Chiếc máy cát xét gắn trên táp lô đã hỏng từ lâu, dây curoa đứt, không có điện, vậy mà lúc nửa đêm nó vẫn tự quay, và từ cái loa rè vọng ra một giọng ca vọng cổ ngọt như mật.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, chiếc xe, quán cà phê và người đào hát trong truyện đều do mình đặt ra. Đây là truyện về một người đi theo chiếc xe suốt đời, và không muốn xuống.
Chiếc xe đò về hưu
Vũ mê đồ cũ. Anh mua lại một chiếc xe khách đời cũ đã nằm bãi phế liệu nhiều năm, sơn màu kem đã tróc lở, ghế nệm rách, máy móc hỏng gần hết. Anh thuê người kéo nó lên một khoảng đất bằng ven đèo, định làm quán cà phê.
Mất mấy tháng, chiếc xe được sơn lại, thay kính, trải gỗ sàn, kê bàn ghế nhỏ trong lòng xe. Anh giữ nguyên vô lăng to, cái cần số dài, và một cái máy cát xét kiểu cũ gắn trên táp lô, coi như đồ trang trí.
Quán mở cửa, khách đi đèo ghé vào rất đông. Người lớn tuổi thì ngồi sờ vô lăng, kể chuyện ngày xưa đi xe đò, chen nhau, chở cả gà vịt. Người trẻ thì chụp ảnh, ngồi trên ghế tài xế làm dáng.
Vũ ở lại quán, ngủ trên một cái võng mắc giữa hai hàng ghế cuối. Đêm trên đèo yên tĩnh, chỉ có gió và tiếng côn trùng.
Máy cát xét tự quay
Một đêm, Vũ tỉnh giấc vì một âm thanh lạ. Tiếng rè rè của băng từ, rồi tiếng đàn kìm dạo, rồi một giọng nữ cất lên câu vọng cổ, ngân dài, ngọt và buồn.
Anh bật dậy, soi đèn lên táp lô. Chiếc máy cát xét đang quay. Hai bánh xe nhỏ trong ô cửa nhựa trong chuyển động đều đều. Nhưng máy không có điện, dây nối đã bị cắt từ lâu, chính tay anh tháo bình ắc quy.
Vũ không dám chạm vào. Anh ngồi yên nghe. Giọng ca ấy hát về một chuyến xe, về những bến đò, những ngã ba chợ huyện, về một người con gái hát rong đi khắp các ngả đường. Hát xong một câu, máy dừng lại, im bặt.
Sáng ra anh mở máy kiểm tra. Bên trong không có cuộn băng nào. Ngăn đựng băng trống trơn, chỉ có bụi và một sợi tóc dài.
Người đào hát rong
Mấy đêm liền, cứ gần nửa đêm, máy lại tự hát. Vũ ghi âm bằng điện thoại, đem cho mấy ông khách lớn tuổi nghe. Phần lớn lắc đầu. Chỉ có một ông cụ trước làm lơ xe đò, nghe xong ngồi lặng rất lâu.
Ông cụ kể, ngày trước tuyến xe này có một cô đào hát rong, đi theo xe đò từ bến này sang bến khác. Lên xe, cô hát cho hành khách nghe, ai cho đồng nào thì cho, không ai cho cũng hát. Bác tài thương, cho cô đi không lấy tiền, cô ngồi ngay ghế đầu, cạnh cái máy cát xét.
Cô hát hay lắm, giọng ngọt mà buồn. Hành khách đi đường xa, mệt, nghe cô hát thì quên cả say xe. Có người còn ghi cô vào băng, phát đi phát lại trên xe.
Rồi một năm, chiếc xe đò ấy thôi chạy, nhà xe giải tán. Cô đào không còn xe để theo. Ông cụ bảo, nghe đâu cô về một xóm nhỏ, sống lặng lẽ tới già, không hát thêm cho ai nữa.
Chiếc ghế đầu xe
Vũ nghe xong, nhìn lại chiếc xe của mình. Anh chợt nhận ra, khi sửa sang, anh đã tháo bỏ chiếc ghế đầu sát táp lô để kê một cái kệ đựng ly. Chỗ của cô đào hát rong không còn.
Hôm sau anh dỡ kệ, tìm trong bãi phế liệu một chiếc ghế đơn của xe đò cũ, lau sạch, bọc lại nệm, đặt đúng chỗ bên cạnh cái máy cát xét. Anh không bán chỗ ấy cho khách.
Đêm đó, gần nửa đêm, máy lại quay. Lần này giọng ca không còn buồn như mấy đêm trước. Cô hát một bài vui, kể chuyện chợ phiên, chuyện người ta đi xe đò chen chúc mà cười nói rôm rả.
Vũ nằm trên võng, nghe hết bài. Anh thấy chiếc ghế đầu hơi lún xuống, như có người vừa ngồi vào, và nghe một tiếng thở dài rất nhẹ, kiểu người vừa về tới chỗ quen sau một chuyến đi xa.
Quán cà phê có tiếng hát
Quán của Vũ dần nổi tiếng, người ta gọi là quán xe đò. Khách tới không chỉ vì cà phê, mà vì chuyện kể rằng đêm khuya, ai nằm lại trên xe sẽ được nghe hát vọng cổ. Vũ không quảng cáo chuyện ấy. Anh chỉ kể cho ai hỏi, và nói rõ là chuyện người ta truyền nhau.
Chiếc ghế đầu vẫn giữ nguyên. Thỉnh thoảng có khách định ngồi, Vũ nhẹ nhàng mời sang ghế khác, bảo chỗ ấy có người rồi. Khách cười, tưởng anh đùa.
Có một buổi chiều, một bà cụ tóc bạc được con cháu đưa lên đèo chơi, ghé quán. Bà bước lên xe, nhìn chiếc ghế đầu, nhìn cái máy cát xét, rồi ngồi xuống ghế kế bên, im lặng rất lâu.
Lúc về, bà cụ khẽ ngân một câu vọng cổ, giọng đã khàn theo tuổi, nhưng Vũ nhận ra ngay. Đêm hôm đó, máy cát xét không tự hát nữa. Và từ ấy về sau, cũng không bao giờ hát nữa.
Câu hỏi thường gặp
Băng cát xét là gì và vì sao gợi hoài niệm?
Băng cát xét là băng từ dùng để ghi và phát âm thanh, rất phổ biến trước khi có đĩa và nhạc số. Tiếng rè, tiếng tua băng là ký ức của nhiều thế hệ, nên chỉ cần nghe lại là người ta nhớ cả một thời.
Vì sao ta hay nghe thấy giai điệu trong tiếng ồn?
Não người luôn tìm khuôn mẫu quen thuộc trong âm thanh hỗn độn, như tiếng quạt, tiếng gió, tiếng máy. Khi mệt hoặc đang mong chờ điều gì, ta dễ nghe ra giọng nói hay giai điệu dù chúng không thật sự có ở đó.
Hát rong trên xe đò ngày xưa có thật không?
Ở nhiều vùng, từng có những người hát rong, đàn hát trên xe, trên tàu, ở bến chợ để kiếm sống. Nhân vật cô đào trong truyện là hư cấu, chỉ mượn hình ảnh quen thuộc ấy.
Cải lương và vọng cổ có liên hệ thế nào?
Cải lương là loại hình sân khấu ra đời ở Nam Bộ đầu thế kỷ hai mươi, còn vọng cổ là bài bản nổi tiếng nhất được dùng nhiều trong cải lương. Câu vọng cổ ngân dài, nhiều cảm xúc, rất dễ chạm tới người nghe.
Vì sao đồ vật cũ hay được gắn với hồn người dùng nó?
Con người có xu hướng gắn cảm xúc và ký ức lên đồ vật thân thuộc. Khi đồ vật ấy tách khỏi chủ, ta dễ tưởng tượng một phần người chủ vẫn còn ở lại trong nó, đó là chất liệu quen thuộc của truyện ma.
