Mùa thi nào cũng có những đêm thư viện sáng đèn tới gần sáng, và trong những đêm như thế, nếu có ai đó ngồi xuống cạnh bạn và hỏi bạn đã trả sách chưa, thì hãy trả lời thật.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, ngôi trường và thư viện trong truyện do mình đặt ra. Tập này ít rợn hơn mọi khi, nhưng mình hứa vẫn có một chút lạnh gáy ở cuối.
Đêm trước kỳ thi giải tích
Mai học năm hai, và môn giải tích là thứ duy nhất trên đời cô thật sự sợ. Kỳ trước cô trượt. Kỳ này nếu trượt nữa thì mất học bổng. Đêm trước ngày thi, phòng đọc tầng ba của thư viện mở suốt đêm như mọi mùa thi, và Mai ôm chồng vở lên đó từ chín giờ tối.
Phòng đọc dài hun hút, mỗi bàn một ngọn đèn xanh tỏa vầng sáng vàng tròn xuống mặt gỗ. Mùi giấy cũ, mùi sáp lau sàn, thỉnh thoảng một tiếng ho xa xa. Tới gần một giờ sáng, người về dần. Tới hai giờ, chỉ còn Mai và tiếng quạt trần quay chậm.
Cô nhìn một bài tích phân suốt bốn mươi phút mà không hiểu nổi dòng thứ hai. Cô úp mặt xuống vở, thì thầm một câu chửi thề rất nhỏ.
Ghế bên cạnh khẽ kéo ra. Có ai đó ngồi xuống.
Người khoá trên mặc áo sơ mi kẻ ô
Đó là một anh sinh viên gầy, đeo kính gọng to, mặc áo sơ mi kẻ ô đóng thùng gọn gàng, kiểu ăn mặc như trong ảnh cũ của bố mẹ cô. Người anh thoang thoảng mùi dầu cù là. Anh nghiêng đầu nhìn vở cô, rồi lấy cây bút chì gạch một đường dưới dòng thứ hai.
Chỗ này em đổi biến sai rồi, anh nói, giọng nhỏ và rất rõ. Rồi anh giảng. Mai chưa từng nghe ai giảng giải tích dễ hiểu như thế. Anh không nhìn sách, không nhìn đề cương, chỉ viết bằng bút chì lên mép vở cô từng bước một.
Anh chọn cho cô năm bài, bảo em làm kỹ năm bài này là đủ. Mai làm, anh ngồi chờ, thỉnh thoảng gõ nhẹ bút chì vào mặt bàn. Giữa chừng, anh hỏi một câu chẳng ăn nhập gì: em có hay mượn sách ở đây không, em trả đủ chưa.
Mai nói dối là đủ rồi. Thật ra cuốn giáo trình giải tích tập hai cô mượn từ đầu năm vẫn nằm dưới gầm giường ký túc xá. Anh khoá trên nhìn cô qua cặp kính, không nói gì, chỉ mỉm cười như người đã biết thừa.
Đề thi trúng từng câu
Gần bốn giờ, Mai gục xuống bàn ngủ quên. Lúc tỉnh dậy thì trời đã hửng, ghế bên cạnh trống. Năm bài anh chọn còn nguyên trong vở, nét bút chì mảnh và đều.
Tám giờ sáng, cô mở đề thi ra và suýt bật cười thành tiếng. Năm câu trong đề là đúng năm bài đêm qua, chỉ đổi vài con số. Cô làm trơn tru, nộp bài sớm hai mươi phút, ra khỏi phòng thi mà chân như bước trên mây.
Chiều hôm ấy cô quay lại thư viện để cảm ơn. Cô hỏi cô thủ thư trực đêm, một người phụ nữ lớn tuổi đeo kính trễ xuống mũi, về anh sinh viên áo kẻ ô. Cô thủ thư không ngẩng lên, chỉ hỏi lại: cậu ấy có hỏi em đã trả sách chưa không.
Mai gật đầu. Cô thủ thư thở dài, cái thở dài của người đã nghe chuyện này nhiều lần lắm rồi.
Lời giải thích của cô thủ thư
Ngày xưa có một anh làm thêm ở thư viện này, cô thủ thư kể, học giỏi lắm, chăm lắm, nhưng khó tính nhất là chuyện sách. Ai giữ sách quá hạn là anh lần tới tận phòng ký túc xá để đòi. Rồi anh ra trường, rồi đi xa, rồi nghe nói không còn nữa.
Mùa thi nào cũng có đứa lên kể gặp một anh áo kẻ ô giảng bài hay lắm, đề trúng lắm. Cô thủ thư đã để ý từ lâu: anh ấy chỉ ngồi xuống cạnh những đứa đang giữ sách quá hạn. Không phải để phạt. Anh giúp trước, rồi mới đòi.
Mai nghe mà nổi da gà, nửa sợ nửa buồn cười. Cô tự nhủ chắc cô thủ thư trêu mình. Mùa thi nào mà chẳng có truyện ma học đường.
Cô về ký túc xá, mở cửa phòng, và đứng sững lại.
Tờ phiếu mượn sách trên bàn học
Trên bàn học của cô, giữa chồng vở, có một tờ phiếu mượn sách loại cũ, giấy ngả vàng, kẻ ô bằng mực tím. Tên người mượn là tên cô. Tên sách là giáo trình giải tích tập hai. Ô ngày hẹn trả bị khoanh một vòng tròn bằng bút chì.
Bên dưới, cũng nét bút chì mảnh và đều như đêm qua, có ba dòng chữ nhỏ. Lần này anh giúp vì em sắp trả rồi. Nhớ trả nhé. Quá hạn bốn tháng rồi đấy.
Không ai trong phòng biết tờ phiếu ở đâu ra. Cửa phòng khoá từ sáng. Cô bạn cùng phòng chỉ nhớ có ngửi thấy thoang thoảng mùi dầu cù là lúc trưa, cứ tưởng bà cụ lao công đi qua.
Mai chui xuống gầm giường, lôi cuốn giáo trình ra, phủi bụi, chạy một mạch tới thư viện trước giờ đóng cửa. Cô thủ thư nhận sách, đóng dấu, rồi nói khẽ mà không ngẩng đầu: lần sau trả đúng hạn nhé, không thì kỳ sau cậu ấy không giúp nữa đâu.
Từ đó tới khi ra trường, Mai chưa trễ hạn trả sách ngày nào. Và mùa thi nào cô cũng để ý, ở cuối phòng đọc tầng ba, có một chiếc ghế lúc nào cũng hơi kéo lệch ra ngoài, như đang chờ ai đó cần giúp.
Câu hỏi thường gặp
Truyền thuyết học đường có phổ biến ở các nước khác không?
Rất phổ biến. Ở Nhật Bản có hẳn một kiểu truyện gọi là bảy điều kỳ bí của trường học, kể về cầu thang, nhà vệ sinh, phòng nhạc. Hầu như trường nào có nhiều thế hệ học sinh cũng sinh ra truyện riêng của mình.
Thức khuya ôn thi có giúp nhớ bài tốt hơn không?
Thường là ngược lại. Giấc ngủ giúp não sắp xếp và củng cố những gì vừa học, nên thức trắng đêm trước kỳ thi dễ làm ta mệt và quên. Ôn đều trong nhiều ngày rồi ngủ đủ đêm trước hôm thi hiệu quả hơn.
Vì sao học sinh sinh viên thích kể truyện ma với nhau?
Truyện ma tạo ra cảm giác sợ trong một khung cảnh an toàn, giúp cả nhóm xích lại gần nhau và xả bớt căng thẳng học hành. Kể chung một truyện cũng là cách tạo ra ký ức riêng của một khoá, một phòng, một ngôi trường.
Vì sao được người khác giảng lại một bài thì dễ hiểu hơn tự đọc?
Người giảng tốt chỉ ra đúng chỗ ta đang mắc, thay vì đi lại từ đầu như sách. Được hỏi và được trả lời ngay cũng giúp ta tập trung hơn. Ngược lại, tự giảng lại cho người khác là một trong những cách học chắc nhất.
Tại sao thư viện vào ban đêm lại gợi cảm giác rờn rợn?
Thư viện rộng, yên tĩnh, nhiều kệ cao che khuất tầm nhìn, ánh sáng lại chỉ tập trung ở từng bàn nên các góc xa tối hẳn. Một không gian lẽ ra đông người mà vắng tanh luôn khiến ta có cảm giác như mình đang bị nhìn.
