Dòng ghi chú bên lề viết bằng bút bi xanh, nghiêng về bên phải, chữ g có cái đuôi cong như móc câu, và Đạt nhận ra ngay, vì từ hồi lớp ba, chỉ có một người trên đời viết chữ g như thế, là anh.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, chợ sách, cuốn sách và những người trong truyện đều do mình nghĩ ra. Mình kể theo lời Đạt, một anh thợ sửa điện, người đã mua một cuốn sách mà lẽ ra anh không nên mua.
Chợ sách cũ ban đêm
Đạt ba mươi tuổi, làm thợ sửa điện dân dụng, ngày đi khắp các con hẻm thay ổ cắm, đi dây, sửa máy bơm. Anh không học đại học, nghề là tự học từ ông chú và từ sách. Anh có thói quen tối thứ bảy đi dạo chợ sách cũ, tìm những cuốn sách kỹ thuật in từ ngày xưa.
Chợ sách họp ở một dãy vỉa hè gần ga tàu, chỉ bày hàng vào buổi tối. Mỗi sạp trải một tấm bạt, sách chất thành đống, treo một bóng đèn vàng. Người bán ngồi trên ghế đẩu, phe phẩy quạt nan, ai hỏi thì báo giá, không ai hỏi thì ngồi đọc sách.
Đạt thích mùi sách cũ, mùi giấy ố vàng, mùi mực in lâu năm. Anh càng thích những cuốn có ghi chú bên lề của chủ cũ. Đọc những dòng ấy, anh như được trò chuyện với một người thợ khác, ở một thời khác, cùng loay hoay với một mạch điện.
Tối hôm ấy, ở sạp cuối dãy, một ông cụ gầy gò bán sách cho anh một cuốn giáo trình điện dân dụng bìa đã sờn. Ông lấy rẻ, bảo cuốn này nằm ở sạp lâu lắm, ai cầm lên rồi cũng đặt xuống. Đạt trả tiền, mang về.
Nét chữ quen thuộc bên lề sách
Về tới phòng trọ, Đạt lật sách. Trang nào cũng có ghi chú bút bi xanh, chữ nghiêng, chữ g có đuôi cong như móc câu. Anh sững người. Đó là nét chữ của anh, không lẫn vào đâu được. Chữ g ấy anh viết từ hồi lớp ba, cô giáo sửa mãi không được.
Anh lấy cuốn sổ ghi chép công việc của mình ra so. Từng con chữ, từng cái dấu, từng thói quen gạch chân hai lần, giống hệt. Anh nghĩ, chắc là một người viết chữ giống mình thôi, trên đời thiếu gì người viết giống nhau.
Nhưng rồi anh đọc nội dung. Ở trang về cách đấu tủ điện, ghi chú viết: nhớ kiểm tra lại tủ điện nhà bà Năm hẻm số chín, dây nóng đi sai màu. Đạt rùng mình. Sáng hôm ấy, anh vừa sửa tủ điện cho một bà cụ tên Năm ở hẻm chín.
Anh lục lại trí nhớ. Sáng nay vội, anh có nối một sợi dây tạm, định hôm sau quay lại làm cho đúng. Không ai biết chuyện ấy ngoài anh. Vậy mà trong một cuốn sách in từ mấy chục năm trước, bằng nét chữ của anh, có người đã viết ra.
Những dòng ghi chú về ngày mai
Sáng hôm sau, Đạt quay lại hẻm chín, sửa lại tủ điện nhà bà Năm. Dây nóng đúng là đi sai màu, nếu để lâu có thể chập. Bà Năm cảm ơn, mời anh cốc trà. Anh uống mà tay vẫn còn run.
Tối về, anh đọc tiếp. Mỗi trang là một ghi chú, và mỗi ghi chú là một việc sắp xảy ra. Mai mưa, nhớ mang áo mưa, máy bơm nhà ông Tư sẽ cháy cuộn dây. Thứ năm đừng nhận việc ở chung cư cũ, cầu thang tối dễ trượt. Mua quà cho mẹ trước ngày rằm.
Ngày nào cũng vậy, ghi chú đều đúng. Máy bơm nhà ông Tư cháy cuộn dây. Chung cư cũ có người trượt cầu thang hôm thứ năm. Đạt bắt đầu sống theo cuốn sách. Sáng nào anh cũng đọc một trang trước khi đi làm, như đọc dự báo thời tiết.
Công việc suôn sẻ hẳn. Anh tránh được mấy lần nguy hiểm, nhận được những mối việc tốt. Nhưng có một điều anh không để ý: mỗi ngày đọc một trang, cuốn sách ngày càng mỏng đi về phía cuối, và những dòng ghi chú bắt đầu ngắn hơn, run hơn.
Trang cuối cùng
Một đêm, Đạt thức khuya, tò mò lật tới trang cuối. Anh đã tự hứa sẽ không đọc trước, nhưng cuốn sách cứ nằm đó, mời gọi. Trang cuối không có ghi chú về công việc. Chỉ có một dòng chữ, cũng nét chữ của anh, nhưng run run như người viết đang rất già.
Dòng chữ ấy viết: nếu bạn đang đọc trang này thì bạn đã mua cuốn sách, đừng mua nó, hãy để nó lại sạp. Bên dưới là một danh sách ngày tháng, viết bằng chữ, từ năm này qua năm khác, như một người đã đọc cuốn sách này rất nhiều lần.
Đạt ngồi lặng. Anh hiểu ra rằng những ghi chú này không phải của một người lạ viết giống anh. Đó là anh, một anh khác, đã sống theo cuốn sách, đã đọc từng trang mỗi sáng, cho tới khi không còn biết tự mình quyết định điều gì nữa.
Và rồi anh ấy đã viết tất cả vào lề sách, mang nó trở lại chợ sách cũ, đặt nó lên sạp, để một lần nữa có người mua về. Vòng tròn ấy không biết đã lặp lại bao nhiêu lần. Danh sách ngày tháng ở trang cuối dài tới mức kín cả trang.
Đặt cuốn sách trở lại sạp
Tối thứ bảy tuần sau, Đạt mang cuốn sách ra chợ sách cũ. Anh tìm tới sạp cuối dãy. Ông cụ gầy gò vẫn ngồi đó, phe phẩy quạt nan. Nhìn thấy cuốn sách, ông không ngạc nhiên. Ông chỉ hỏi, đọc tới trang cuối rồi hả cháu.
Đạt gật đầu. Ông cụ cầm cuốn sách, lật tới trang cuối, nhìn danh sách ngày tháng, thở dài. Ông bảo, cháu là người đầu tiên mang nó trả lại khi chưa đọc hết từng trang. Những người trước, họ đều đọc tới hết, rồi mới viết thêm vào.
Ông cụ cất cuốn sách vào một cái hòm gỗ có khoá, bảo từ nay không bày bán nữa. Đạt hỏi ông là ai. Ông chỉ cười. Dưới ánh đèn vàng, Đạt thoáng thấy trên mu bàn tay ông có một vết sẹo nhỏ hình móc câu, giống hệt vết sẹo anh bị điện giật hồi mới vào nghề.
Anh không hỏi thêm. Anh đi về, không ngoái lại. Từ đó, Đạt vẫn đi chợ sách cũ, vẫn mua sách kỹ thuật, nhưng anh không bao giờ mua cuốn nào có ghi chú bên lề nữa. Và mỗi sáng, anh tự quyết định ngày của mình, kể cả những ngày quên mang áo mưa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mỗi người có nét chữ riêng?
Nét chữ được hình thành từ cách cầm bút, thói quen tập viết thuở nhỏ, tốc độ viết và cả tính cách. Những chi tiết nhỏ như độ nghiêng, cách viết một chữ cái lặp lại suốt đời, nên người thân quen có thể nhận ra nét chữ của nhau.
Vòng lặp nhân quả trong truyện kỳ ảo là gì?
Đó là kiểu cốt truyện một vật hay một thông tin đi vòng tròn qua thời gian, không có điểm bắt đầu rõ ràng. Nhân vật nhận được điều gì từ tương lai, rồi chính mình lại tạo ra nó cho quá khứ. Mô típ này gợi cảm giác bí ẩn và định mệnh.
Vì sao người ta thích sách cũ có ghi chú?
Ghi chú bên lề cho thấy dấu vết của người đọc trước: họ chú ý điều gì, thắc mắc điều gì. Đọc sách có ghi chú giống như đọc cùng một người khác, tạo cảm giác kết nối thú vị giữa những người chưa từng gặp nhau.
Vì sao an toàn điện dân dụng cần làm đúng ngay từ đầu?
Dây điện nối tạm, đi sai màu hay tiếp xúc kém có thể gây chập cháy hoặc giật điện. Những sửa chữa điện trong nhà nên do người có chuyên môn thực hiện đúng quy chuẩn, không nên để tạm lâu ngày.
Ý nghĩa ẩn sau truyện này là gì?
Truyện nói về việc sống phụ thuộc vào một thứ chỉ dẫn bên ngoài có thể khiến ta mất dần khả năng tự quyết. Biết trước mọi điều nghe thì hấp dẫn, nhưng chính những lựa chọn tự mình đưa ra mới làm nên cuộc sống của mình.
