Có một loài ma mà ban ngày bạn vẫn chào hỏi, vẫn mua rau của họ ở chợ, và chỉ khi đêm xuống, cái đầu mới rời khỏi thân mà bay đi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể lại truyền thuyết ma lai, một truyền thuyết dân gian, không phải chuyện có thật, và mình không gắn nó với bất kỳ vùng đất hay cộng đồng nào. Đi kèm truyền thuyết, mình kể thêm một câu chuyện hư cấu về điều mà truyền thuyết ấy từng gây ra cho người thật.
Ma lai là gì trong lời kể của người xưa
Theo truyền thuyết, ma lai là một người sống bình thường. Ban ngày họ đi nương, nấu cơm, nói cười như ai. Nhưng khi đêm đã khuya và cả nhà ngủ say, cái đầu của họ lặng lẽ tách khỏi thân, bay ra khỏi mái nhà.
Cái đầu ấy đi tìm những thứ tanh hôi trong đêm, lượn quanh nhà người ốm, nhà có người mới sinh. Có dị bản rùng rợn hơn về những gì nó mang theo khi bay, mình xin không kể kỹ, vì truyện tối nay không cần tới máu.
Trước khi gà gáy, cái đầu phải bay về nhập lại thân. Truyền thuyết nói nếu thân bị xê dịch hay cổ bị che kín, đầu không về được, và người ấy sẽ không sống tới sáng.
Lời đồn còn kể ma lai có một vết hằn mảnh quanh cổ như sợi chỉ, và đôi mắt hay đỏ vào buổi sáng vì đêm qua không ngủ.
Vì sao cái đầu bay lại đáng sợ đến thế
Nhiều người lớn lên ở quê kể rằng hồi nhỏ, chỉ cần nghe hai chữ ma lai là không dám ra sân lúc tối. Cái đáng sợ không nằm ở cái đầu bay, mà ở chỗ ma lai có thể là bất kỳ ai. Người hàng xóm hiền lành, bà bán xôi đầu chợ, thậm chí người nằm cạnh mình.
Ma da ở dưới sông, ma trơi ở ngoài đồng, mình tránh chỗ ấy là xong. Còn ma lai thì sống ngay trong làng, ăn cùng mâm, đi cùng đường. Nỗi sợ ấy len vào từng câu chào hỏi.
Đêm ở làng xưa lại rất tối. Không đèn đường, chỉ có ánh đèn dầu leo lét và tiếng chó sủa từng chặp. Một con cú bay qua, một con dơi đập cánh trên mái, cũng đủ để người ta tưởng tượng ra cái đầu đang lượn.
Và khi nỗi sợ cần một khuôn mặt, nó thường chọn khuôn mặt của người yếu thế nhất. Câu chuyện mình sắp kể là về một khuôn mặt như vậy.
Người đàn bà có vết sẹo quanh cổ
Giờ mình kể câu chuyện hư cấu. Ở một làng nhỏ tưởng tượng giữa vùng đồi, có một người đàn bà goá sống một mình cuối xóm. Hồi trẻ bà bị bỏng nồi nước sôi, để lại một vết sẹo mờ chạy quanh cổ.
Bà ít nói, hay thức khuya hái lá, đun thuốc. Mắt bà buổi sáng lúc nào cũng đỏ vì khói bếp. Bà lại không phải người sinh ra ở làng, bà theo chồng về rồi ở lại khi chồng mất.
Chỉ cần thế là đủ. Một mùa dịch, mấy người trong xóm ốm sốt liền nhau, và ai đó thì thầm cái tên ma lai. Lời thì thầm bay từ bếp nhà này sang bếp nhà khác, nhanh hơn bất kỳ cái đầu nào trong truyền thuyết.
Người ta thôi mua rau của bà. Đi qua cổng nhà bà, người ta rảo bước. Có đêm, ai đó ném đá lên mái nhà bà, ngói vỡ lách cách trong đêm.
Đêm có người lên cơn sốt rét
Rồi đến lượt anh con trai nhà trưởng xóm ngã bệnh. Anh lên cơn sốt rét, run bần bật, mê man nói lảm nhảm. Trong cơn mê, anh kêu thấy cái đầu bay lượn trên xà nhà, tóc xoã dài, mắt đỏ rực.
Cả nhà hoảng loạn. Người ta chạy ra cuối xóm, định làm to chuyện với người đàn bà goá. Nhưng bà đã đứng sẵn ở cổng, tay ôm một bọc lá, nồi thuốc vẫn còn bốc hơi.
Bà không cãi một lời. Bà chỉ nói: để bà vào nấu nước xông cho nó, các người cứ đứng đó mà canh. Và bà ngồi bên giường người bệnh suốt ba đêm liền, lau mồ hôi, đổ thuốc, canh từng cơn run.
Ba đêm ấy, cả nhà trưởng xóm thay nhau thức canh bà. Họ nhìn cổ bà không rời mắt. Cái đầu của bà không bay đi đâu cả. Nó chỉ gục xuống mép giường lúc gần sáng vì mệt.
Thứ bay nhanh nhất trong làng
Anh con trai khỏi bệnh. Khi tỉnh táo lại, anh kể rằng cái đầu bay trên xà nhà trong cơn mê có khuôn mặt của chính người mà cả làng bàn tán, đúng như lời người ta kể trước giường anh hôm trước. Nghe xong, cả nhà trưởng xóm cúi mặt.
Từ đó người ta lại mua rau của bà. Có người mang ngói sang lợp lại mái. Nhưng mấy năm sau, khi bà mất vì tuổi già, làng vẫn còn vài người già thì thầm rằng đêm bà đi, có thấy một đốm sáng bay ra khỏi mái nhà.
Truyền thuyết thì lúc nào cũng sống dai hơn sự thật. Một cái đầu bay trong đêm có thể làm người ta sợ một lúc. Còn một lời đồn bay trong làng thì làm khổ một con người cả đời.
Nếu đêm nay bạn nghe ai đó gọi một người là ma lai, ma này ma kia, mình mong bạn nhớ tới người đàn bà có vết sẹo quanh cổ, ngồi gục bên giường người bệnh lúc trời sắp sáng.
Câu hỏi thường gặp
Truyền thuyết ma lai có giống truyền thuyết nào ở nước khác không?
Có. Ở nhiều nơi Đông Nam Á có truyền thuyết về cái đầu bay đi trong đêm, như krasue ở Thái Lan hay penanggalan ở Malaysia. Điều này cho thấy đây là một hình ảnh sợ hãi chung của cả khu vực, chứ không thuộc riêng một nhóm người nào.
Vì sao tin đồn ma lai từng làm hại người thật?
Trong quá khứ, người bị nghi là ma lai có thể bị xa lánh, bị đuổi khỏi làng hay bị đối xử tàn nhẫn, dù họ hoàn toàn vô tội. Những người dễ bị nghi thường là người lạ, người goá bụa, người có dị tật, nghĩa là những người vốn đã yếu thế.
Vì sao người xưa hay đổ bệnh tật cho ma quỷ?
Khi chưa hiểu về vi trùng, muỗi truyền bệnh hay dịch lây, con người cần một lời giải thích cho việc nhiều người ốm cùng lúc. Gán cho một kẻ cụ thể giúp nỗi sợ có chỗ để trút, dù cái giá là một người vô tội phải gánh.
Sốt cao có làm người ta thấy ảo giác không?
Có. Sốt cao, nhất là ở người lớn tuổi hay khi bị sốt rét, có thể gây mê sảng, lú lẫn và nhìn thấy những hình ảnh không có thật. Người bệnh lại thường thấy đúng những gì mình vừa nghe kể, vì nỗi sợ đã có sẵn trong đầu.
Nỗi sợ người lạ trong cộng đồng nhỏ từ đâu mà có?
Cộng đồng nhỏ quen nhau từng nhà, nên người khác biệt dễ bị chú ý và nghi ngờ khi có chuyện chẳng lành. Đây là phản xạ tự vệ rất cũ của con người, và cách vượt qua nó là tìm hiểu, trò chuyện thay vì tin lời đồn.
