Đêm ấy bão về, và ngoài khung cửa sổ có tiếng ai đó rên rỉ, lúc trầm lúc bổng, như một người đàn bà đang khóc mà không chịu dừng.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này là tập giải mã. Tiếng gió hú là âm thanh nền của gần như mọi truyện ma kể trong đêm mưa bão. Hôm nay mình sẽ giải thích vì sao gió, vốn chỉ là không khí chuyển động, lại có thể hát, rên và khóc như người.
Gió tự nó không kêu
Một điều thú vị là gió thổi qua bãi đất trống bằng phẳng gần như không phát ra tiếng gì đặc biệt. Tiếng gió mà ta nghe thật ra là tiếng của những vật mà gió đi qua: lá cây, khe cửa, mép mái, dây điện, ống khói.
Khi luồng không khí gặp một vật cản, nó bị tách ra hai bên, rồi phía sau vật cản sinh ra những xoáy khí nhỏ xen kẽ nhau. Những xoáy này làm không khí dao động đều đặn, và dao động ấy chính là âm thanh.
Dây điện, dây phơi đồ, cột ăng ten khi gió thổi qua có thể phát ra tiếng vo vo hay tiếng rít cao. Gió càng mạnh, tiếng càng cao. Người xưa gọi đó là tiếng gió hát, và đàn gió, một loại nhạc cụ được treo ngoài trời cho gió gảy, cũng hoạt động theo nguyên lý này.
Vì độ mạnh của gió thay đổi liên tục theo từng cơn, cao độ của tiếng rít cũng lên xuống theo, tạo ra cảm giác như một giọng hát, hay một tiếng khóc.
Nguyên lý miệng chai
Bạn đã bao giờ thổi ngang qua miệng một chiếc chai rỗng và nghe tiếng u u trầm ấm chưa? Đó là hiện tượng cộng hưởng. Khối không khí trong chai dao động theo một tần số riêng, và luồng hơi thổi qua miệng chai kích thích nó ngân lên.
Ngôi nhà cũng có rất nhiều chiếc chai như vậy: khe cửa sổ, ô thoáng, ống khói, ống thông gió, hành lang dài có một đầu hở. Khi gió thổi ngang qua miệng những khoảng rỗng ấy, chúng ngân lên những âm trầm, kéo dài.
Mỗi khoảng rỗng có kích thước khác nhau nên ngân ở cao độ khác nhau. Khi nhiều khoảng cùng ngân, bạn nghe một bản hoà âm lạ lùng, như nhiều giọng người cùng than thở.
Cửa sổ mở hé một khe nhỏ thường là thủ phạm hay gặp nhất. Đóng hẳn hoặc mở hẳn ra là tiếng hú biến mất ngay, vì khoảng hở không còn đúng kích thước để cộng hưởng.
Vì sao tiếng gió nghe giống tiếng người
Tiếng gió hú thường nằm trong khoảng cao độ gần với giọng người, nhất là giọng phụ nữ và trẻ con. Nó lại lên xuống mềm mại, có ngân, có ngắt, như cách người ta khóc hay rên.
Như mình đã kể ở những tập trước, não người rất nhạy với tiếng người và hay tìm lời nói trong âm thanh mơ hồ. Một âm có cao độ giống giọng người, lên xuống như ngữ điệu, gần như chắc chắn sẽ được não nghe thành tiếng người.
Bối cảnh cũng làm phần còn lại. Đêm bão, mất điện, cả nhà ngồi trong bóng tối, câu chuyện ma ai đó vừa kể. Trong tình cảnh ấy, tiếng gió hú qua khe cửa không còn là âm thanh của vật lý nữa, mà là tiếng của một người đang ở ngoài kia.
Rất nhiều truyện ma về người đàn bà khóc trong đêm có thể đã bắt đầu từ chính những đêm như thế, khi gió thổi qua mái nhà, qua bờ tre, qua những khe đá trên núi.
Những tiếng động khác của mưa bão
Ngoài tiếng hú, mưa bão còn mang theo nhiều âm thanh khác. Mái tôn bị gió nâng lên hạ xuống tạo tiếng đập phành phạch. Cành cây cọ vào tường, vào cửa kính nghe như tiếng cào.
Mưa tạt vào cửa kính từng đợt nghe như tiếng ai gõ. Nước chảy trong máng xối và ống thoát nghe như tiếng người thì thầm. Đồ đạc ngoài sân bị gió lăn đi nghe như có bước chân.
Cửa sổ, cửa ra vào rung lên trong khung theo từng cơn gió, phát ra tiếng lạch cạch đều đặn như có người lay cửa.
Mỗi âm thanh ấy đều có lời giải rất đời thường, nhưng khi chúng xuất hiện cùng lúc trong bóng tối, chúng tạo nên một bản giao hưởng mà truyện ma không thể bỏ qua.
An toàn trong đêm gió lớn
Tiếng gió thì vô hại, nhưng gió bão thì không. Những tiếng đập, tiếng rung bất thường của mái nhà là lời nhắc kiểm tra và chằng chống mái tôn, cửa kính trước mùa bão.
Cắt tỉa những cành cây lớn sát nhà, cất gọn đồ đạc ngoài sân, kiểm tra máng xối không bị tắc là những việc giúp nhà an toàn hơn và cũng bớt tiếng động lạ trong đêm.
Nếu có một khe cửa hú suốt đêm làm bạn mất ngủ, chèn nhẹ một miếng xốp hay vải vào khe là đủ để bắt nó im lặng.
Còn nếu bạn thích nghe gió, hãy thử một lần ngồi yên trong đêm bão và lắng nghe như nghe một bản nhạc. Nhận ra từng nhạc cụ, khe cửa này ngân trầm, dây điện kia rít cao, có lẽ bạn sẽ thấy tiếng khóc ngoài kia hoá ra cũng đẹp lạ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gió thổi qua khe cửa lại kêu?
Gió thổi ngang qua khe hẹp tạo ra xoáy khí và kích thích khối không khí trong khoảng rỗng cộng hưởng, giống như thổi qua miệng chai. Âm thanh phát ra có cao độ phụ thuộc kích thước khe.
Vì sao dây điện kêu vo vo khi có gió?
Khi gió thổi qua dây, phía sau dây sinh ra những xoáy khí xen kẽ làm không khí và dây dao động đều đặn, phát ra tiếng vo vo hay tiếng rít. Gió càng mạnh tiếng càng cao.
Vì sao tiếng gió nghe giống tiếng người khóc?
Tiếng gió hú thường có cao độ gần giọng người và lên xuống như ngữ điệu. Não người rất nhạy với tiếng người nên dễ nghe thành tiếng khóc hay tiếng rên.
Làm sao để cửa sổ hết hú khi có gió?
Đóng hẳn hoặc mở hẳn cửa sổ để phá khoảng hở gây cộng hưởng. Chèn một miếng xốp hay vải vào khe hở cũng giúp tiếng hú biến mất.
Đàn gió là gì?
Đàn gió là nhạc cụ có các dây căng, được treo ngoài trời để gió thổi qua làm dây ngân lên. Nó hoạt động theo đúng nguyên lý gió tạo xoáy khí làm dây dao động.
