Em ơi, trên tàu mình có thêm một người, không ai đón người ấy lên, không có ghe nào ghé, chỉ là một sáng thức dậy thấy anh ta ngồi ở mũi tàu, đang vá lưới.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, kể qua những lá thư một ngư dân gửi vợ do mình đặt ra, con tàu và làng biển đều không có thật. Bạn mở từng lá thư, đọc cùng mình nhé.
Lá thư thứ nhất
Em ơi, anh viết thư này gửi theo tàu dịch vụ chở đá và dầu ra, chắc nửa tháng nữa mới tới tay em. Tàu mình đã ra khơi được mười hai ngày. Cá tạm được, anh em khoẻ, em đừng lo. Thằng Bin có ngoan không, nhớ dặn con tối học bài.
Có một chuyện anh kể em nghe cho vui. Sáng hôm kia, anh thức dậy lúc bốn giờ đi thay ca trực, thấy ở mũi tàu có một người đàn ông lạ ngồi vá lưới. Anh ta chừng ba mươi tuổi, đen nhẻm, mặc áo bộ đội cũ bạc màu, đầu đội cái mũ vải.
Anh hỏi anh ở tàu nào qua. Anh ta cười, nói tàu nào cũng là tàu, cho em đi nhờ ít bữa. Ông chủ tàu ra xem, hỏi han một lúc, không biết sao lại gật đầu cho ở. Anh thấy lạ, giữa biển cách bờ mấy trăm hải lý, không có tàu nào ghé, người ở đâu ra.
Anh ta tên Lực, nói giọng làng mình, giọng nặng như ông nội mình hồi xưa. Anh ta làm việc giỏi lắm, vá lưới nhanh, kéo cá khoẻ, không ăn mấy, ít ngủ. Thôi anh dừng ở đây, tàu dịch vụ sắp tách rồi. Thương em.
Lá thư thứ hai
Em ơi, đã hai mươi lăm ngày. Biển mấy hôm nay động, sóng cấp năm cấp sáu, tàu chòng chành, anh em say lả. Riêng anh Lực vẫn đi lại trên boong như đi trên đất bằng.
Anh ta xin trực đêm thay mọi người. Đêm nào cũng vậy, anh ta ngồi một mình ở buồng lái, mắt nhìn ra biển tối. Có đêm anh thức dậy đi tiểu, thấy anh ta đứng ở lan can, nói chuyện khe khẽ với mặt nước, như nói với ai đứng dưới đó.
Có một điều kỳ lạ, em à. Anh Lực biết tên hết người trong làng mình. Anh ta hỏi thăm bà Năm bán nước mắm còn mạnh không, cây đa đầu làng còn không, cái giếng sau đình còn nước không. Mà toàn hỏi những người, những thứ đã có từ hồi xưa lắm. Bà Năm thì mất từ hồi anh còn nhỏ.
Anh hỏi anh Lực là con nhà ai. Anh ta chỉ cười, nói nhà anh ở xóm biển, sát mé bãi, có cây dừa nghiêng. Em có biết nhà nào như vậy không. Hỏi giùm anh má, má nhớ chuyện làng giỏi hơn anh.
Lá thư thứ ba
Em ơi, đêm qua có giông lớn. Gió quật tàu nghiêng hẳn một bên, sóng trùm qua boong. Ông chủ tàu cho anh em xuống khoang hết, chỉ để hai người trên buồng lái. Anh Lực tự xin lên.
Anh nằm dưới khoang, nghe tiếng sóng đập ầm ầm vào mạn, tưởng không qua khỏi đêm. Rồi anh nghe trên boong có tiếng hát. Anh Lực đang hát, giọng to, khoẻ, một bài hò kéo lưới cũ của làng mình mà anh chỉ nghe ông nội hát hồi bé.
Lạ là sau mỗi câu hò, sóng như dịu đi một chút. Gần sáng, giông tan. Mọi người lên boong, thấy tàu vẫn nguyên, lưới vẫn buộc chặt, chỉ có anh Lực ngồi ở mũi tàu, áo ướt sũng, mặt mỏi mệt mà cười.
Ông chủ tàu đem rượu ra mời anh Lực một ly cảm ơn. Anh ta không uống, chỉ xin rót một ly xuống biển. Anh Lực nói, cho mấy anh em dưới đó, họ cũng giữ tàu đêm qua. Em ơi, anh nghe mà rợn cả người. Em hỏi má chưa, nhà có cây dừa nghiêng là nhà ai.
Lá thư trả lời của người vợ
Anh ơi, em nhận được cả ba lá thư một lượt. Em đọc cho má nghe. Má nghe tới đoạn nhà có cây dừa nghiêng sát mé bãi thì má khóc, rồi má đi lục cái rương gỗ của ông nội.
Má nói, nhà sát mé bãi có cây dừa nghiêng là nhà ông Hai Lực, anh ruột của ông nội anh. Ông Hai đi biển từ năm mười tám tuổi, giỏi nghề nhất làng, hát hò kéo lưới hay nhất làng. Năm ông ba mươi tuổi, đi một chuyến xa rồi không về. Tàu ông gặp bão, cả tàu không ai về. Lúc đó ông nội anh mới mười hai tuổi.
Trong rương có một tấm hình đen trắng đã ố vàng. Một người đàn ông đen nhẻm, cười tươi, đội mũ vải, mặc áo bộ đội cũ, ngồi trên mũi tàu vá lưới. Em gửi kèm tấm hình theo thư này, anh coi có phải không.
Má dặn, nếu đúng là ông Hai, anh nói giùm má là cây dừa nghiêng vẫn còn, cái giếng sau đình vẫn còn nước, nhà mình vẫn để chén cơm cho ông mỗi đám giỗ. Má nói ông đi biển cả đời chưa về, chắc ông nhớ nhà, nhớ làng, nên tìm tàu làng mình mà theo.
Lá thư cuối cùng
Em ơi, anh nhận được thư em cùng tấm hình khi tàu dịch vụ ra. Anh cầm tấm hình đi tìm anh Lực. Anh ta đang ngồi ở mũi tàu, đúng tư thế trong ảnh, đang vá lưới.
Anh đưa tấm hình cho anh ta xem. Anh ta nhìn lâu lắm, rồi cười, nụ cười y hệt trong ảnh. Anh nói lại hết những lời má dặn. Cây dừa còn, giếng còn nước, nhà còn để chén cơm. Anh ta gật đầu, mắt đỏ hoe, nói vậy là được rồi, ông nội mày nó giữ nhà giỏi.
Đêm đó anh Lực vẫn trực đêm như mọi lần. Sáng ra, anh lên buồng lái thì không thấy ai. Trên ghế trực chỉ có cái mũ vải cũ, bên cạnh là tấm lưới đã vá xong, gấp gọn gàng. Cả tàu tìm khắp nơi, không thấy anh ta đâu. Ông chủ tàu chỉ lặng lẽ thắp nhang ở mũi tàu.
Em ơi, chuyến này về anh đem cái mũ vải về, em để nó lên bàn thờ cạnh tấm hình ông Hai nhé. Anh nghĩ ông đi theo tàu mình suốt chuyến này là để hỏi đường về. Giờ ông biết đường rồi. Đêm qua anh trực thay ông, nhìn ra biển, anh nghe gió đưa tới một câu hò kéo lưới, xa lắm, nhỏ lắm, mà rõ là đang đi về phía đất liền. Thương em và con.
Câu hỏi thường gặp
Đời sống ngư dân đánh bắt xa bờ vất vả thế nào?
Ngư dân đi biển xa thường ở trên tàu nhiều tuần, có khi cả tháng, làm việc ngày đêm, chịu sóng gió và xa gia đình. Họ liên lạc với đất liền qua bộ đàm, thiết bị vệ tinh, hoặc gửi thư, gửi đồ theo tàu dịch vụ hậu cần.
Tàu dịch vụ hậu cần nghề cá là gì?
Đó là những tàu chuyên chở nhiên liệu, đá lạnh, lương thực ra cho tàu cá ngoài khơi và thu mua cá chở về bờ. Nhờ vậy tàu cá có thể ở lại ngư trường lâu hơn.
Vì sao người đi biển thường có nhiều niềm tin riêng?
Biển rộng lớn và khó lường, công việc nhiều rủi ro, nên người đi biển dựa vào kinh nghiệm truyền đời, phong tục và những niềm tin giúp họ vững lòng. Nhiều làng biển còn lưu giữ lễ cúng, lời kiêng và truyện kể riêng.
Những bài hò kéo lưới có vai trò gì?
Hò kéo lưới giúp những người cùng kéo giữ nhịp, phối hợp sức và bớt mệt, đồng thời là cách giải trí, gắn kết trong lúc lao động nặng. Mỗi vùng biển có những điệu hò riêng.
Vì sao truyện ma về người đi biển không về lại phổ biến ở làng chài?
Ở làng chài, nhiều gia đình có người thân mất ngoài biển mà không tìm thấy, nên mong ước họ trở về luôn day dứt. Truyện kể về hồn người đi biển tìm đường về là cách người ở lại gửi gắm nỗi nhớ.
