Bản đồ trên điện thoại của Vy chỉ hiện một chấm xanh đứng giữa khoảng trắng, không đường, không phố, trong khi xung quanh cô là cả một con phố treo kín đèn lồng, sáng rực như ban ngày.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, phố cổ, con sông và những người trong truyện đều do mình đặt ra, không phải một địa danh có thật. Truyện kể về một chiếc đèn lồng đi một vòng rất dài.
Đêm rằm ở phố cổ
Vy hai mươi sáu tuổi, làm văn phòng ở thành phố, nghỉ phép đi du lịch một mình. Cô chọn một phố cổ ven sông nổi tiếng với đêm rằm, khi cả phố tắt đèn điện, chỉ thắp đèn lồng, người ta thả hoa đăng trên sông.
Bà nội Vy quê ở vùng ấy. Bà hay kể, hồi con gái bà mê nhất đêm rằm ở phố, đèn lồng treo khắp nơi, bà được bố dắt đi xem, mua cho một chiếc đèn lồng lụa. Bà bảo chiếc đèn ấy bà giữ mãi, rồi một lần chuyển nhà làm mất, tiếc tới giờ.
Vy hứa chụp thật nhiều ảnh về cho bà xem. Đêm rằm ấy cô đi dọc bờ sông, chụp hoa đăng, chụp đèn lồng, chụp người ta mặc áo dài đi dạo.
Gần mười giờ, cô rẽ vào một con hẻm nhỏ để tránh đám đông. Con hẻm dẫn ra một con phố cô chưa thấy trên bản đồ.
Con phố lạ
Con phố hẹp, hai bên là nhà gỗ mái ngói thấp, cửa bức bàn mở toang. Đèn lồng treo dày tới mức không nhìn thấy trời, đủ màu, lụa đỏ, lụa vàng, lụa xanh lục, lung linh như một dòng sông ánh sáng chảy ngược lên cao.
Người qua lại đông mà không ồn. Phụ nữ mặc áo dài tay chẽn, tóc vấn khăn. Đàn ông mặc áo bà ba hoặc com lê kiểu cũ, đội mũ phớt. Trẻ con cầm đèn kéo quân. Không ai cầm điện thoại, không ai chụp ảnh.
Vy giơ điện thoại lên chụp. Màn hình chỉ hiện đèn lồng, những chùm sáng lơ lửng giữa khoảng tối, không có người, không có nhà. Cô hạ điện thoại xuống, nhìn bằng mắt thường. Người vẫn đi lại, nhà vẫn ở đó.
Cô thấy lạnh gáy, nhưng lạ thay không muốn chạy. Con phố đẹp quá. Mùi trầm, mùi bánh nướng, mùi hoa ngọc lan quyện vào nhau. Tiếng ai đó gảy đàn nguyệt từ một gác trọ.
Chiếc đèn lồng lụa
Giữa phố có một sạp đèn lồng nhỏ. Một bà cụ ngồi vẽ lên lụa bằng bút lông. Bà ngẩng lên nhìn Vy, cười như quen, bảo cô ơi, cô xem đèn đi, đèn này bà vẽ riêng.
Bà đưa cho Vy một chiếc đèn lồng lụa màu hồng đào, trên lụa vẽ một cô gái mặc áo dài trắng đứng bên bờ sông, tay cầm đèn. Vy nhìn mà sững người. Cô gái trong tranh giống cô, từ khuôn mặt, dáng đứng, tới cái kẹp tóc hình bướm cô đang cài.
Vy hỏi giá. Bà cụ lắc đầu, bảo không lấy tiền, cô cầm đi, rồi cô sẽ tặng lại cho người cần nó. Vy nài mãi, bà mới nhận một tờ tiền lẻ, gấp làm tư, nhét vào túi áo.
Vy cầm chiếc đèn, đi tiếp. Tới cuối phố, cô ngoảnh lại. Phố tối om. Chỉ còn con hẻm cũ, bức tường rêu, và tiếng đám đông ồn ào ngoài bờ sông. Trên tay cô, chiếc đèn lồng hồng đào vẫn sáng.
Món quà cho bà
Vy về nhà, mang chiếc đèn lồng sang biếu bà nội. Bà ngồi xem ảnh trên điện thoại, khen đẹp. Rồi Vy mở hộp, lấy chiếc đèn ra.
Bà nội nhìn chiếc đèn, tay run run. Bà lật đi lật lại, chạm vào hình cô gái áo trắng trên lụa. Bà bảo đây là chiếc đèn của bà. Đúng chiếc đèn ngày xưa bà làm mất.
Bà kể, năm bà mười tuổi, đêm rằm ở phố cổ, bà lạc bố. Bà đứng khóc ở một góc phố đèn lồng thì có một chị gái trẻ, ăn mặc lạ lắm, đeo cái túi trên lưng, cài kẹp tóc hình bướm, đến dỗ bà. Chị cho bà chiếc đèn lồng hồng đào có vẽ một cô gái áo trắng, bảo em cầm đèn đi, bố em sẽ thấy đèn mà tìm ra em.
Bà cầm đèn, đứng dưới gốc cây, và đúng là bố bà nhìn thấy chiếc đèn hồng nổi bật giữa phố mà tìm ra bà. Bà quay lại cảm ơn chị gái kia thì không thấy đâu. Bà giữ chiếc đèn mấy chục năm, coi như bùa may.
Một vòng tròn
Vy ngồi lặng. Cô nhìn cái kẹp tóc hình bướm trong gương, nhìn chiếc đèn trên tay bà. Rồi cô nhớ ra lời bà cụ bán đèn, rồi cô sẽ tặng lại cho người cần nó.
Bà nội hỏi Vy, thế con mua ở đâu. Vy kể. Bà nội nghe xong thì cười, lắc đầu, bảo phố ấy có thật đấy, ngày xưa có thật, nhưng một trận lụt lớn cuốn đi mấy chục năm rồi, giờ chỉ còn con hẻm.
Bà nội treo chiếc đèn lồng ở hiên nhà, đêm rằm nào cũng thắp. Năm sau bà mất, nhẹ nhàng, trong một đêm trăng tròn. Chiếc đèn về tay Vy.
Giờ Vy giữ chiếc đèn lồng hồng đào, cất trong tủ kính. Cô vẫn cài cái kẹp tóc hình bướm. Cô biết sẽ có một đêm rằm nào đó, ở một phố cổ ven sông, cô sẽ phải mang chiếc đèn này đi, tìm một cô bé mười tuổi đang đứng khóc dưới gốc cây. Cô chỉ chưa biết, lúc ấy, ai sẽ là người vẽ chiếc đèn.
Câu hỏi thường gặp
Đêm rằm ở phố cổ thường có những hoạt động gì?
Ở nhiều phố cổ Việt Nam, đêm rằm âm lịch hằng tháng có thể có các hoạt động như hạn chế đèn điện, thắp đèn lồng, thả hoa đăng trên sông, biểu diễn nghệ thuật truyền thống. Mỗi nơi tổ chức khác nhau và có thể thay đổi theo từng năm.
Đèn lồng lụa được làm như thế nào?
Đèn lồng lụa truyền thống có khung tre uốn hoặc gỗ, bọc lụa hoặc vải màu, có thể vẽ hoặc thêu hoạ tiết. Người làm đèn cần khéo tay ở khâu uốn khung, căng vải và trang trí. Nhiều làng nghề ở Việt Nam vẫn làm đèn lồng thủ công.
Vì sao truyện vòng lặp thời gian hấp dẫn người nghe?
Truyện vòng lặp khiến người nghe cảm thấy quá khứ, hiện tại, tương lai nối nhau thành một vòng tròn, mỗi người vừa nhận vừa trao lại. Kiểu truyện này gợi suy nghĩ về số phận và sợi dây vô hình giữa các thế hệ.
Vì sao ở nơi đông người dễ lạc mất phương hướng?
Đám đông che mất các mốc nhìn, ánh đèn lồng và bóng tối làm phố nào cũng giống phố nào. Người ta mải ngắm cảnh nên không để ý đường đi. Khi đi chơi phố cổ đông vui, nên hẹn trước điểm gặp và giữ điện thoại đủ pin.
Trẻ em bị lạc ở lễ hội nên làm gì?
Nên dạy trẻ đứng yên ở chỗ sáng, dễ thấy, nhờ người mặc đồng phục, nhân viên ban tổ chức hoặc gia đình có trẻ nhỏ giúp đỡ. Cho trẻ cầm một vật nổi bật như đèn, bóng bay màu cũng giúp người lớn dễ tìm thấy hơn.
