin phổ biến ở nhiều nền văn hóa: đồ dùng lâu ngày như mang theo một phần người chủ. Các nhà tâm lý gọi đây là cảm giác lây nhiễm, khiến ta thấy đồ của người khác không còn là đồ vô tri, nhất là khi biết câu chuyện phía sau nó.
Truyện ma về đồ vật cũ thường xoay quanh chuyện dang dở, vì sao vậy?
Đồ vật sống lâu hơn người dùng nó, nên người nghe dễ hình dung nó còn giữ một việc chưa làm xong. Kiểu truyện này chạm vào nỗi sợ và nỗi tiếc rất đời thường: sợ ra đi khi còn điều chưa nói, tiếc những thứ người thân để lại mà ta không hiểu hết.
