Đêm Giáng sinh, trong căn nhà tối và lạnh vì chủ nhà tiếc từng hòn than, chiếc vòng gõ cửa bằng đồng bỗng biến thành khuôn mặt của một người đã chết bảy năm, và ông già keo kiệt nhất London đứng chết lặng trên bậc cửa nhà mình.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể Bài ca Giáng sinh của nhà văn Anh Charles Dickens, xuất bản năm một nghìn tám trăm bốn mươi ba. Đây là truyện hư cấu, một truyện ma nhưng ấm áp nhất mà mình biết, mình kể lại bằng lời mình.
Ông già lạnh hơn mùa đông
Ebenezer Scrooge là một người cho vay và buôn bán ở London. Ông giàu nhưng sống như người nghèo, không phải vì cần mà vì tiếc. Văn phòng của ông lạnh buốt, người thư ký Bob Cratchit chỉ được đốt một hòn than nhỏ xíu, phải quàng khăn mà viết.
Người cháu trai Fred tới mời ông dự tiệc Giáng sinh, ông gắt gỏng từ chối, gọi Giáng sinh là trò vớ vẩn. Hai quý ông tới quyên góp cho người nghèo, ông hỏi lại rằng nhà tế bần và trại lao động đâu cả rồi. Bob Cratchit xin nghỉ ngày Giáng sinh, ông cằn nhằn như bị mất tiền.
Bảy năm trước, người cộng sự duy nhất của Scrooge là Jacob Marley đã qua đời. Scrooge vẫn giữ nguyên tên Marley trên biển hiệu, không phải vì nhớ bạn, mà vì sơn lại thì tốn tiền.
Tối hôm ấy, Scrooge về căn nhà tối om của mình. Ông không thắp thêm đèn, vì bóng tối thì rẻ. Ông ăn bát cháo nhỏ bên lò sưởi le lói. Rồi tất cả chuông trong nhà bỗng cùng reo lên, và từ dưới hầm vang lên tiếng xích kéo lê trên cầu thang.
Sợi xích của Marley
Hồn ma Jacob Marley bước xuyên qua cánh cửa đóng. Ông mang một sợi xích dài quấn quanh người, và sợi xích ấy làm bằng hộp đựng tiền, chìa khoá, ổ khoá, sổ cái, ví tiền nặng trịch. Scrooge cố tự nhủ rằng đó chỉ là do bữa tối khó tiêu.
Marley kể rằng sợi xích ấy do chính ông rèn ra suốt đời mình, từng mắt xích một, bằng mỗi lần ông quay lưng với người khác vì đồng tiền. Giờ ông phải mang nó lang thang mãi mãi. Và sợi xích của Scrooge, theo lời Marley, đã dài và nặng hơn từ bảy năm trước.
Marley tới để cho Scrooge một cơ hội cuối. Ba hồn ma sẽ lần lượt tới thăm ông. Nếu không nghe theo họ, Scrooge sẽ chung số phận với người bạn cũ.
Marley lùi ra cửa sổ, và Scrooge thấy ngoài trời đêm đầy những hồn ma mang xích như thế, bay qua lại, muốn giúp những người khốn khổ dưới đường mà không thể nữa. Đó là hình ảnh đáng sợ nhất truyện: muốn làm điều tốt khi đã quá muộn.
Quá khứ và hiện tại
Hồn ma đầu tiên là Hồn ma Giáng sinh Quá khứ, mang ánh sáng toả ra từ đầu. Nó đưa Scrooge về tuổi thơ cô đơn trong trường học vắng, về những năm tập sự vui vẻ ở cửa hàng của ông Fezziwig tốt bụng với buổi tiệc nhảy Giáng sinh rộn ràng.
Rồi nó cho ông thấy Belle, người con gái ông từng yêu. Nàng trả lại nhẫn đính hôn, nói rằng ông đã yêu một thứ khác hơn nàng, đó là vàng. Scrooge già đứng nhìn chính mình thời trẻ quay lưng với tình yêu, và lần đầu tiên sau nhiều năm ông thấy đau.
Hồn ma thứ hai là Hồn ma Giáng sinh Hiện tại, một người khổng lồ vui vẻ, quanh người đầy đồ ăn ngày lễ. Nó dẫn Scrooge đi khắp London đêm Giáng sinh, tới căn nhà nhỏ của Bob Cratchit, nơi cả nhà nghèo quây quần bên con ngỗng bé xíu mà vẫn cười nói, nâng ly chúc cả ông chủ khó tính.
Scrooge thấy cậu con út nhà Cratchit là Tiny Tim, chân yếu phải chống nạng, nhưng luôn vui vẻ. Ông hỏi hồn ma liệu đứa bé có khoẻ lên không. Hồn ma đáp rằng nếu tương lai không đổi khác, sẽ có một chiếc ghế nhỏ bỏ trống bên lò sưởi. Scrooge lặng người.
Hồn ma không nói một lời
Hồn ma thứ ba là Hồn ma Giáng sinh Tương lai, đáng sợ nhất. Nó trùm áo đen kín người, không có mặt, không nói một lời, chỉ đưa một bàn tay ra chỉ đường. Scrooge run rẩy đi theo.
Nó cho ông thấy những thương nhân bàn tán hờ hững về cái chết của một người giàu nào đó, chẳng ai buồn tới đám tang. Những người làm thuê lục lọi đồ đạc của người chết đem bán. Một căn phòng tối, không ai ngồi bên.
Cuối cùng, hồn ma dẫn Scrooge tới một nghĩa trang hoang vắng, chỉ vào một tấm bia bị cỏ dại phủ kín. Scrooge cúi xuống lau lớp rêu, và đọc thấy tên mình. Ông quỳ xuống, van xin hồn ma cho biết rằng tương lai này vẫn còn thay đổi được.
Ông hứa sẽ sống khác đi, sẽ giữ Giáng sinh trong lòng suốt cả năm, sẽ không quên bài học của cả ba hồn ma. Trong lúc ông nắm lấy bàn tay hồn ma, chiếc áo trùm co lại, thu nhỏ dần, và hoá thành cái cột giường của chính ông.
Buổi sáng tuyệt nhất đời
Scrooge tỉnh dậy trong phòng mình. Trời sáng, chuông nhà thờ reo vang. Ông chạy ra cửa sổ, hỏi một cậu bé dưới đường hôm nay là ngày gì. Cậu bé ngạc nhiên đáp hôm nay là ngày Giáng sinh. Ba hồn ma đã làm hết mọi việc chỉ trong một đêm.
Scrooge cười như chưa từng cười. Ông gửi con gà tây to nhất cửa hàng tới nhà Cratchit, không ghi tên người gửi. Ông ra phố chúc mừng mọi người, gặp lại hai quý ông quyên góp và thì thầm một con số khiến họ há hốc mồm. Rồi ông tới dự tiệc nhà cháu trai Fred.
Sáng hôm sau, Bob Cratchit đi làm muộn. Scrooge giả vờ gắt gỏng, rồi tuyên bố tăng lương cho Bob và hứa giúp đỡ gia đình anh. Dickens viết rằng với Tiny Tim, người không ra đi, Scrooge trở thành người cha thứ hai.
Bài ca Giáng sinh là truyện ma, có xiềng xích, có nghĩa trang, có hồn ma không mặt. Nhưng ít truyện ma nào kết thúc ấm áp như thế. Dickens dùng nỗi sợ không phải để doạ, mà để đánh thức một trái tim, và câu chúc của Tiny Tim cuối truyện vẫn được người ta nhắc lại mỗi mùa Giáng sinh: cầu Chúa ban phước cho tất cả chúng ta.
Câu hỏi thường gặp
Bài ca Giáng sinh được viết khi nào?
Charles Dickens xuất bản Bài ca Giáng sinh vào tháng mười hai năm một nghìn tám trăm bốn mươi ba. Sách bán rất chạy ngay từ những ngày đầu.
Vì sao truyện có hồn ma lại gắn với Giáng sinh ở nước Anh?
Thời Victoria, kể truyện ma bên lò sưởi trong những đêm đông dài quanh Giáng sinh là thú vui phổ biến ở Anh. Dickens viết nhiều truyện ma cho dịp này.
Scrooge có phải người thật không?
Không. Scrooge là nhân vật hư cấu, nhưng tên ông đã trở thành từ để chỉ người keo kiệt trong tiếng Anh.
Vì sao truyện này được chuyển thể nhiều lần?
Câu chuyện có cấu trúc rõ ràng, nhân vật dễ nhớ và thông điệp về lòng tốt hợp với mọi thời đại. Nó đã được dựng thành kịch, phim, phim hoạt hình và nhạc kịch rất nhiều lần.
Ác mộng có thể làm người ta thay đổi không?
Một giấc mơ mạnh có thể khiến người ta suy nghĩ lại về cuộc sống, nhất là khi nó chạm tới điều họ vẫn né tránh. Tuy vậy thay đổi lâu dài thường cần thời gian và hành động, không chỉ một đêm.
