Con ơi, mẹ viết thư này lúc gần một giờ sáng, đèn tiệm ông Bảy đầu ngõ vẫn còn sáng, và mẹ muốn kể con nghe vì sao nó không bao giờ tắt.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, kể bằng một lá thư người mẹ gửi cho đứa con đi làm xa, tất cả đều do mình nghĩ ra. Mình sẽ đọc lá thư ấy cho bạn nghe, chậm thôi, như người mẹ viết.
Con ơi, ở nhà mẹ vẫn khoẻ
Con ơi, ở nhà mẹ vẫn khoẻ. Mấy hôm nay trời mưa dầm, cây khế trước sân rụng đầy lá, mẹ quét mãi không hết. Con đừng lo, mẹ ăn uống đủ bữa, tối ngủ sớm, chỉ là dạo này hay tỉnh giấc giữa đêm.
Từ hồi bố mất, mẹ khó ngủ lắm. Nằm một mình trong căn nhà, mẹ nghe rõ từng tiếng mưa trên mái tôn, tiếng con thạch sùng chắc lưỡi, tiếng gió đập cánh cửa sổ phòng bố. Mẹ không sợ, mẹ chỉ thấy nhà rộng quá.
Những đêm không ngủ được, mẹ hay ra hiên ngồi. Từ hiên nhà mình nhìn ra đầu ngõ, con nhớ không, là tiệm tạp hoá ông Bảy. Tiệm nhỏ thôi, bán mì gói, nước mắm, nến, diêm, kẹo bánh lặt vặt. Hồi con còn nhỏ, bố hay sai con chạy ra đó mua thuốc lá.
Con có để ý không, tiệm ông Bảy chưa bao giờ tắt đèn. Ba mươi năm nay, đêm nào cũng có một bóng đèn vàng treo trước cửa tiệm, sáng tới tận sáng. Hồi trước mẹ cứ nghĩ ông Bảy sợ trộm. Giờ mẹ mới biết không phải.
Ông Bảy kể về những người hỏi đường
Một đêm mất điện cả khu, mẹ ra tiệm ông Bảy mua nến. Tiệm vẫn sáng, ông có cái đèn bình ắc quy. Ông mời mẹ ngồi uống chén trà. Ông bảo đêm khuya ông cũng không ngủ được, già rồi, ngồi canh tiệm cho vui.
Mẹ hỏi ông sao không tắt đèn cho đỡ tiền điện. Ông cười, bảo cái đèn này để cho người lạc đường. Ông bảo đêm khuya hay có người đi qua ngõ này hỏi đường, có khi hỏi nhà ai, có khi hỏi đường ra quốc lộ, có khi hỏi đường về một ngôi nhà mà ông nghe tên đã thấy lạ.
Mẹ hỏi người ta là ai. Ông Bảy nhấp ngụm trà, nhìn ra màn mưa, rồi bảo: người sống cũng có, người khác cũng có. Ai hỏi ông cũng chỉ. Ông bảo người đi lạc thì ai cũng tội như nhau, đã hỏi thì phải chỉ, chỉ cho đúng.
Mẹ nghe mà nổi da gà, con ạ. Nhưng ông nói nhẹ nhàng quá, như kể chuyện bán một gói mì, nên mẹ không thấy sợ. Mẹ chỉ thấy thương ông, một ông già ngồi canh ngọn đèn cho những người không ai biết.
Người đàn ông mặc áo mưa của bố
Rồi tới cái đêm mẹ muốn kể con nghe. Đêm ấy là đúng tròn trăm ngày bố mất. Mẹ không ngủ được, lại ra hiên ngồi. Mưa nhỏ. Đèn tiệm ông Bảy vàng vọt đầu ngõ.
Mẹ thấy một người đàn ông đi từ phía đường lớn vào, dừng lại trước tiệm. Người ấy mặc cái áo mưa màu xanh rêu, loại áo mưa cánh dơi, cái mũ trùm sụp xuống. Con ơi, đó là cái áo mưa của bố. Mẹ nhận ra ngay, cái vết rách ở vai mà mẹ khâu lại bằng chỉ trắng.
Người ấy đứng nói gì đó với ông Bảy. Mẹ ngồi xa nên không nghe rõ, chỉ nghe được mấy tiếng: nhà có cây khế trước sân. Ông Bảy bước ra khỏi tiệm, đứng dưới ngọn đèn, đưa tay chỉ vào trong ngõ, chỉ về phía nhà mình.
Mẹ đứng bật dậy. Mẹ không biết mình sợ hay mừng. Mẹ chạy vào nhà, bật hết đèn, mở toang cánh cổng, rồi đứng ở hiên chờ. Tim mẹ đập như hồi con gái mới quen bố.
Tiếng dép trên hiên nhà
Mẹ chờ mãi, không thấy ai vào ngõ. Mưa vẫn rơi. Đầu ngõ, ông Bảy đã quay vào tiệm. Mẹ nghĩ chắc mình nhìn nhầm, nhớ bố quá nên thấy ai cũng là bố. Mẹ khép cổng, tắt đèn, vào nằm.
Gần sáng, mẹ nghe tiếng cổng sắt kẽo kẹt. Rồi tiếng dép lê trên hiên, lẹp xẹp, chậm rãi, đúng cái kiểu bố hay đi. Tiếng dép dừng trước cửa phòng bố một lúc, rồi đi ra phía bàn thờ. Mẹ nằm im, không dám thở mạnh, nước mắt chảy ướt gối.
Sáng ra, mẹ ra hiên. Cổng vẫn khép như mẹ khép. Nhưng trên nền gạch hiên có mấy vệt nước, như dấu chân ai đi mưa về. Trên mắc áo cạnh cửa, cái áo mưa xanh rêu của bố, cái áo mẹ đã cất trong tủ từ hôm đám tang, giờ treo ở đó, còn nhỏ giọt.
Trên bàn thờ, ba nén nhang mẹ thắp tối qua đã cháy hết, mà chân nhang có một nén mới, cháy dở, mùi trầm còn thơm. Mẹ đứng trước bàn thờ rất lâu. Mẹ không khóc nữa. Mẹ chỉ nói với bố: về được là tốt rồi.
Con về được thì về
Hôm sau mẹ ra tiệm ông Bảy, mang cho ông một đĩa xôi. Mẹ hỏi ông đêm qua có ai hỏi đường không. Ông Bảy nhìn mẹ một lúc, rồi gật đầu, bảo có một ông khách hỏi đường về nhà có cây khế, ông chỉ rồi, chắc ông ấy về tới nơi.
Ông bảo thêm, những người hỏi đường về nhà thường là người đi xa lâu quá, quên lối. Chỉ cho họ một lần là họ nhớ. Rồi ông cười, bảo cái đèn này còn sáng thì người nhà chị còn biết đường.
Con ơi, mẹ kể con nghe không phải để con sợ. Mẹ kể để con biết bố vẫn tìm được đường về. Và mẹ muốn con biết, ngõ nhà mình vẫn còn một ngọn đèn sáng suốt đêm.
Con đi làm xa, bận thì thôi, mẹ hiểu. Nhưng nếu có lúc nào con thấy lạc, thấy mệt, không biết mình đang đi về đâu, thì con gọi cho mẹ. Mẹ sẽ chỉ đường cho con. Mẹ vẫn ngồi ở hiên, nhìn ra ngọn đèn đầu ngõ, chờ con.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao truyện ma kể bằng thư lại có sức gợi riêng?
Lá thư là lời của một người cụ thể gửi cho một người cụ thể, nên người nghe như đang đọc trộm một câu chuyện riêng tư. Giọng kể chậm, có lời hỏi han, dặn dò, khiến yếu tố ma hoà vào tình cảm gia đình và trở nên rất gần.
Vì sao nhiều nơi có thói quen để đèn sáng suốt đêm?
Đèn sáng giúp người đi đường đêm định hướng, giúp nhà cửa an toàn hơn và tạo cảm giác có người thức. Trong nhiều nền văn hoá, ngọn đèn đêm còn mang ý nghĩa chờ đợi, dẫn lối cho người đi xa trở về.
Lễ cúng một trăm ngày có ý nghĩa gì với người Việt?
Theo phong tục, khoảng một trăm ngày sau khi người thân mất, gia đình làm lễ cúng gọi là tốt khốc, nghĩa là thôi khóc. Đây là mốc để người ở lại bớt đau buồn, trở lại nhịp sống thường ngày nhưng vẫn giữ lòng tưởng nhớ.
Vì sao người mất ngủ sau tang lễ hay nghe thấy tiếng động quen thuộc?
Khi đau buồn và mất ngủ, não rất nhạy với âm thanh, đặc biệt những âm thanh gắn với người đã mất như tiếng dép, tiếng ho. Những tiếng động bình thường trong nhà cũng dễ được nghe thành tiếng quen. Nếu mất ngủ kéo dài, nên hỏi ý kiến bác sĩ.
Vì sao truyện ma Việt hay có hình ảnh người khuất tìm đường về nhà?
Hình ảnh này gắn với niềm tin dân gian rằng người đã mất vẫn quay về thăm gia đình vào những dịp nhất định. Nó nói lên mong muốn được đoàn tụ và nỗi lo người thân lạc lối, rất gần với tục thắp hương, mở cửa đón ông bà dịp lễ Tết.
