Năm giờ chiều nào cũng vậy, chiếc radio cát-sét cũ trên bàn nước rè lên một tiếng, rồi giọng ba vang ra, chậm rãi, đọc thời tiết biển, dù ba đã mất được ba tháng.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, mình kể lại theo lời một người con gái làng biển do mình đặt ra, gia đình và chiếc radio đều không có thật. Bạn ngồi xuống bên bàn nước, nghe tiếng rè của radio cùng mình nhé.
Chiếc radio của nhà mình
Hồi những năm tám mươi, nhà mình ở một làng biển nhỏ. Ba đi biển, má ở nhà buôn bán cá khô. Cả nhà có một chiếc radio cát-sét màu bạc, ba mua lại của một người đi làm ăn xa về, quý nó lắm, lau chùi mỗi ngày.
Năm giờ chiều nào ba cũng mở radio nghe bản tin thời tiết biển. Cả nhà phải im lặng. Ba ngồi chồm hổm sát chiếc radio, tai nghiêng nghiêng, nghe từng vùng biển, từng cấp gió, từng độ cao sóng. Nghe xong ba mới quyết định mai có ra khơi hay không.
Mỗi khi ba đi biển dài ngày, má ngồi đúng chỗ của ba, cũng năm giờ chiều, cũng mở radio. Nghe vùng biển ba đang đánh bắt có gió lớn, má ngồi lặng cả buổi, không ăn được cơm. Nghe biển êm, má mới thở phào đi nấu nồi canh chua.
Mình lớn lên với tiếng radio ấy. Mình thuộc cả giọng xướng ngôn viên, thuộc thứ tự các vùng biển, thuộc luôn cái cách ba gật gù khi nghe tới câu biển êm, gió nhẹ.
Ba đi xa
Ba thôi đi biển khi tóc đã bạc trắng. Ba ở nhà vá lưới cho người ta, chiều chiều vẫn mở radio nghe thời tiết biển, dù không còn đi nữa. Ba nói nghe cho biết, để còn nhắc mấy đứa trẻ trong xóm.
Năm ba bảy mươi tám tuổi, ba mất trong một giấc ngủ trưa, êm ả, như người đi biển về mệt nằm nghỉ. Chiếc radio nằm trên bàn nước, cuộn băng cát-sét cũ vẫn để nguyên trong máy.
Má không cho ai đụng vào chiếc radio. Mình rút điện, phủ khăn lên, để nó ngồi đó như một người trong nhà. Má hay ngồi cạnh nó lúc chiều tà, không bật lên, chỉ ngồi nhìn ra biển.
Ba tháng sau ngày ba mất, một buổi chiều mình đang lặt rau sau bếp thì nghe tiếng rè từ nhà trên. Tiếng rè quen thuộc của chiếc radio lúc bắt sóng. Mình chạy lên. Đồng hồ trên vách chỉ đúng năm giờ.
Giọng ba trong bản tin
Chiếc radio vẫn phủ khăn, dây điện vẫn cuộn tròn bên cạnh, không cắm vào đâu cả. Nhưng tiếng rè phát ra rõ ràng từ trong đó. Rồi một giọng nói vang lên. Không phải giọng xướng ngôn viên. Là giọng ba.
Giọng ba chậm rãi, hơi khàn, đọc như người đọc bản tin: vùng biển phía bắc gió nhẹ, sóng thấp, các tàu yên tâm ra khơi. Vùng biển giữa trời quang, biển êm. Vùng biển nhà mình, gió hiu hiu, má nó nấu canh chua đi, tối nay biển êm lắm.
Mình đứng chết trân. Má ngồi ở ghế, hai tay ôm mặt, vai run lên. Bản tin dài chừng hai phút, rồi radio rè một tiếng, im bặt.
Từ hôm đó, chiều nào cũng vậy. Năm giờ, radio rè lên, giọng ba đọc thời tiết biển. Lần nào cũng biển êm, gió nhẹ. Lần nào cũng có một câu nhắn riêng cho má, dặn má ăn cơm, dặn má đóng cửa sổ khi trời trở gió, dặn má đừng ngồi ngoài hiên lâu, sương xuống lạnh.
Cuộn băng trống trơn
Mình nghĩ có khi nào ba lén thu âm vào cuộn băng cát-sét. Mình mở nắp radio, lấy cuộn băng ra, mang sang nhà bác hàng xóm có máy cát-sét khác để nghe thử. Băng chạy hết hai mặt, chỉ toàn tiếng rè rè trống trơn, không có một chữ nào.
Bác hàng xóm nghe chuyện, kể cho mình một điều mà mình chưa từng biết. Hồi những năm ba đi biển xa, có nhiều chuyến tàu ba không có radio trên tàu. Ba lo má ở nhà nghe tin bão mà sốt ruột, nên trước mỗi chuyến đi, ba thu sẵn mấy cuộn băng, đọc thời tiết bằng giọng mình, toàn biển êm, gió nhẹ, đưa má mở nghe cho yên tâm.
Má không bao giờ kể với mình chuyện đó. Má cất những cuộn băng ấy kỹ lắm, rồi một năm nước lớn ngập nhà, băng hư hết, má khóc mấy ngày. Bác hàng xóm nói, giờ ba mày đi xa rồi, chắc ba lại lo má mày ở nhà.
Tối đó mình ngồi với má. Má nói, má biết ba vẫn đọc cho má nghe. Mấy chục năm trước ba đọc trong băng, giờ ba đọc từ chỗ ba đang ở. Ba vẫn vậy, cứ sợ má lo.
Bản tin cuối cùng
Chiếc radio đọc bản tin của ba suốt bảy năm, chiều nào cũng đúng năm giờ. Má già đi, đi lại khó khăn, nhưng chiều nào cũng nhờ mình dìu ra ngồi cạnh bàn nước, chờ nghe giọng ba.
Năm má tám mươi hai tuổi, má yếu hẳn. Một buổi chiều cuối thu, trời trong, biển lặng như tờ. Má nằm trên võng cạnh chiếc radio, nắm tay mình. Năm giờ, radio rè lên.
Giọng ba vang lên, lần này nhẹ hơn mọi lần, như người nói chuyện ngay bên cạnh: các vùng biển hôm nay đều êm. Gió thuận, nước ròng. Má nó ơi, đi thôi, ghe đậu sẵn ở bến rồi, anh chờ.
Má mỉm cười, khép mắt lại, tay vẫn nắm tay mình. Chiếc radio rè một tiếng dài rồi tắt hẳn. Từ đó tới giờ, nó không bao giờ lên tiếng nữa. Mình vẫn giữ nó trên bàn nước, phủ khăn. Chiều nào ra hiên nhìn biển lúc năm giờ, mình vẫn thấy ngoài kia mặt nước phẳng lặng, và như nghe đâu đó trong tiếng sóng, một giọng khàn khàn quen thuộc đang đọc: biển êm, gió nhẹ, mọi người yên tâm.
Câu hỏi thường gặp
Bản tin thời tiết biển ngày xưa quan trọng thế nào với ngư dân?
Khi chưa có điện thoại và thiết bị liên lạc hiện đại, radio là nguồn tin thời tiết chính của làng biển. Ngư dân dựa vào bản tin để quyết định ra khơi, còn người nhà theo dõi để biết biển nơi người thân đang làm việc ra sao.
Radio cát-sét là gì?
Đó là thiết bị vừa thu sóng phát thanh vừa phát và ghi băng cát-sét, rất phổ biến ở Việt Nam những năm tám mươi, chín mươi. Nhiều gia đình coi chiếc radio là tài sản quý, gắn với ký ức nghe tin tức và âm nhạc.
Vì sao giọng nói của người thân lại khó quên đến vậy?
Giọng nói mang theo âm sắc, nhịp điệu và cảm xúc riêng, não người ghi nhớ rất kỹ giọng của những người gần gũi từ bé. Sau khi người thân mất, nhiều người vẫn có cảm giác nghe thấy giọng họ trong những khoảnh khắc yên tĩnh.
Cảm giác nghe thấy giọng người đã khuất có phổ biến không?
Nhiều người sau khi mất người thân kể lại cảm giác nghe thấy giọng nói hay cảm nhận sự hiện diện của người ấy, đặc biệt trong thời gian đầu. Đây là trải nghiệm thường gặp của nỗi đau mất mát, nếu kéo dài và khiến mình bất an thì nên tìm người tư vấn tâm lý.
Vì sao truyện ma về tình vợ chồng thường để lại dư âm lâu?
Những truyện như vậy chạm tới mong ước tình yêu vượt qua cả sự chia lìa, khiến người nghe vừa xúc động vừa thấy ấm lòng. Cái rùng mình trong truyện nhường chỗ cho niềm tin rằng người thương vẫn ở đâu đó chờ mình.
