Biên bản cuộc họp hôm ấy có sáu người nói, trong khi trên màn hình chỉ có năm ô cửa sổ, năm gương mặt mệt mỏi, và một giọng nói không ai nghe thấy lúc họp.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, công ty, dự án và những người kỹ sư đều do mình nghĩ ra. Bạn nào hay họp trực tuyến lúc khuya thì nghe xong có khi sẽ muốn đọc lại biên bản họp của mình đấy.
Cuộc họp lúc mười một giờ đêm
Nhóm của Đạt có năm người, làm phần mềm điều khiển cho hệ thống bơm nước của một nhà máy. Còn ba ngày nữa là bàn giao, mà phần kiểm thử vẫn còn lỗi chưa tìm ra. Mỗi người làm ở một nơi, nên đêm nào cả nhóm cũng họp trực tuyến lúc mười một giờ.
Công ty vừa cài một phần mềm tự động ghi biên bản họp. Nó nghe, phân biệt giọng từng người, rồi chép lại thành văn bản, ghi rõ ai nói câu nào. Sáng ra ai cũng nhận được biên bản trong hộp thư, khỏi phải ghi chép tay.
Đêm thứ Tư, cuộc họp kéo dài tới gần hai giờ sáng. Cả nhóm cãi nhau về một đoạn mã điều khiển van áp suất, rồi mệt quá, ai về giường nấy. Đạt là trưởng nhóm, là người cuối cùng rời cuộc họp.
Bảy giờ sáng, anh mở biên bản. Danh sách người nói ở đầu văn bản ghi năm cái tên quen thuộc. Và một dòng thứ sáu: người nói chưa xác định.
Người nói chưa xác định
Đạt kéo xuống tìm những câu của người thứ sáu. Có bốn câu, rải rác trong suốt cuộc họp, lần nào cũng chen vào đúng lúc cả nhóm đang cãi nhau ồn ào nhất.
Câu đầu tiên ghi lúc mười hai giờ mười: các cậu đang nhìn nhầm chỗ. Câu thứ hai, lúc một giờ: không phải van áp suất, là bộ đếm thời gian. Câu thứ ba: khi mất điện rồi có điện lại, bộ đếm không đặt về số không.
Câu thứ tư, lúc một giờ năm mươi, khi Đạt đã rời cuộc họp và chỉ còn máy anh quên tắt: kiểm tra trường hợp mất điện hai lần liên tiếp, bơm sẽ chạy không ngừng.
Đạt gọi cho từng người. Không ai nói những câu ấy. Không ai nghe thấy ai nói những câu ấy. Cô bạn phụ trách kiểm thử bảo đêm qua cô nghe tiếng rè rè trong tai nghe vài lần, tưởng mạng kém.
Lỗi nằm đúng chỗ ấy
Đạt không tin chuyện ma, anh tin chuyện lỗi phần mềm. Anh nghĩ phần mềm ghi biên bản nhận nhầm tiếng ồn, hoặc lấy câu ở cuộc họp khác ghép vào. Nhưng những câu ấy quá cụ thể, quá đúng chuyên môn, không thể là chữ ghép bừa.
Sáng ấy anh mở mã nguồn ra, tìm tới bộ đếm thời gian. Anh dựng một bài thử mô phỏng mất điện hai lần liên tiếp. Màn hình mô phỏng cho thấy máy bơm bật lên, và không bao giờ tắt. Trong thực tế, đó là bể chứa tràn, đường ống vỡ, cả một dây chuyền phải dừng.
Cả nhóm sửa lỗi ấy trong một buổi chiều. Ai cũng mừng, nhưng không ai nói to. Có một sự im lặng kỳ lạ trong nhóm chat, như thể mọi người đều đang nghĩ cùng một câu hỏi mà không muốn hỏi trước.
Rồi cô bạn kiểm thử gõ một dòng: giọng ấy, anh Đạt đã mở bản ghi âm ra nghe chưa?
Giọng nói trong bản ghi âm
Phần mềm lưu cả bản ghi âm cuộc họp. Đạt đeo tai nghe, tua tới mười hai giờ mười. Tiếng cả nhóm cãi nhau, tiếng gõ phím, tiếng ai đó húp mì. Rồi xen giữa, rất nhỏ, như nói từ một căn phòng xa, một giọng đàn ông trầm, chậm: các cậu đang nhìn nhầm chỗ.
Đạt tháo tai nghe ra. Anh nhận ra giọng ấy. Cả nhóm đều nhận ra. Đó là giọng anh Quang, trưởng nhóm cũ, người đã viết những dòng mã đầu tiên của dự án này. Anh Quang nghỉ việc từ đầu năm vì bệnh, rồi mất vào mùa hè, nhẹ nhàng, trong lúc cả nhóm còn đang hẹn nhau cuối tuần vào thăm.
Anh Quang có một câu cửa miệng, câu mà ai mới vào nhóm cũng bị nghe ít nhất chục lần: các cậu đang nhìn nhầm chỗ. Anh nói câu ấy mỗi khi cả nhóm sa đà cãi nhau về một chi tiết, trong khi lỗi thật nằm ở chỗ khác.
Bộ đếm thời gian là phần anh Quang viết. Chỉ có anh biết rõ nó chạy thế nào.
Chiếc ghế để trống trong buổi bàn giao
Dự án được bàn giao đúng hạn. Nhà máy chạy thử suôn sẻ, kể cả trong bài thử mất điện liên tiếp mà phía khách hàng bất ngờ yêu cầu. Người kỹ sư bên ấy khen cả nhóm đã nghĩ tới một trường hợp hiếm như vậy.
Tối hôm đó, cả nhóm hẹn nhau họp trực tuyến lần cuối, không bàn công việc, chỉ ngồi uống mỗi người một lon bia trước màn hình. Đạt bật phần mềm ghi biên bản, không ai hỏi vì sao.
Họ nói chuyện về anh Quang, về những lần anh mắng cả nhóm rồi mua bánh mì cho cả nhóm ăn đêm, về chiếc cốc sứ sứt quai anh dùng suốt sáu năm. Gần một giờ, ai nấy chào nhau, tắt máy.
Sáng hôm sau, biên bản về hộp thư. Năm người nói quen thuộc, và một dòng thứ sáu, người nói chưa xác định, chỉ một câu duy nhất, ghi lúc một giờ, ngay sau khi người cuối cùng rời phòng: lần này các cậu nhìn đúng chỗ rồi.
Câu hỏi thường gặp
Phần mềm ghi biên bản tự động phân biệt giọng nói thế nào?
Phần mềm phân tích đặc điểm âm thanh như cao độ, âm sắc và nhịp nói để tách các giọng khác nhau rồi gán nhãn. Khi gặp tiếng ồn, tiếng vọng hoặc giọng nói lẫn vào nhau, nó có thể ghi nhầm hoặc tạo ra một người nói không xác định.
Vì sao ta hay nghe thấy giọng nói trong tiếng ồn?
Não người được rèn để bắt giọng nói, nên khi nghe tiếng rè, tiếng quạt hay nhiễu mạng, nó dễ nhặt ra những mẫu âm giống chữ. Hiện tượng này tương tự việc ta thấy khuôn mặt trong đám mây.
Vì sao truyện ma công sở lại hấp dẫn người đi làm?
Công sở là nơi ta dành phần lớn thời gian thức, với áp lực, hạn chót và những người đồng nghiệp gắn bó. Truyện ma đặt ở đó chạm vào những cảm xúc rất quen như mệt mỏi, nhớ người cũ, hay nỗi sợ làm sai.
Vì sao chuyện người cũ giúp đỡ từ xa lại làm người nghe ấm lòng?
Nó gợi ý rằng sự gắn bó và tâm huyết không mất đi khi một người rời đi. Trong tâm lý học, việc cảm thấy người đã khuất vẫn đồng hành là trải nghiệm phổ biến khi chịu tang và thường mang tính an ủi.
Làm việc khuya liên tục ảnh hưởng thế nào tới khả năng tìm lỗi?
Thiếu ngủ làm giảm khả năng tập trung và nhìn ra vấn đề từ góc khác, khiến ta dễ sa vào một chi tiết mà bỏ sót điều quan trọng. Nghỉ ngơi đủ và nhờ người khác xem lại thường giúp phát hiện lỗi nhanh hơn thức thêm vài giờ.
