Ba mươi năm ông Thắng đứng trong phòng máy nhìn xuống khán giả qua một ô kính nhỏ, và chưa lần nào khán giả quay lại nhìn ông, cho tới đêm ấy.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tối nay là truyện hư cấu, rạp phim, thị trấn và ông thợ chiếu phim đều do mình đặt ra. Bạn cứ tưởng tượng mùi bắp rang đã nguội và tiếng máy chiếu lạch cạch, rồi mình bắt đầu.
Người thợ chiếu phim ở lại
Rạp chiếu phim nằm ngay quảng trường thị trấn, mặt tiền sơn hồng, có hai cột vuông và một tấm bảng lớn ngày trước vẫn treo áp phích vẽ tay. Rạp đóng cửa đã mấy năm. Người ta bảo sắp phá đi để xây trung tâm thương mại, nhưng năm này qua năm khác vẫn chưa thấy phá.
Ông Thắng làm thợ chiếu phim ở đó ba mươi năm. Khi rạp đóng cửa, ông xin ở lại trông coi, lương bảo vệ chẳng bao nhiêu, nhưng ông bảo đi đâu cũng không quen. Đêm nào ông cũng đi một vòng khán phòng, lấy đèn pin soi từng hàng ghế, như đếm khán giả.
Máy chiếu phim nhựa đã được tháo bán gần hết. Chỉ còn chiếc máy cũ nhất trong phòng máy, chẳng ai mua vì quá nặng, và một cuộn phim duy nhất ông giữ lại: cuộn phim của suất chiếu cuối cùng, cái đêm rạp đông như ngày Tết, người ta đứng chật cả lối đi để xem lần cuối.
Ông chưa bao giờ chiếu lại cuộn phim ấy. Ông chỉ để nó trong hộp sắt, trên giá, như người ta giữ một tấm ảnh.
Tiếng máy chiếu lúc nửa đêm
Một đêm cuối tháng mười, ông Thắng đang ngủ trong phòng bảo vệ thì tỉnh dậy vì một âm thanh mà tai ông nhận ra trước cả khi đầu kịp nghĩ: tiếng lạch cạch đều đặn của máy chiếu phim, hai mươi bốn hình mỗi giây, cái nhịp ông đã nghe ba mươi năm.
Ông cầm đèn pin chạy lên phòng máy. Cửa khoá. Chìa khoá vẫn trong túi ông. Qua khe cửa, ông thấy ánh sáng nhấp nháy. Mở cửa ra, phòng máy trống trơn, chiếc máy chiếu lạnh ngắt, cuộn phim vẫn nằm trong hộp sắt trên giá. Nhưng tiếng lạch cạch vẫn vang lên, rõ mồn một.
Ông áp mặt vào ô kính nhỏ nhìn xuống khán phòng. Màn ảnh đang sáng.
Và trên màn ảnh không phải là một bộ phim. Đó là chính khán phòng này, nhìn từ phía màn ảnh lên, những hàng ghế đỏ chật kín người.
Khán giả của suất chiếu cuối
Ông nhận ra họ. Bà bán nước mía ở đầu chợ, ngồi hàng đầu như mọi khi. Mấy cậu thanh niên huýt sáo ở hàng cuối. Đôi vợ chồng trẻ năm nào cũng đi xem phim vào ngày cưới. Ông giáo dạy văn đã về hưu, luôn mang theo một gói hạt dưa. Tất cả là khán giả của cái đêm cuối cùng ấy, ngồi đúng chỗ, mặc đúng áo quần của đêm ấy.
Họ cười, họ vỗ tay, họ chỉ trỏ vào một bộ phim mà ông không nhìn thấy. Tiếng cười vọng lên phòng máy, ấm áp, quen thuộc tới mức ông Thắng thấy mắt mình cay. Ông đứng nhìn rất lâu, quên cả sợ.
Rồi phim trong phim hình như kết thúc. Đèn khán phòng trên màn ảnh bật sáng. Khán giả không đứng dậy ra về.
Họ cùng quay đầu lại. Hàng trăm khuôn mặt, đồng loạt, chậm rãi, nhìn ngược lên phía sau khán phòng. Nhìn lên ô kính nhỏ của phòng máy. Nhìn thẳng vào ông.
Buổi sáng ông trả chìa khoá
Ông Thắng không nhớ mình đã xuống cầu thang thế nào. Sáng hôm sau, ông lên uỷ ban thị trấn xin nghỉ việc. Người ta ngạc nhiên, vì bao năm ông chưa nghỉ một ngày. Ông chỉ bảo già rồi, ngủ đêm không được nữa.
Một tuần sau, ông quay lại trả chìa khoá cho cậu bảo vệ mới, một chàng trai trẻ tóc húi cua. Cậu vồn vã mời ông vào, bảo có chuyện này lạ lắm muốn hỏi ông. Đêm qua cậu nghe tiếng máy chiếu, lên phòng máy thì thấy cuộn phim trong hộp sắt đã được ai đó tháo ra, kéo dài trên bàn.
Ông Thắng cầm đoạn phim lên, giơ về phía ô cửa sổ có nắng. Những khung hình nhỏ xíu hiện lên trong ánh sáng. Không phải bộ phim năm xưa. Là khán phòng, những hàng ghế đỏ, những khuôn mặt quen.
Ông lần theo từng khung hình. Hàng ghế giữa, ghế số mười hai, cái ghế ông vẫn ngồi mỗi lần kiểm tra độ nét trước suất chiếu. Ở đó có một người đàn ông tóc bạc, mặc áo bảo vệ, ngồi rất ngay ngắn.
Khung hình cuối cùng
Ông Thắng nhận ra chiếc áo. Ông nhận ra cái dáng ngồi hơi nghiêng sang trái vì cái lưng đau. Ông nhận ra chính mình.
Cậu bảo vệ mới đứng sau lưng, giọng nhỏ dần: cháu đếm rồi, chú ạ. Hôm qua đoạn phim ấy chưa có người này. Sáng nay mới có.
Ông kéo tiếp đoạn phim qua ánh nắng. Ở những khung hình đầu, người đàn ông tóc bạc ngồi nhìn lên màn ảnh. Qua từng khung, rất chậm, ông ta quay đầu lại. Tới khung hình cuối cùng của cuộn phim, người đàn ông ấy đang nhìn thẳng lên ống kính, nhìn thẳng ra ngoài, nhìn vào người đang cầm đoạn phim, và mỉm cười như chào một người quen vừa đến muộn.
Ông Thắng cuộn phim lại, đặt vào hộp sắt, đóng nắp. Ông dặn cậu bảo vệ mới đừng bao giờ chiếu nó. Rồi ông ra về, qua quảng trường đầy nắng. Sau lưng ông, trong rạp chiếu phim đã đóng cửa, có tiếng lạch cạch rất khẽ, đều đặn, như một chiếc máy chiếu đang chờ người thợ của nó trở lại.
Câu hỏi thường gặp
Máy chiếu phim nhựa hoạt động thế nào mà có tiếng lạch cạch?
Máy chiếu phim nhựa kéo cuộn phim qua ống kính theo từng nhịp ngắt quãng: dừng một khung hình cho ánh đèn chiếu qua, rồi kéo sang khung tiếp theo. Chuẩn phổ biến là hai mươi bốn khung mỗi giây, và cơ cấu kéo giật ấy tạo ra tiếng lạch cạch đều đặn rất đặc trưng.
Vì sao một khán phòng lớn trống người lại khiến ta rợn?
Không gian vốn dành cho đám đông mà vắng tanh tạo cảm giác có gì đó sai. Âm thanh dội lại lâu hơn, bước chân của mình nghe như của ai khác, và hàng ghế trống khiến ta vô thức hình dung ra những người lẽ ra phải ngồi đó.
Cảm giác bị nhìn từ phía sau có cơ sở gì không?
Con người rất nhạy với ánh mắt hướng về mình, đó là bản năng sinh tồn. Nhưng cảm giác bị nhìn khi không có ai thường đến từ sự căng thẳng: ta tự để ý tới lưng mình, và mọi tiếng động nhỏ phía sau đều được não diễn giải thành dấu hiệu có người.
Vì sao rạp chiếu phim cũ gợi nhiều hoài niệm?
Với nhiều thế hệ, rạp phim thị trấn là nơi hẹn hò, nơi cả nhà đi chơi dịp lễ, nơi xem những bộ phim đầu tiên. Khi rạp đóng cửa, nó mang theo cả một phần ký ức chung của cộng đồng, nên hình ảnh rạp cũ dễ khiến người ta vừa thương vừa buồn.
Vì sao truyện ma hay để nhân vật thấy chính mình?
Gặp lại chính mình là một trong những nỗi sợ cổ xưa nhất, xuất hiện trong truyện dân gian của nhiều nơi. Nó chạm vào câu hỏi ta là ai và còn lại gì của ta ở những nơi ta từng gắn bó, nên người nghe thấy rợn mà vẫn lặng đi suy nghĩ.
