Sòng sọc, sòng sọc. Ai từng sống ở làng Bắc Bộ đều nhận ra cái tiếng ấy, và nhà cụ Khiêm nghe nó vang lên đúng lúc nửa đêm, từ gian thờ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Đêm nay mình kể một truyện ma vui, hư cấu, ở một làng đồng bằng Bắc Bộ. Truyện có hồn cụ cố nhưng cụ hiền, chỉ hơi khó tính. Nhà và người trong truyện đều là đặt ra.
Cái điếu cày của cụ cố
Nhà ấy có cái điếu cày bằng tre già, ống tre đen bóng, nõ điếu bằng đồng, của cụ cố Khiêm để lại. Cụ cố hút thuốc lào cả đời, ngồi đâu cũng có cái điếu bên cạnh. Ngày cụ mất, con cháu đặt cái điếu lên bàn thờ, cạnh bát hương, coi như cụ vẫn có cái mà dùng.
Mấy chục năm, cái điếu nằm đó, thỉnh thoảng ông nội Bình lại mang xuống đổ nước, rít vài hơi, rồi đặt lại. Ông bảo hút hộ cụ cho điếu khỏi khô. Ai cũng biết thật ra là ông nghiện.
Năm ấy ông nội Bình đi khám, bác sĩ dặn bỏ thuốc ngay vì phổi yếu. Cả nhà họp lại. Bố Bình quyết: bỏ hẳn, không để cái gì gợi nhớ. Cái điếu cày trên bàn thờ cũng bị cất vào kho, khoá lại.
Ông nội buồn lắm, nhưng nghe lời. Còn cụ cố thì chẳng ai hỏi ý kiến.
Tiếng rít đầu tiên
Đêm đầu tiên, Bình mười bảy tuổi, đang học bài khuya ở gian bên. Đúng mười hai giờ, cậu nghe từ gian thờ vọng sang tiếng sòng sọc, sòng sọc, rồi tiếng thở ra khà một cái thật dài, đúng kiểu người hút thuốc lào xong.
Bình rón rén sang. Gian thờ tối om, chỉ có ánh đèn đỏ trên bàn thờ. Không có ai. Bát hương nghi ngút như vừa có người thắp. Và trong không khí có mùi thuốc lào khét khét, hăng hắc, rõ ràng như ai vừa hút ngay đó.
Sáng ra, Bình kể. Bố cậu bảo chắc ông nội hút trộm. Ông nội thề sống thề chết, bảo đêm qua ông ngủ say như chết, tới giờ còn thèm. Mẹ Bình đi kiểm tra kho, cái điếu vẫn nằm đó, khoá nguyên.
Đêm thứ hai, thứ ba, đêm nào cũng vậy. Đúng mười hai giờ. Sòng sọc, sòng sọc, khà. Cả nhà bắt đầu ngủ không yên.
Cụ cố khó tính
Đêm thứ năm, tiếng rít điếu kéo dài hơn, rồi tiếng ho khù khụ, rồi tiếng gõ cộc cộc lên mặt bàn thờ, đúng kiểu cụ cố ngày xưa gõ điếu khi không vừa lòng. Con chó trong sân sủa nhặng. Mẹ Bình bật đèn, cả nhà ngồi dậy.
Bố Bình đi thắp hương, khấn rằng nhà bỏ thuốc vì sức khoẻ của ông, mong cụ thông cảm. Khấn xong, tiếng gõ ngừng. Nhưng chừng mười phút sau, lại sòng sọc, sòng sọc, như cụ bảo: thông cảm thì thông cảm, nhưng điếu của cụ thì trả cụ.
Ông nội Bình ngồi trên giường, nhìn về gian thờ, mắt rơm rớm. Ông bảo cụ không đòi thuốc đâu, cụ đòi cái điếu. Cụ quen có nó bên cạnh. Cất đi là cụ thấy trống tay, ngồi không yên.
Bố Bình gãi đầu. Mang điếu ra thì sợ ông nội lại hút. Không mang ra thì cụ cố không cho ai ngủ. Cả nhà ngồi nhìn nhau giữa đêm.
Sáng kiến của cậu chắt
Sáng hôm sau, Bình đạp xe lên chợ huyện. Cậu đi một vòng các hàng đồ tre, tìm được một ông thợ già làm điếu cày lưu niệm cho khách du lịch. Ông thợ làm những cái điếu nhỏ, đẹp, đánh bóng, nhưng nõ điếu bị bịt kín, không hút được, chỉ để trưng.
Bình chọn một cái giống cái của cụ cố nhất, ống tre đen, nõ đồng. Cậu mang về, lau sạch, đặt lên bàn thờ đúng chỗ cũ, cạnh bát hương. Rồi cậu thắp một nén hương, khấn rất thật lòng.
Cậu khấn: cụ ơi, điếu này để cụ cầm cho đỡ trống tay. Nõ bịt rồi, cụ không hút được đâu, mà ông con cháu nhà mình cũng không hút được. Cụ thương ông nội cháu thì cụ chịu khó nhé.
Cả nhà đứng sau lưng Bình, nín thở. Ông nội Bình cười khùng khục, bảo thằng này khôn hơn cả nhà.
Tiếng gõ cuối cùng
Đêm ấy, đúng mười hai giờ, cả nhà thức chờ. Từ gian thờ vọng sang một tiếng sòng sọc, nhưng ngắn, hụt hơi, như người kéo điếu mà không ra khói. Rồi im. Rồi một tiếng gõ cộc nhẹ lên mặt gỗ, như người đặt cái điếu xuống.
Rồi không có gì nữa. Không tiếng ho, không tiếng gõ bực bội, không mùi thuốc lào. Chỉ có mùi hương trầm phảng phất. Cả nhà ngủ một giấc ngon lành tới sáng.
Từ đó, gian thờ yên ổn. Thỉnh thoảng, vào những đêm trời lạnh, Bình vẫn nghe một tiếng sòng sọc hụt hơi rất khẽ, kèm một tiếng khà dài, như cụ cố đang tập hút cái điếu không khói, và tập mãi rồi cũng quen.
Còn ông nội Bình, mỗi lần thèm thuốc, ông lại ra gian thờ, cầm cái điếu bịt nõ lên, ngậm vào, kéo một hơi không khói, rồi đặt xuống, khà một tiếng thật dài. Ông bảo hai cụ cháu cùng cai thuốc, có bạn có bè, đỡ buồn.
Câu hỏi thường gặp
Điếu cày gắn với đời sống làng Bắc Bộ thế nào?
Điếu cày làm từ ống tre hoặc nứa, là vật quen thuộc của nhiều người đàn ông ở nông thôn Bắc Bộ, xuất hiện trong lúc nghỉ tay, tiếp khách, ngồi chơi. Vì thế nó thường gợi nhớ hình ảnh ông bà, cha chú.
Vì sao người ta đặt đồ dùng của người đã khuất lên bàn thờ?
Đặt những vật người đã khuất yêu thích lên bàn thờ là cách tưởng nhớ và giữ hình ảnh thân thuộc của họ. Đó là nét văn hoá thể hiện sự quan tâm, như người còn sống vẫn chăm lo cho người đi trước.
Thuốc lào có hại cho sức khoẻ không?
Thuốc lào chứa nicotin và khói thuốc gây hại cho phổi, tim mạch như các loại thuốc lá khác. Ai muốn cai nên hỏi bác sĩ để được tư vấn cách phù hợp.
Vì sao mùi thuốc lào có thể bám lâu trong nhà?
Khói thuốc bám vào gỗ, vải, tường và đồ vật, giải phóng mùi dần dần nhiều tháng sau. Khi trời ẩm hoặc nhà đóng kín, mùi càng dễ thoảng ra khiến người ta tưởng vừa có ai hút.
Truyện này có thật không?
Không, đây là truyện hư cấu, vui nhẹ do Chuyện Ma sáng tác. Cụ cố, ông nội và cậu Bình đều là nhân vật đặt ra.
