Đúng lúc Thảo kéo chăn trùm kín đầu để khỏi nghe tiếng pháo hoa thử ở đâu đó, bên kia bức vách mỏng vang lên tiếng bát đũa chạm nhau lanh canh, tiếng một ông cụ cười khà khà, tiếng một bà cụ bảo con gái mang thêm cái bát.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, khu trọ và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Tập này dành cho những ai năm nay không về được nhà ăn Tết.
Một mình trong dãy trọ
Thảo hai mươi hai tuổi, làm công nhân ở một khu công nghiệp ven đô được ba năm. Phòng trọ của cô nằm ở cuối dãy, mười hai mét vuông, một cái giường, một cái bếp ga mini, một ô cửa sổ nhìn ra bãi đất trống.
Năm ấy công ty có đơn hàng gấp, Thảo xin trực Tết để lấy lương gấp ba. Cô tính rồi, tiền ấy đủ để cuối năm sau mẹ sửa lại cái mái bếp dột. Gọi điện về, mẹ im lặng một lúc, rồi bảo ừ, con lo được thì cứ lo.
Chiều ba mươi, cả dãy trọ đã về quê hết. Hành lang vắng tanh, chỉ còn tiếng gió lùa qua mấy cánh cửa không khoá. Phòng bên cạnh phòng Thảo đã bỏ trống từ đầu năm, chủ trọ bảo vách mốc, ai thuê cũng chỉ ở được một tháng rồi đi.
Thảo nấu gói mì, đập thêm quả trứng, ngồi ăn trên giường. Cô gọi video về nhà. Mẹ đang lau bàn thờ, bố đang treo cành đào, đứa em trai chĩa điện thoại vào nồi bánh chưng sôi sùng sục. Gác máy xong, phòng trọ im phăng phắc.
Tiếng bát đũa
Tầm năm giờ chiều, trời đã nhá nhem, Thảo nằm nghe tiếng pháo hoa thử ở xa. Rồi cô nghe tiếng bát đũa. Rõ ràng là từ bên kia vách, căn phòng bỏ trống.
Tiếng bát xếp lên mâm, tiếng đũa so cho bằng, tiếng một ông cụ cười, tiếng một bà cụ bảo đứa con gái mang thêm cái bát. Có cả tiếng chén rượu chạm nhau, tiếng ai đó khấn mời ông bà về ăn Tết. Mùi hành phi, mùi thịt đông, mùi xôi gấc thơm lừng len qua kẽ vách.
Thảo ngồi bật dậy. Cô nghĩ chắc chủ trọ cho ai thuê gấp hôm nay. Nhưng cả buổi chiều cô không nghe tiếng ai dọn đồ vào, cũng không thấy xe nào đỗ ngoài sân.
Cô áp tai vào vách. Tiếng nói chuyện rất rõ mà lại như rất xa, như tiếng một cái đài cũ để trong nhà hàng xóm. Ông cụ hỏi con bé phòng bên có về quê không. Bà cụ bảo hình như không, thấy đèn sáng từ trưa tới giờ.
Lời mời
Rồi có tiếng gõ cửa. Ba tiếng nhẹ, đều nhau. Thảo giật mình. Cô ra mở cửa, hành lang tối, bóng đèn ở đầu dãy chập chờn.
Đứng trước cửa là một bà cụ thấp người, tóc búi, mặc áo bông xanh đã sờn cổ, tay cầm một cái bát sứ trắng. Bà cười hiền, bảo cháu ơi, nhà bà làm mâm tất niên, ít người quá, cháu sang ăn với nhà bà cho vui. Năm hết Tết đến, ai lại ăn mì một mình.
Thảo ngần ngừ. Cô định từ chối, nhưng mùi xôi gấc bay ra từ cánh cửa phòng bên đang mở hé, và tiếng ông cụ cười khà khà làm cô nhớ ông ngoại lạ lùng. Cô gật đầu, khoá cửa phòng mình, đi theo bà cụ.
Căn phòng bên kia vách không giống căn phòng bỏ trống mà Thảo từng liếc vào. Tường quét vôi vàng, có cái bàn thờ nhỏ, cái tủ gỗ cũ, cái đài bán dẫn đặt trên nóc tủ. Giữa nhà trải chiếu, mâm cơm có đĩa xôi gấc đỏ au, bát canh măng, đĩa giò, đĩa thịt đông, đĩa dưa hành.
Bữa cơm cuối năm
Ông cụ ngồi đầu mâm, gầy, râu bạc, mặc áo len cũ. Bên cạnh là một người phụ nữ trung niên, chắc là con gái hai cụ, ít nói, cứ gắp thức ăn vào bát Thảo. Không ai hỏi tên cô. Họ hỏi cô làm ở đâu, có vất vả không, quê ở đâu, bố mẹ có khoẻ không.
Thảo kể về mái bếp dột của mẹ. Ông cụ gật gù, bảo con gái hiếu thảo thế là quý, nhưng năm sau nhớ về, tiền thì còn kiếm được, chứ bữa cơm tất niên với bố mẹ thì mỗi năm chỉ có một lần.
Thảo ăn hai bát cơm, một bát xôi. Xôi gấc dẻo, ngọt vừa, có vị nước cốt dừa, giống hệt xôi bà ngoại cô nấu hồi cô còn nhỏ. Cô ăn mà mắt cay cay. Bà cụ không nói gì, chỉ vỗ nhẹ vào lưng cô, như vỗ một đứa cháu.
Ăn xong, Thảo đòi rửa bát. Bà cụ không cho, đẩy cô về, dặn ngủ sớm mai còn đi làm. Bà gói cho cô một đĩa xôi, đậy bằng lá chuối, bảo mang về sáng mai ăn. Thảo cúi chào, về phòng, nằm xuống và ngủ ngay lúc nào không biết.
Căn phòng khoá ngoài
Sáng mùng một, Thảo dậy đi làm sớm. Đi ngang qua phòng bên, cô định gõ cửa chúc Tết. Cánh cửa khoá ngoài bằng một ổ khoá sắt đã gỉ đỏ, mạng nhện giăng ở góc khung. Qua khe cửa sổ, cô thấy căn phòng trống không, tường mốc loang lổ, không chiếu, không mâm, không bàn thờ.
Thảo đứng lặng một lúc lâu. Chiều hôm ấy cô gọi cho chủ trọ hỏi. Chủ trọ bảo phòng ấy bỏ trống gần một năm, khoá từ tháng giêng năm ngoái. Mười mấy năm trước, khi dãy trọ còn là nhà cấp bốn, có một gia đình ông bà già với cô con gái ở đó, nghèo mà tốt bụng lắm. Hai ông bà mất rồi, cô con gái về quê.
Chủ trọ còn kể, hồi ấy chiều ba mươi nào bà cụ cũng đi gõ cửa từng phòng, ai không về quê thì mời sang ăn tất niên. Công nhân trong dãy ai cũng từng ăn cơm bà một lần.
Thảo về phòng. Trên cái bàn nhỏ cạnh bếp ga có một đĩa xôi gấc đậy lá chuối, vẫn còn ấm, đỏ au như vừa đồ xong. Năm sau, Thảo về quê ăn Tết. Chiều ba mươi, cô nấu một đĩa xôi gấc, bày thêm một cái bát trống ở mâm, và khi mẹ hỏi bát ấy để cho ai, cô chỉ bảo, cho một nhà hàng xóm cũ.
Câu hỏi thường gặp
Tất niên là gì?
Tất niên là bữa cơm cuối năm, thường làm vào chiều ba mươi Tết hoặc những ngày cuối tháng Chạp, để cúng tổ tiên và cả nhà quây quần tổng kết một năm. Ngày nay các cơ quan, nhóm bạn cũng hay tổ chức tiệc tất niên.
Vì sao xôi gấc hay có trong mâm cỗ Tết?
Xôi gấc có màu đỏ tươi từ màng hạt gấc, mà màu đỏ trong văn hoá Việt tượng trưng cho may mắn, hạnh phúc. Vì vậy xôi gấc thường có mặt trong mâm cỗ Tết, mâm cưới hỏi và các dịp vui.
Vì sao âm thanh qua vách mỏng nghe như rất gần mà lại rất xa?
Vách mỏng truyền âm thanh tần số thấp tốt hơn âm cao, nên tiếng nói nghe ồm và mờ, giống tiếng qua một chiếc đài cũ. Âm thanh từ phòng khác, tầng khác hay nhà bên cạnh có thể đi theo đường ống, khung nhà rồi tới tai mình, rất khó đoán đúng nguồn.
Ăn Tết xa nhà một mình ảnh hưởng tâm lý thế nào?
Những ngày lễ đoàn viên, người phải ở xa dễ thấy cô đơn và nhớ nhà hơn bình thường. Gọi điện cho gia đình, tìm bạn cùng cảnh để đón giao thừa, tham gia hoạt động chung ở khu trọ hay nơi làm việc là những cách giúp vơi đi cảm giác ấy.
Vì sao mùi đồ ăn quen gợi lại ký ức mạnh như vậy?
Khứu giác có đường dẫn rất gần với vùng não xử lý cảm xúc và ký ức, nên một mùi quen như xôi, hành phi, bánh chưng có thể khiến người ta nhớ ngay về một căn nhà, một người thân, kèm cả cảm xúc lúc ấy.
