Phong vừa huýt xong đoạn điệp khúc bài hát quen thuộc thì từ phía bãi phi lao tối om, có ai đó huýt tiếp, đúng giai điệu ấy, đúng chỗ ngắt hơi ấy, rồi dừng lại như chờ anh huýt câu tiếp theo.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, công trường và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Truyện có một lời giải ở gần cuối, nhưng mình để bạn tự quyết lời giải ấy có đủ không.
Cái tật huýt sáo
Phong hai mươi bảy tuổi, kỹ sư giám sát một đoạn đường ven biển ở một tỉnh miền Trung. Công trường dài mấy cây số, một bên là biển, một bên là bãi phi lao và cồn cát. Ban đêm máy nghỉ, chỉ còn vài ngọn đèn cao áp và tiếng sóng.
Phong có cái tật huýt sáo. Đi đâu, làm gì cũng huýt, nhất là khi đi một mình. Anh bảo huýt sáo cho đỡ buồn, cho đường ngắn lại. Bài anh hay huýt nhất là một bài hát cũ mẹ anh vẫn hát ru, giai điệu buồn mà dễ nhớ.
Tháng bảy âm lịch năm ấy, ông Tám, thợ vận hành máy xúc lớn tuổi nhất đội, nhắc Phong mấy lần. Ông bảo tháng cô hồn, đêm đừng huýt sáo, các cụ kiêng lắm, huýt là gọi người ta lại. Phong cười, bảo cháu kỹ sư mà chú, cháu tin cái máy thuỷ bình thôi.
Ông Tám không nói nữa. Ông sống trong cái lán tôn nhỏ cuối công trường, nuôi một con yểng già trong lồng tre treo dưới mái. Tối tối ông ngồi pha trà, nói chuyện với con chim như nói với người.
Tiếng huýt đáp lại
Đêm mười hai tháng bảy, Phong đi kiểm tra lớp đá cấp phối vừa rải. Trăng gần tròn, đường sáng mờ. Anh vừa đi vừa huýt bài quen. Huýt hết đoạn điệp khúc, anh dừng lại lấy hơi.
Từ bãi phi lao vọng ra tiếng huýt tiếp, đúng giai điệu, đúng nhịp, trong và rõ. Phong đứng khựng. Anh soi đèn về phía ấy, chỉ thấy thân phi lao thẳng tắp, cát trắng và bóng tối giữa các hàng cây.
Anh nghĩ chắc ông Tám trêu. Anh huýt thử một đoạn khác. Tiếng kia im. Anh quay lại đoạn điệp khúc. Tiếng kia huýt tiếp, lần này gần hơn, như người huýt đã đi ra tới mép bãi.
Phong đi nhanh về phía lán. Tiếng huýt đi theo, song song với anh, bên kia hàng phi lao. Anh đi chậm, nó chậm. Anh dừng, nó dừng. Sóng biển vỗ đều bên tai, gió mặn thổi lạnh gáy. Lần đầu tiên trong đời Phong không dám huýt sáo nữa.
Lán của ông Tám
Tới lán, Phong gõ cửa. Ông Tám đang ngồi pha trà, nhìn mặt anh thì biết ngay. Ông không hỏi gì, rót cho anh một chén. Phong kể, giọng còn run.
Ông Tám nghe xong thì bật cười. Ông chỉ lên cái lồng tre dưới mái. Con yểng đen bóng, mỏ vàng, đang nghiêng đầu nhìn Phong. Ông bảo nó đấy. Cả tháng nay cậu đi ngang lán ngày ba bận, huýt cái bài ấy, nó học thuộc rồi. Đêm nào trăng sáng nó cũng không ngủ, nghe tiếng huýt là đáp.
Phong thở phào, rồi cười ngượng. Ông Tám bảo thử xem. Phong huýt đoạn điệp khúc. Con yểng nghiêng đầu, rồi huýt tiếp y hệt, cả cái chỗ ngắt hơi hơi lệch mà Phong vẫn ngắt.
Ông Tám bảo, thấy chưa, có ma nào đâu. Nhưng ông vẫn dặn tháng này đêm đừng huýt nữa, không phải vì ma, mà vì ông không muốn con yểng của ông học hư, đêm nào cũng huýt làm cả lán mất ngủ.
Đoạn nhạc chưa ai huýt
Phong uống thêm chén trà, đứng dậy ra về. Lúc anh vừa bước ra khỏi lán, con yểng huýt thêm một đoạn. Không phải điệp khúc. Đó là đoạn cuối của bài hát, cái đoạn mà Phong chưa bao giờ huýt vì anh không nhớ.
Anh đứng sững. Cái đoạn ấy anh chỉ nghe mẹ hát lúc anh còn rất nhỏ. Mẹ anh mất khi anh mười tuổi. Sau đó anh chỉ nhớ được điệp khúc, phần cuối bài anh quên mất, tìm trên mạng cũng không ra bản nào giống giọng mẹ.
Con yểng huýt đúng đoạn ấy, chậm rãi, có cả cái láy nhỏ ở nốt cuối mà mẹ anh hay làm. Phong quay lại hỏi ông Tám có ai dạy nó đoạn này không. Ông Tám lắc đầu, mặt cũng ngẩn ra. Ông bảo ông không biết hát, cả đội không ai biết bài ấy.
Ông Tám bảo có khi nó nghe đài, nghe ai đi đường hát. Phong gật đầu. Nhưng anh biết bài hát ru ấy không phải bài phổ biến, mẹ anh học từ bà ngoại, một bài hát của làng.
Đêm rằm
Đêm rằm tháng bảy, đội công trường làm mâm cúng nhỏ ở đầu tuyến đường, có cháo, có bỏng, có muối gạo, cầu cho công trình bình an. Phong đứng thắp hương cùng mọi người, lần đầu tiên anh khấn thật lòng.
Tối ấy anh không huýt sáo. Anh ngồi trước lán ông Tám, cạnh cái lồng tre, ghi âm lại con yểng huýt đoạn cuối bài hát. Nó huýt cho anh ba lần, lần nào cũng đúng, rồi rúc đầu vào cánh ngủ.
Mấy năm sau, Phong lấy vợ, có con. Đêm đêm anh hát ru con bằng bài hát ấy, đủ cả điệp khúc lẫn đoạn cuối. Vợ anh hỏi bài gì mà lạ thế. Anh bảo bài của bà nội, có một con chim yểng dạy lại cho anh.
Anh không bao giờ huýt sáo vào ban đêm nữa. Có những đêm hè đứng ngoài ban công, nghe gió thổi qua hàng cây, anh vẫn mơ hồ thấy có một tiếng huýt rất khẽ, đúng điệp khúc ấy, như ai đó đi ngang qua và chào anh.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dân gian kiêng huýt sáo ban đêm?
Nhiều vùng ở Việt Nam và châu Á có quan niệm huýt sáo ban đêm là gọi những thứ không nên gọi, nhất là trong tháng bảy âm lịch. Về mặt đời sống, lời kiêng này cũng giúp giữ yên tĩnh ban đêm và tránh gây chú ý ở nơi vắng.
Tháng cô hồn là gì?
Dân gian gọi tháng bảy âm lịch là tháng cô hồn, tin rằng đây là lúc các vong hồn không nơi nương tựa được về dương gian. Người ta cúng cô hồn, làm việc thiện, và có nhiều điều kiêng như hạn chế đi đêm, kiêng làm việc lớn.
Chim yểng học tiếng người và tiếng huýt như thế nào?
Yểng là loài chim có khả năng bắt chước âm thanh rất giỏi, kể cả tiếng người, tiếng huýt sáo và nhiều tiếng động khác. Chúng nghe lặp lại nhiều lần rồi tái hiện khá giống, có khi giữ cả cách ngắt hơi của người dạy.
Vì sao âm thanh ở bãi biển ban đêm khó đoán hướng?
Ban đêm không khí gần mặt đất mát hơn làm âm thanh truyền xa hơn, tiếng sóng và gió lại lấp các âm nhỏ. Hàng cây, cồn cát phản xạ âm, khiến một tiếng huýt có thể nghe như đang di chuyển song song với mình.
Vì sao một giai điệu cũ có thể khiến người ta xúc động mạnh?
Âm nhạc nghe thời thơ ấu, nhất là bài hát ru của cha mẹ, gắn với ký ức và cảm giác an toàn. Khi nghe lại, não gợi về cả hình ảnh lẫn cảm xúc của thời ấy, nên nhiều người rơi nước mắt dù chỉ nghe vài nốt nhạc.
