Chiều nào cũng vậy, đúng bốn giờ, chuông cổng nhà bà Liên reo ba hồi ngắn, ngắt quãng đều đặn, kiểu reo mà cả con phố từng thuộc lòng, dù người bấm chuông kiểu ấy đã thôi đi đưa thư từ rất lâu.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết. Bà Liên, căn nhà và con phố ở thành phố cảng đều là nhân vật mình đặt ra. Truyện này buồn nhiều hơn sợ.
Kiểu reo của ông Bổng
Bà Liên sống một mình trong căn nhà hai tầng ở một con phố cũ của thành phố cảng phía Bắc. Chồng bà làm thuyền trưởng tàu viễn dương, mất trong một chuyến đi xa đã hơn ba mươi năm. Con cái lớn, đứa ra nước ngoài, đứa vào Nam. Bà ở lại với căn nhà, giàn hoa giấy và cái chuông điện cũ trên cổng.
Ngày xưa, con phố có ông Bổng đưa thư. Ông đạp xe đạp, đội mũ cối, nhà ai có thư thì bấm chuông ba hồi ngắn, đều đặn như gõ mõ. Cả phố nghe ba hồi ấy là biết có thư, trẻ con chạy ùa ra, người lớn lau tay vào vạt áo chạy theo.
Hồi chồng bà còn đi biển, mỗi tháng bà nghe ba hồi chuông ấy một lần. Đó là ngày bà vui nhất. Thư chồng viết dài, chữ nghiêng, kể chuyện cảng lạ, chuyện cá heo bơi theo mũi tàu.
Rồi thư thưa dần. Rồi tin dữ đến bằng đường khác, không phải bằng ba hồi chuông. Ông Bổng nghỉ hưu ít năm sau. Bưu điện thôi đưa thư tận nhà như trước. Cái chuông trên cổng nhà bà Liên câm lặng hơn hai chục năm.
Chuông reo trở lại
Mùa mưa năm ấy, một chiều thứ hai, đúng bốn giờ, cái chuông cũ reo. Ba hồi ngắn. Bà Liên đang ngồi nhặt rau, con dao rơi xuống thau nước.
Bà ra cổng. Không có ai. Con phố vắng, mưa lâm thâm, chỉ có mấy chiếc lá hoa giấy dập trên vỉa hè. Bà nghĩ chắc chuông chập điện, vì dây đã cũ, ẩm ướt quanh năm.
Chiều hôm sau, bốn giờ, ba hồi ngắn. Chiều hôm sau nữa cũng vậy. Bà gọi thằng cháu họ sang xem. Nó tháo chuông, lau, thử điện, bảo chuông bình thường, công tắc ngoài cổng cũng bình thường, chẳng có lý do gì tự reo. Nó khuyên bà tháo hẳn dây ra cho yên.
Bà không cho tháo. Bà bảo để đấy. Chiều thứ năm, đúng bốn giờ, bà ra đứng sẵn ở cổng. Chuông reo ngay trên đầu bà, ba hồi ngắn. Ngoài cổng không có bàn tay nào, nhưng trên mặt nút bấm bằng sứ, bà thấy một vệt nước mưa còn đọng, như vừa có ngón tay ướt ấn vào.
Cái hộp thư không ai mở
Đêm ấy bà mất ngủ. Bà nằm nghĩ mãi về kiểu reo ba hồi. Ba hồi là có thư. Ông Bổng chưa bao giờ bấm chuông mà không có thư.
Sáng ra, bà đi một vòng quanh cổng. Bên trái cổng có cái hộp thư sắt nhỏ, sơn xanh, chồng bà gắn từ hồi mới cưới để thư không bị ướt khi nhà vắng người. Bao nhiêu năm nay bà không mở nó, vì chẳng còn ai gửi thư, hoá đơn thì người ta nhét qua khe cửa.
Nắp hộp thư gỉ cứng. Bà phải nhờ ông hàng xóm cạy bằng tuốc nơ vít. Trong hộp chỉ có lá khô, mấy tờ quảng cáo đã mủn, và một con nhện nhỏ hoảng hốt bò đi.
Bà Liên định đóng lại thì ông hàng xóm cúi nhìn kỹ hơn. Ở vách sau hộp, giữa lớp tôn và tường, có một khe hở. Kẹt trong khe, ép phẳng lì, là một phong bì giấy dó màu nâu, dán tem nước ngoài, mép đã ố vàng.
Lá thư ba mươi năm
Chữ trên phong bì nghiêng nghiêng. Bà Liên nhìn là biết. Bà ôm phong bì vào nhà, ngồi xuống chiếc ghế mây bên cửa sổ, ngồi rất lâu mới dám bóc.
Thư chồng bà viết từ một cảng xa, đề ngày chỉ hai tuần trước chuyến đi cuối. Ông kể chuyện tàu sửa máy, chuyện ăn cơm với rau muống mua được ở chợ người Hoa, chuyện nhớ mùi hoa giấy trước cổng nhà. Cuối thư ông viết, chuyến này về ông xin lên bờ, không đi biển nữa, về mở một quán sửa đồng hồ nhỏ đầu phố, ngày nào cũng được nhìn thấy bà.
Có lẽ ông Bổng đã nhét lá thư vào hộp hôm nào nhà vắng người, và lá thư trượt vào khe sau. Có lẽ ông đã bấm chuông ba hồi như mọi lần, mà hôm ấy bà đi chợ, không nghe thấy. Ba mươi năm, lá thư nằm cách bà chưa đầy một sải tay.
Bà Liên khóc, lần đầu tiên sau rất nhiều năm, không phải tiếng khóc của người mất mà của người vừa được trả lại một thứ gì đó.
Chiều thứ sáu, bốn giờ
Chiều thứ sáu, bà Liên ra cổng đứng chờ từ ba giờ rưỡi. Bà mặc chiếc áo dài màu tro, thứ áo bà chỉ mặc vào những ngày quan trọng. Bà mang theo một chén trà nóng, đặt lên bệ cổng.
Bốn giờ. Chuông không reo.
Bà đứng thêm một lúc. Một cơn gió nhẹ từ phía cảng thổi vào, mang theo mùi muối và mùi dầu máy quen thuộc. Giàn hoa giấy rung rinh, rụng xuống vai bà mấy cánh hồng mỏng.
Ở cuối phố, bà nghe như có tiếng xích xe đạp kêu lạch xạch, xa dần, xa dần, rồi một tiếng chuông xe leng keng, chỉ một tiếng thôi, như ai đó vẫy tay chào sau khi đã giao xong lá thư cuối cùng của mình. Chén trà trên bệ cổng nguội dần, nhưng bên mép chén, có một vệt nước mưa nhỏ, như vừa có ai nâng lên uống một ngụm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chuông điện cũ đôi khi tự reo?
Ngoài đời, nút bấm ngoài trời bị ẩm, rỉ sét hoặc dây điện cũ chập chờn có thể làm chuông reo bất thường. Gặp hiện tượng này nên nhờ thợ điện kiểm tra để tránh nguy cơ chập cháy.
Vì sao âm thanh quen thuộc có thể đánh thức ký ức rất mạnh?
Âm thanh gắn với cảm xúc mạnh được não ghi nhớ bền. Chỉ cần nghe lại đúng nhịp đúng tiếng, cả một vùng ký ức có thể bật dậy cùng lúc, kèm cảm xúc của ngày xưa.
Nghề đưa thư tận nhà ngày xưa gắn với đời sống ra sao?
Trước khi có điện thoại di động và thư điện tử, người đưa thư là cầu nối của nhiều gia đình có người đi xa. Họ thuộc từng con phố, từng gia cảnh, nên hay đi vào ký ức và văn chương.
Vì sao truyện ma buồn lại khiến người nghe xúc động?
Truyện ma buồn dùng cái rợn như một cánh cửa để nói về mất mát và thương nhớ. Người nghe sợ một chút rồi được giải toả bằng cảm xúc, nên câu chuyện đọng lại lâu hơn.
Người già sống một mình nên được quan tâm thế nào?
Thăm hỏi thường xuyên, gọi điện đều đặn, để ý những thay đổi trong ăn ngủ và tâm trạng là việc con cháu, hàng xóm có thể làm. Nếu thấy người già buồn kéo dài hoặc sức khoẻ sa sút, nên đưa đi khám.
