Đêm ấy nước sông chỉ còn cách mặt đê một gang tay, cả xóm đã tắt điện, thì từ giữa cánh đồng tối om vang lên tiếng một cỗ máy dầu nổ giòn giã.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu mình viết, kể theo lời một ông gác đê kể cho đứa cháu. Làng, đê, trạm bơm và những người trong truyện đều là đặt ra.
Trạm bơm ông Bảy
Ông Tư năm nay ngoài bảy mươi, vẫn đi tuần đê mỗi mùa nước. Đứa cháu về chơi hè, tối nào cũng đòi ông kể chuyện. Một tối mưa rả rích, ông chỉ tay ra cánh đồng, nơi có một nếp nhà mái tôn thấp lè tè đứng giữa ruộng, rồi bảo: ông kể con nghe chuyện cái trạm bơm cũ kia.
Trạm bơm ấy xây từ hồi ông Tư còn trai trẻ, có hai cỗ máy dầu to bằng con trâu, hút nước từ đồng ra sông mỗi khi úng. Người trực trạm là ông Bảy, gầy, đen, tính lầm lì, ba mươi năm không bỏ một mùa lũ nào. Đêm mưa to, cả xóm nghe tiếng máy ông Bảy nổ là yên tâm đi ngủ.
Ông Bảy có một cuốn sổ trực bìa xanh, đêm nào chạy máy cũng ghi một dòng, nét chữ nghiêng nghiêng, cuối dòng bao giờ cũng là hai chữ: xóm an.
Rồi huyện xây trạm bơm điện mới ở đầu làng, to gấp mấy lần. Trạm cũ ngừng chạy. Ông Bảy về hưu, vẫn sáng sáng đạp xe ra lau máy, cho tới năm ông mất vì tuổi già, đúng vào đầu mùa mưa. Từ đó trạm cũ bỏ không, cỏ mọc kín lối.
Đêm nước lên
Mấy năm sau, có một trận lũ lớn. Mưa ba ngày ba đêm không ngớt, nước sông dâng cao, nước trong đồng cũng dâng theo vì không thoát được. Trạm bơm điện mới chạy hết công suất.
Đến nửa đêm thứ ba, một cây cột điện ngoài đê đổ. Cả vùng mất điện. Trạm bơm mới lặng ngắt. Nước trong đồng bắt đầu lấn lên bờ ruộng, tràn qua con đường đất, liếm tới mép sân những nhà đầu xóm.
Ông Tư hồi đó đang trực đê. Ông cùng mấy người trai làng khiêng bao cát chặn chỗ thấp, nhưng nước vẫn lên, chậm mà chắc, như có ai đó đổ thêm từng gáo. Đèn pin quét qua mặt nước chỉ thấy rác, rơm, và những con chuột bơi tìm chỗ cao.
Ông nhớ mình đã nghĩ: nếu bây giờ trạm cũ còn chạy được thì hay biết mấy. Rồi ông tự cười mình, vì cái trạm ấy đã chết máy bao năm, bình dầu khô cong, ống hút gỉ mục.
Tiếng máy giữa đồng
Vừa nghĩ thế thì ông nghe. Giữa cánh đồng tối như mực, một tiếng nổ phành phạch vang lên, rồi đều dần, đều dần, thành tiếng máy dầu nổ giòn giã. Rồi tiếng thứ hai. Hai cỗ máy.
Mấy người trai làng đứng ngây ra. Ông Tư soi đèn pin về phía trạm cũ. Từ ô cửa sổ nhỏ hắt ra một quầng sáng vàng như đèn dầu. Ngoài cửa xả, nước phun ra sông thành hai luồng trắng xoá.
Ông Tư lội ra. Nước ngập quá đầu gối, rồi tới đùi. Càng tới gần, tiếng máy càng to, hơi dầu nóng phả vào mặt. Ông nhìn qua cửa sổ. Bên trong, hai cỗ máy rung bần bật, ống xả khói đen. Cạnh máy có một chiếc ghế gỗ, và trên ghế có một bóng người gầy, ngồi khom, quay lưng lại, tay cầm cây bút ghi gì đó vào cuốn sổ đặt trên đầu gối.
Ông Tư không gọi. Ông bảo, lúc ấy ông không thấy sợ, chỉ thấy cổ họng nghẹn lại. Ông đứng đó một lúc lâu, rồi lội ngược về đê, bảo mọi người: thôi, về nghỉ đi, có ông Bảy trực rồi.
Sáng hôm sau
Gần sáng, mưa ngớt. Nước trong đồng rút xuống, xóm không nhà nào bị ngập. Khi điện có lại, trạm bơm mới chạy tiếp, còn tiếng máy giữa đồng thì im bặt từ lúc nào không ai hay.
Trưa ấy, ông Tư cùng ông trưởng xóm ra trạm cũ. Cửa vẫn khoá bằng sợi xích gỉ, ổ khoá dính chặt, phải lấy búa đập mới mở. Bên trong, hai cỗ máy lạnh ngắt, phủ bụi, mạng nhện giăng trên cánh quạt. Bình dầu khô.
Nhưng trên chiếc bàn gỗ trong góc có cuốn sổ trực bìa xanh, cuốn sổ mà ai cũng tưởng đã thất lạc từ ngày ông Bảy mất. Ông Tư lật tới trang cuối. Dưới những dòng chữ đã phai từ nhiều năm trước, có một dòng mực còn mới, nét nghiêng nghiêng quen thuộc.
Dòng ấy ghi ngày đêm qua, giờ bắt đầu chạy máy, hai cửa xả. Cuối dòng là hai chữ: xóm an.
Bình dầu đầu mùa mưa
Đứa cháu nghe xong ngồi im thật lâu, rồi hỏi: thế bây giờ trạm còn chạy không ông. Ông Tư lắc đầu. Từ sau đêm ấy, huyện kéo thêm đường điện dự phòng, trạm mới chưa lần nào tắt nữa, và trạm cũ cũng chưa lần nào nổ máy.
Nhưng năm nào cũng vậy, trước khi vào mùa mưa, ông Tư lại xách một can dầu ra trạm cũ. Ông mở cửa, lau qua hai cỗ máy, đổ đầy bình dầu dù biết máy chẳng chạy được. Ông đặt một ấm chè lên chiếc bàn gỗ, rót hai chén.
Đứa cháu hỏi vì sao. Ông bảo: người ta trực cả đời, mình phải để người ta biết là mình vẫn nhớ.
Tối hôm đó, trời lại mưa. Đứa cháu nằm trong màn, nghe ngoài đồng chỉ có tiếng ếch nhái. Nhưng lúc gần ngủ, nó thấy như có một quầng sáng vàng rất nhỏ nhấp nháy nơi ô cửa sổ trạm bơm, như ánh đèn dầu của ai đó vừa ngồi xuống, mở cuốn sổ, và yên tâm thấy bình dầu đã đầy.
Câu hỏi thường gặp
Trạm bơm thuỷ lợi hoạt động thế nào?
Trạm bơm dùng máy để chuyển nước từ nơi thấp sang nơi cao hơn, chẳng hạn từ đồng ruộng bị úng ra sông, hoặc ngược lại từ sông vào kênh tưới. Ở đồng bằng, trạm bơm tiêu úng rất quan trọng trong mùa mưa lũ.
Vì sao ban đêm âm thanh từ xa nghe rõ hơn?
Ban đêm lớp không khí sát mặt đất thường mát hơn lớp trên, âm thanh bị bẻ cong xuống và đi xa hơn. Đêm cũng ít tiếng ồn nền, nên một tiếng máy ở xa có thể nghe rất rõ, thậm chí như ở ngay gần.
Vì sao những truyện ma về người bảo vệ làng thường được kể lại nhiều?
Vì chúng gói ghém lòng biết ơn với những người làm việc thầm lặng cho cộng đồng. Kể lại là một cách để nhớ họ. Nhiều làng Việt cũng có truyền thống tưởng nhớ người có công, nên những truyện như vậy dễ được đón nhận.
Trong lúc căng thẳng, con người có thể nghe thấy điều mình mong đợi không?
Có. Khi mệt mỏi và lo lắng, não có xu hướng lấp đầy những âm thanh mơ hồ bằng điều mình đang mong hoặc đang sợ. Đây là hiện tượng tâm lý bình thường, không phải dấu hiệu bệnh.
Người dân nên làm gì khi nước lũ dâng gần nhà?
Theo dõi thông báo của chính quyền địa phương, chuyển đồ đạc và vật nuôi lên cao, ngắt điện khi nước sắp vào nhà, và sẵn sàng sơ tán. Không nên lội ra đồng ban đêm như nhân vật trong truyện, vì nước lũ có dòng chảy và hố sâu khó lường.
