Một hồn ma đã làm bao thế hệ quý tộc ngất xỉu, ba trăm năm chưa từng thất bại, một đêm hiện ra với xiềng xích đầy mình, và người chủ nhà mới chỉ bình thản đưa cho nó một lọ dầu bôi trơn, bảo rằng xích kêu to quá, cả nhà không ngủ được.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể Hồn ma Canterville, truyện vừa của nhà văn Oscar Wilde, đăng lần đầu năm một nghìn tám trăm tám mươi bảy. Đây là truyện hư cấu, một truyện ma để cười, mình kể lại bằng lời mình.
Gia đình không tin ma
Ông Hiram B. Otis là một nhà ngoại giao người Mỹ được cử sang nước Anh. Ông mua lại lâu đài Canterville ở vùng nông thôn, dù chính huân tước Canterville đã thành thật cảnh báo: lâu đài có ma, và con ma đó đã doạ nhiều người trong dòng họ tới mức không ai dám ở.
Ông Otis cười. Ông bảo rằng ông đến từ một đất nước hiện đại, nếu ma có thật thì người Mỹ đã mua về bày trong bảo tàng rồi. Thế là ông dọn vào cùng vợ, cậu con trai lớn Washington, cô con gái mười lăm tuổi Virginia, và cặp sinh đôi nghịch như quỷ sứ.
Ngay buổi đầu, bà quản gia già chỉ cho họ một vết loang sẫm màu trên sàn thư viện, kể rằng đó là dấu tích từ một câu chuyện bi thảm ba trăm năm trước, không cách gì tẩy được. Washington lập tức lấy ra một lọ thuốc tẩy vết bẩn hiệu Mỹ, chà vài cái, vết loang biến mất.
Trời bỗng nổi sấm, bà quản gia ngất xỉu. Cả nhà Otis nhìn nhau, nhún vai. Sáng hôm sau, vết loang lại hiện ra y chỗ cũ. Washington lại tẩy. Cuộc chiến giữa một hồn ma và một gia đình thực dụng bắt đầu từ đó.
Ngài Simon và những màn doạ ma thất bại
Hồn ma là ngài Simon de Canterville, một quý ông sống vào thế kỷ mười sáu, vì gây ra tội lỗi với chính vợ mình mà linh hồn bị buộc lại lâu đài suốt ba trăm năm. Ông rất tự hào về sự nghiệp doạ ma của mình, nhớ từng vai diễn, từng người đã bị ông làm cho khiếp vía.
Đêm đầu, ông hiện ra trong hành lang, mắt đỏ rực, xiềng xích kêu loảng xoảng. Ông Otis mở cửa phòng ngủ, mặc áo ngủ, lịch sự đưa cho ông một lọ dầu bôi trơn, bảo rằng xích của ông cần tra dầu. Rồi ông đóng cửa đi ngủ tiếp.
Ngài Simon tức điên. Ông chuẩn bị những màn diễn kinh điển nhất: tiếng cười rùng rợn, bóng ma không đầu, bộ giáp đi lại. Nhưng cặp sinh đôi luôn đi trước một bước. Chúng ném gối, giăng dây cho ông vấp, đặt một con ma giả bằng củ cải đội khăn trải giường ngay giữa hành lang làm chính ông sợ chạy mất.
Wilde viết những cảnh này rất buồn cười, vì ông để người đọc nhìn từ phía hồn ma. Ngài Simon ngồi trong phòng mình, giận dỗi, tủi thân, ghi chép lại từng thất bại, than rằng thế giới đã thay đổi, người ta không còn biết sợ đúng cách nữa.
Vết loang đổi màu
Một chi tiết vui nhất truyện là vết loang trên sàn thư viện. Mỗi đêm ngài Simon lại phải vẽ lại nó, mà ông thì hết màu. Thế là vết loang mỗi sáng một màu khác: đỏ son, đỏ thẫm, tím, có hôm còn ra màu xanh lá.
Cả nhà Otis nhìn vết loang đổi màu mỗi sáng như xem một trò ảo thuật, đặt cược với nhau xem hôm nay ra màu gì. Chỉ có Virginia là không cười. Cô bé thấy hơi buồn, và có vẻ cô là người duy nhất để ý rằng hộp màu vẽ của mình cứ vơi dần.
Dần dần, ngài Simon ốm thật, nếu một hồn ma có thể ốm. Ông không dám ra khỏi phòng, chỉ đi lại lén lút, mang dép bông cho khỏi bị nghe thấy, tra dầu vào xích như lời ông Otis dặn. Hồn ma đáng sợ nhất nước Anh giờ sợ hai cậu bé tinh nghịch.
Đến đây truyện bắt đầu chuyển giọng. Người đọc vẫn cười, nhưng bắt đầu thấy thương con ma. Ba trăm năm không ngủ, không được yên, giờ lại bị chế giễu. Wilde khéo léo dẫn ta từ tiếng cười sang lòng trắc ẩn mà ta không hay.
Virginia và khu vườn của sự chết
Một chiều, Virginia gặp ngài Simon ngồi buồn bên cửa sổ. Cô bé trách ông vì đã lấy màu của mình, nhưng rồi hỏi han. Ngài Simon kể rằng ông đã không ngủ ba trăm năm, và điều ông mong nhất là được ngủ.
Ông kể về khu vườn của sự chết, nơi cỏ mọc cao, có cây hạnh nhân nở hoa trắng, chim hoạ mi hót suốt đêm, nơi người ta được nằm xuống yên bình. Nhưng ông chỉ tới được đó nếu có một người trong sáng cầu nguyện và khóc cho tội lỗi của ông, theo một lời tiên tri khắc trên khung cửa sổ.
Virginia sợ, nhưng cô đồng ý. Cô đi theo ông qua bức tường, biến mất khỏi lâu đài suốt nhiều giờ. Cả nhà Otis cuống cuồng đi tìm khắp nơi. Đến nửa đêm, cô bước ra từ một cánh cửa bí mật, tay cầm một hộp đá quý, mặt bình thản lạ lùng.
Cô dẫn mọi người tới một căn phòng bị giấu kín, nơi ngài Simon từng bị giam. Ở góc vườn cũ, cây hạnh nhân khô héo bỗng nở hoa. Hồn ma đã được yên nghỉ. Người ta làm lễ an táng tử tế cho ông, và Virginia đặt lên đó một vòng hoa hạnh nhân.
Một truyện ma để hiểu người
Hồn ma Canterville thường được xem là một trong những truyện ma hài hước đầu tiên của văn học Anh. Wilde chế giễu cả hai phía: người Anh cổ hủ mê truyền thống, và người Mỹ thực dụng tin mọi thứ đều có thể mua và tẩy bằng thuốc.
Nhưng điều làm truyện sống lâu là cái kết. Virginia là người duy nhất trong nhà không cười nhạo hồn ma, không coi ông là trò đùa hay mối đe doạ, mà nhìn ông như một linh hồn mệt mỏi cần được giúp. Lòng tốt của cô làm được điều ba trăm năm doạ nạt không làm được.
Cuối truyện, Virginia lớn lên, kết hôn, nhưng không bao giờ kể chuyện đêm hôm ấy cho ai. Cô chỉ nói rằng ngài Simon đã cho cô hiểu cuộc sống là gì, cái chết nghĩa là gì, và vì sao tình yêu mạnh hơn cả hai.
Truyện đã được chuyển thể thành phim, kịch, phim hoạt hình nhiều lần. Nếu bạn mới nghe truyện ma để sợ, Hồn ma Canterville là lời nhắc rằng truyện ma cũng có thể làm ta cười, và cuối cùng làm ta tử tế hơn một chút.
Câu hỏi thường gặp
Oscar Wilde là ai?
Oscar Wilde là nhà văn, nhà viết kịch người Ireland cuối thế kỷ mười chín, nổi tiếng với tiểu thuyết Bức chân dung của Dorian Gray, các vở hài kịch và truyện cổ tích như Hoàng tử hạnh phúc.
Hồn ma Canterville có dựa trên chuyện có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu, Wilde viết để châm biếm truyện ma gothic và sự khác biệt văn hoá giữa người Anh và người Mỹ thời đó.
Vì sao truyện ma hài hước lại dễ nhớ?
Hài hước làm giảm căng thẳng, khiến người nghe thoải mái tiếp nhận câu chuyện. Khi một truyện vừa làm cười vừa làm cảm động, ta thường nhớ lâu hơn truyện chỉ làm sợ.
Lâu đài Canterville có thật không?
Lâu đài Canterville là địa danh hư cấu trong truyện. Canterbury là một thành phố có thật ở Anh, nhưng không liên quan tới câu chuyện.
Cây hạnh nhân nở hoa có ý nghĩa gì trong truyện?
Theo lời tiên tri trong truyện, cây hạnh nhân khô nở hoa là dấu hiệu hồn ma đã được tha thứ và yên nghỉ. Đó là hình ảnh hy vọng khép lại câu chuyện.
