Cô khách quay một vòng, tà áo đỏ xoè ra, và trong tấm gương lớn của tiệm may, Thu chỉ thấy chính mình đang giơ chiếc áo dài lên giữa khoảng không.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, tiệm may, con phố và những người trong truyện đều do mình nghĩ ra. Đây là một truyện ma về áo cưới, nên có rợn, nhưng có lẽ nhiều thương hơn.
Tiệm may áo dài những ngày cuối năm
Thu ba mươi ba tuổi, có một tiệm may áo dài nhỏ trên một con phố cũ. Tiệm học nghề từ mẹ, mẹ học từ bà ngoại. Một căn phòng hẹp, hai chiếc máy may, một tấm gương lớn đứng ở góc, những cây vải xếp kín bức tường.
Tháng Chạp là mùa bận nhất. Người ta đặt áo dài mặc Tết, áo dài đi lễ chùa, áo dài cưới cho những đám cưới cuối năm. Thu may tới khuya, có đêm tới một hai giờ sáng, tiếng máy may lạch cạch hoà vào tiếng mưa phùn ngoài hiên.
Một tối gần hai mươi tháng Chạp, khoảng mười giờ đêm, có người gõ cửa. Thu mở ra thì thấy một cô gái chừng hai mươi tuổi, tóc dài kẹp gọn bằng chiếc kẹp đồi mồi, mặc áo dài màu lam đã cũ, đi dép quai hậu.
Cô gái bảo muốn đặt một chiếc áo dài cưới màu đỏ, phải xong trước ba mươi Tết. Thu bảo gấp quá, hàng đã kín. Cô gái nhìn Thu, đôi mắt buồn mà sáng, rồi nói khẽ: em chờ chiếc áo này lâu lắm rồi chị ạ.
Số đo của người khách lạ
Thu không nỡ từ chối. Cô lấy thước dây ra đo. Cô gái đứng thẳng, hai tay buông xuôi. Thu vòng thước qua vai, qua eo, qua ngực. Thước dây chạm vào người cô gái lạnh buốt, như chạm vào một ô cửa kính mùa đông.
Cô gái chọn vải: gấm đỏ, thêu hoa mai vàng, kiểu cổ cao truyền thống, tay áo dài chấm cổ tay. Cô dặn may theo kiểu ngày xưa, không chiết eo quá, tà áo dài chấm gót. Cô trả trước một nửa tiền, rồi đi về giữa màn mưa phùn.
Đêm ấy, ghi số đo vào sổ, Thu thấy có gì đó quen quen. Vai hơi xuôi, eo nhỏ, cánh tay dài. Cô có cảm giác đã từng ghi những con số này ở đâu đó, nhưng nghĩ mãi không ra.
Thu may chiếc áo ấy vào những đêm khuya nhất, khi đã xong hàng của khách quen. Kỳ lạ là mỗi lần cô ngồi vào máy may chiếc áo đỏ, tay cô chạy nhanh hơn, đường chỉ đều hơn, như có ai đặt tay lên tay mình mà dẫn.
Đêm thử áo trước tấm gương lớn
Hai mươi tám Tết, cô gái tới thử áo. Mười giờ đêm, đúng giờ cũ. Thu dẫn cô vào sau tấm rèm thay đồ. Lúc cô bước ra trong chiếc áo dài đỏ, Thu đứng sững. Áo vừa như đo từ trong người cô ra, tà áo mềm rủ, hoa mai vàng rực lên dưới ánh đèn.
Thu dẫn cô tới trước tấm gương lớn để chỉnh tà. Cô gái quay một vòng, tà áo xoè ra. Thu nhìn vào gương, rồi đánh rơi cái kẹp ghim trong tay.
Trong gương chỉ có Thu. Thu đang đứng, hai tay giơ lên như đang nâng một vạt áo, và chiếc áo dài đỏ lơ lửng giữa không trung, tà áo xoay theo một nhịp quay không có ai. Không có cô gái. Không có mái tóc kẹp đồi mồi.
Thu quay lại. Cô gái vẫn đứng đó, thật như người thật, mỉm cười nhìn chiếc áo trên người mình. Cô bảo áo đẹp quá chị ơi, em mặc được rồi. Rồi cô nhìn Thu, mắt long lanh, và nói một câu mà Thu nhớ mãi: con cảm ơn.
Bức ảnh trong cuốn album cũ
Cô gái thay áo, gửi lại chiếc áo dài đỏ, bảo Thu giữ giúp, ba mươi Tết cô sẽ tới lấy. Cô đi ra cửa, đi vào màn mưa. Thu đứng ở bậc cửa nhìn theo, thấy dưới ánh đèn đường, người cô gái không đổ bóng xuống vỉa hè ướt.
Đêm ấy Thu không ngủ được. Cô lục tủ, lôi ra cuốn album cũ của mẹ. Trang đầu là một tấm ảnh đen trắng đã ố vàng: một cô gái trẻ, tóc kẹp đồi mồi, mặc áo dài màu sẫm, đứng cạnh một chàng trai mặc quân phục. Dưới ảnh là dòng chữ mẹ viết: ngày cưới của bố mẹ.
Đó là bà ngoại Thu. Mẹ kể bà cưới vội trong những năm chiến tranh, ông ngoại được nghỉ phép có ba ngày. Bà không có áo cưới, phải mượn tạm chiếc áo dài của người hàng xóm. Cả đời bà làm thợ may, may áo cưới cho không biết bao nhiêu cô dâu, mà chưa bao giờ có một chiếc cho riêng mình.
Bà ngoại mất năm ngoái, đúng tháng Chạp. Thu lấy sổ ghi số đo của bà ngoại ngày xưa, cuốn sổ mẹ vẫn giữ. Vai hơi xuôi, eo nhỏ, cánh tay dài. Từng con số khớp với số đo cô ghi hôm ấy.
Chiếc áo dài đỏ đêm giao thừa
Ba mươi Tết, cô gái không tới lấy áo. Thu không chờ nữa. Cô gấp chiếc áo dài đỏ vào hộp, mang về nhà mẹ, đặt lên bàn thờ cạnh di ảnh bà ngoại. Mẹ cô nhìn chiếc áo, nghe con kể, ôm lấy Thu mà khóc.
Đêm giao thừa, cả nhà thắp hương. Mẹ Thu treo chiếc áo dài đỏ lên mắc, đặt trước tấm gương cũ của bà ngoại ở phòng trong. Bà bảo để mẹ ngắm, rồi bà dừng lại, sửa: để bà ngoại con ngắm.
Lúc pháo hoa nổ, Thu đi ngang qua phòng trong. Chiếc áo dài trên mắc đang xoay nhẹ, như có ai đứng trong nó mà quay một vòng trước gương. Thu nhìn vào tấm gương cũ.
Trong gương có một cô dâu. Tóc kẹp đồi mồi, áo dài đỏ thêu mai vàng, tà áo chấm gót, đang mỉm cười, đôi mắt buồn mà sáng. Rồi pháo hoa tắt, tấm gương chỉ còn phản chiếu chiếc áo đỏ đứng yên trên mắc.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gương hay xuất hiện trong truyện ma?
Gương tạo ra một bản sao của thế giới, và chỉ cần bản sao ấy khác đi một chút là ta đã thấy rợn. Nhiều nền văn hoá tin rằng gương phản chiếu cả linh hồn, nên một người không hiện trong gương thường được hiểu là không thuộc về cõi sống.
Đám cưới thời chiến ở Việt Nam thường diễn ra thế nào?
Trong những năm chiến tranh, nhiều đám cưới được tổ chức đơn sơ, nhanh gọn, đôi khi chỉ trong mấy ngày người lính được nghỉ phép. Cô dâu thường không có áo cưới riêng, mặc áo dài mượn hoặc quần áo đẹp nhất mình có.
Vì sao chạm vào ai đó lại có cảm giác lạnh bất thường?
Tay hoặc vai có thể lạnh khi người ấy vừa đi ngoài mưa gió, khi tuần hoàn máu kém hoặc khi hồi hộp. Trong truyện ma, cảm giác lạnh khi chạm vào người là chi tiết quen thuộc để báo hiệu người đó không phải người sống.
Vì sao nghề may thường được truyền trong gia đình?
Nghề may cần nhiều năm luyện tay và mắt, nên thường được truyền từ mẹ sang con, từ bà sang cháu khi làm việc cùng nhau mỗi ngày. Cách cắt, cách đo, cách viền tà áo vì thế mang dấu ấn riêng của từng gia đình.
Vì sao những truyện ma về ước mơ dang dở lại khiến người nghe xúc động?
Những câu chuyện này cho phép một ước mơ chưa thành được hoàn thành, dù muộn, dù ở thế giới khác. Người nghe vừa rợn trước cái lạ, vừa nhẹ lòng khi thấy điều dang dở được khép lại.
