Tập hồ sơ bìa xanh bạc màu ấy, Thư đã tự tay cất vào hộp số bốn trăm mười hai trên giá cao nhất, vậy mà sáng hôm sau nó lại nằm ngay ngắn giữa bàn làm việc của cô, góc bìa vuông vức, như có người vừa đặt xuống.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, kho lưu trữ và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Một truyện ma không đáng sợ lắm, nhưng có thể làm bạn muốn gọi điện cho ông bà.
Ca đêm ở kho
Thư làm nhân viên số hoá ở một kho lưu trữ tài liệu của một thị xã. Kho đang chạy dự án chuyển hồ sơ giấy sang bản điện tử, việc nhiều người ít, nên có thêm ca đêm. Thư nhận ca đêm vì yên tĩnh, vì cô thích mùi giấy cũ, và vì máy quét chạy ban đêm không phải xếp hàng.
Công việc đều đều. Lấy hộp hồ sơ xuống, mở từng tập, gỡ ghim cũ đã gỉ, vuốt phẳng từng tờ, đặt lên máy quét, kiểm tra ảnh, đặt tên tệp, rồi xếp lại y như cũ, cất về chỗ cũ. Mỗi đêm vài trăm trang.
Kho ban đêm rất im. Những dãy giá sắt cao tới trần, hộp giấy xếp thẳng tắp, đèn chỉ bật ở khu làm việc, phía sau là bóng tối và mùi giấy ẩm. Thỉnh thoảng có tiếng máy hút ẩm chạy, tiếng giấy sột soạt khi gió lùa qua khe cửa.
Tập hồ sơ bìa xanh nằm trong hộp số bốn trăm mười hai, một hộp hồ sơ nhà đất cũ. Thư quét xong, cất vào, rồi quên mất nó.
Lần thứ nhất, lần thứ hai
Sáng hôm sau, lúc giao ca, Thư thấy tập bìa xanh nằm giữa bàn. Cô nghĩ chắc mình quên cất. Cô đem cất lại, kiểm kỹ, hộp số bốn trăm mười hai, giá cao nhất, đúng thứ tự.
Đêm sau, gần ba giờ, cô đi lấy hộp mới, quay về thì tập bìa xanh đã nằm giữa bàn. Không ai khác trong kho. Cửa kho khoá từ trong. Camera hành lang chỉ thấy mình cô.
Thư đứng nhìn tập hồ sơ một lúc lâu, không dám chạm. Rồi cô ngồi xuống, mở ra. Bên trong là giấy tờ về một mảnh đất nhỏ của một hộ gia đình, đứng tên một người đàn ông, giấy viết tay, có chữ ký, có dấu. Ở trang cuối có một tờ giấy học trò kẹp lẫn, chữ viết run: nhờ các con giữ giùm, bà sẽ lên lấy.
Cô không hiểu. Nhưng lần này cô không cất tập hồ sơ vào giá nữa. Cô đặt nó vào ngăn kéo bàn mình, ghi chú lại số hộp, rồi hỏi chị trưởng kho vào buổi sáng.
Chị trưởng kho nhớ ra
Chị trưởng kho làm ở đây đã hơn hai mươi năm. Chị nhìn tờ giấy học trò, nhìn tên người đứng tên mảnh đất, rồi ngồi im. Chị kể rằng nhiều năm trước, có một bà cụ ở một xã ven sông lên kho xin bản sao giấy tờ đất của chồng. Hồ sơ lúc đó lộn xộn, tìm mấy buổi không ra.
Bà cụ đi lại nhiều lần, đường xa, đi xe đò. Lần cuối bà để lại tờ giấy ấy, nhờ kho giữ giùm, khi nào tìm ra thì bà lên lấy. Rồi bà không lên nữa. Kho cũng chuyển chỗ, hồ sơ dồn hộp, tờ giấy lẫn vào đâu không ai nhớ.
Chị trưởng kho nói khẽ, chắc bà cụ mất rồi, chừng ấy năm. Thư hỏi bà còn ai không. Chị không biết.
Đêm ấy, Thư mở tập hồ sơ ra lần nữa. Trong hồ sơ có địa chỉ cũ của hộ gia đình, một cái xóm ven sông. Cô chép lại vào sổ tay.
Xóm ven sông
Ngày nghỉ, Thư đi xe máy về cái xóm ấy. Đường đã khác, nhà đã khác, nhưng vẫn có người nhớ. Một chị bán tạp hoá chỉ cho cô ngôi nhà mái ngói thấp cuối xóm, nói bà cụ nhà đó vẫn còn, năm nay đã ngoài chín mươi, ở với đứa cháu nội.
Bà cụ ngồi trên chiếc chõng tre ở hiên, tóc bạc trắng, mắt đã mờ. Thư ngồi xuống bên cạnh, kể mình làm ở kho lưu trữ, kể có tìm thấy hồ sơ đất của ông. Bà cụ nắm tay cô, im lâu lắm, rồi khóc.
Người cháu kể mấy năm nay nhà có chuyện tranh chấp ranh đất với một nhà bên cạnh, cần giấy tờ cũ của ông mà không còn. Bà cụ đêm nào cũng không ngủ được, cứ ngồi nhắc mãi, giấy của ông bà gửi trên tỉnh rồi, bà phải lên lấy, bà hứa lên lấy.
Thư hỏi bà nhắc từ bao giờ. Người cháu nghĩ một lúc, nói từ đầu tháng này, đêm nào cũng nhắc, nhất là khoảng hai ba giờ sáng. Đúng những đêm tập bìa xanh tự quay về bàn.
Lời hứa được giữ
Thư về, làm đúng thủ tục: hướng dẫn người cháu làm đơn xin bản sao, kho xác nhận, cấp bản sao có dấu. Thư tự tay mang về xóm, đặt vào tay bà cụ. Bà sờ từng tờ giấy, sờ chữ ký của chồng, lẩm bẩm, của ông đây rồi.
Đêm ấy, ở kho, Thư cất tập hồ sơ bìa xanh trở lại hộp số bốn trăm mười hai. Lần này cô kẹp kèm một tờ giấy ghi: đã trả cho bà, ngày tháng năm. Cô cất lên giá, đứng nhìn một lúc.
Sáng hôm sau, tập hồ sơ vẫn nằm yên trong hộp. Những đêm sau nữa cũng vậy. Kho trở lại yên tĩnh như cũ, chỉ có tiếng máy quét và mùi giấy.
Chỉ có một lần, gần sáng, khi Thư đi ngang dãy giá cao nhất, cô nghe một giọng bà cụ rất nhỏ, như ai đó nói với người bên cạnh trong khoảng tối: con bé nó giữ giùm mình rồi đó ông. Thư mỉm cười, không quay lại, đi tiếp về bàn mình.
Câu hỏi thường gặp
Số hoá tài liệu lưu trữ là làm gì?
Số hoá là quét các tài liệu giấy thành bản điện tử, đặt tên và sắp xếp để tra cứu dễ hơn, đồng thời hạn chế việc lật giở bản gốc. Người làm phải gỡ ghim, vuốt phẳng giấy cẩn thận và trả tài liệu về đúng vị trí cũ.
Vì sao kho lưu trữ cần máy hút ẩm?
Giấy cũ rất sợ ẩm. Độ ẩm cao làm giấy mốc, chữ nhoè, côn trùng phát triển. Vì vậy kho lưu trữ thường giữ nhiệt độ và độ ẩm ổn định, hạn chế ánh nắng trực tiếp.
Người dân muốn xin bản sao giấy tờ cũ thì làm thế nào?
Thông thường người dân làm đơn đề nghị tại cơ quan đang lưu giữ hồ sơ, kèm giấy tờ chứng minh mình có quyền yêu cầu. Thủ tục cụ thể mỗi nơi mỗi khác, nên tốt nhất hỏi trực tiếp cơ quan lưu trữ hoặc cơ quan có thẩm quyền ở địa phương.
Vì sao người già hay nhắc đi nhắc lại một việc chưa làm xong?
Khi tuổi cao, trí nhớ gần thường giảm nhưng những nỗi lo gắn với cảm xúc mạnh lại bám rất lâu. Một lời hứa chưa giữ được có thể trở thành nỗi bận lòng lặp lại, nhất là vào ban đêm khi khó ngủ.
Truyện này có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác, kho lưu trữ, xóm và nhân vật đều không có thật. Truyện muốn kể về những lời hứa nhỏ mà người ta mang theo rất lâu.
