Cây cầu khỉ ấy chỉ đủ cho một người đi, nên luật của làng là ai đứng giữa cầu thì người kia phải chờ, nhưng đêm đó người đứng giữa cầu cứ đứng mãi, không đi tới, cũng không lui về.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, mình kể bằng giọng một chàng trai về quê do mình đặt ra, con rạch và cây cầu không có thật. Bạn bước thật nhẹ trên cây tre trơn cùng mình nhé.
Mười lăm năm mới về quê
Mình rời quê năm mười hai tuổi, theo ba má lên thành phố. Mười lăm năm sau mới về, vì đám cưới thằng bạn thời nhỏ. Xe khách thả mình ở ngã ba lúc gần nửa đêm, điện thoại hết pin, đường vào xóm tối thui.
Đường lộ chính phải vòng một khúc dài qua cây cầu bê tông ở đầu xã. Nhưng mình nhớ hồi nhỏ có đường tắt, đi bờ ruộng, qua cây cầu khỉ bắc ngang con rạch sau nhà ông Tám, là tới thẳng xóm. Mình tự tin lắm, vì hồi đó ngày nào cũng chạy qua lại cây cầu ấy chục lần.
Đường bờ ruộng vẫn vậy, cỏ ướt sương, ếch nhái kêu inh ỏi. Mùi bùn, mùi rạ, mùi bông súng làm mình thấy như vừa đi lạc vào tuổi thơ. Đi chừng mười phút thì nghe tiếng nước chảy, và cây cầu khỉ hiện ra dưới ánh trăng.
Cầu vẫn y như trong trí nhớ. Mấy cây tre ghép lại làm lối đi, một cây tre làm tay vịn lắc lư, hai đầu chống bằng cọc tre chéo cắm xuống bùn. Mình thấy lòng ấm áp lạ, cười một mình, rồi bước lên.
Người đứng giữa cầu
Đi được vài bước thì mình khựng lại. Giữa cầu có một người đứng. Dáng gầy, mặc áo bà ba sẫm màu, đội nón lá, hai tay nắm chặt cây tay vịn. Người đó đứng quay mặt về phía mình, đứng im như cái cọc.
Mình nhớ luật làng. Cầu khỉ chỉ một người đi, ai lên trước thì người kia đứng chờ. Mình lùi lại đầu cầu, đứng đợi. Một phút, hai phút, năm phút. Người đó vẫn không nhúc nhích, không tiến, không lui.
Mình lên tiếng, chú ơi, chú qua trước đi, con chờ. Không có tiếng trả lời. Chỉ có tiếng gió lùa qua tàu dừa nước và tiếng cây tre cót két dưới sức nặng của ai đó. Cái tiếng cót két ấy đều đặn, như người đang đứng nhún nhẹ trên cầu.
Mình bắt đầu thấy lạnh gáy. Mình nói lớn hơn, chú ơi, con qua được không. Lần này, cái nón lá khẽ lắc. Một cái lắc đầu chậm rãi, dứt khoát. Không cho qua.
Bước lên và tiếng tre gãy
Mình mệt, bực, và cũng sợ. Mình nghĩ chắc là người say, hoặc người không muốn tiếp chuyện. Mình quyết định cứ bước lên, tới gần thì hỏi cho ra lẽ. Mình đặt chân lên cây tre thứ nhất, rồi thứ hai.
Cây tre dưới chân mình mềm oặt như cọng chuối. Mình nghe một tiếng rắc khô khốc. Mình chụp lấy tay vịn, cây tay vịn cũng lắc dữ dội. Mình nhìn lên, người đứng giữa cầu đã giơ một cánh tay ra, lòng bàn tay chìa thẳng về phía mình, như ra hiệu dừng lại.
Mình lùi lại đầu cầu, tim đập thình thịch. Người đó hạ tay xuống, lại nắm lấy tay vịn, đứng im như cũ. Mình đứng thở một lúc, rồi quay đầu, đi ngược bờ ruộng ra lộ chính, vòng qua cây cầu bê tông. Mất thêm gần một tiếng đồng hồ.
Mình tới nhà thằng bạn lúc gần hai giờ sáng, quần ướt sương tới gối. Nó mở cửa, hỏi sao về trễ vậy. Mình kể chuyện cây cầu khỉ. Nó nhìn mình rất lạ, rồi chỉ bảo đi tắm đi, sáng mai tao chở mày ra coi.
Cây cầu không còn nữa
Sáng hôm sau, nó chở mình ra con rạch sau nhà ông Tám. Mình đứng chết trân. Chỗ đó là một cây cầu bê tông nhỏ, có lan can sơn trắng, đủ cho xe máy chạy qua. Bê tông đã ngả màu, rêu bám chân trụ, ít nhất cũng hơn chục năm.
Thằng bạn nói cầu khỉ ở đây dỡ từ mười lăm năm trước, đúng năm nhà mình lên thành phố. Lý do là có một mùa nước lớn, cầu mục, một ông chú trong xóm đi đêm qua cầu thì gãy, rơi xuống rạch lúc nước đang chảy xiết. Ông là người hay đứng giữa cầu khỉ dắt tụi nhỏ qua mỗi sáng đi học.
Mình hỏi ông ấy có đội nón lá, mặc áo bà ba sẫm không. Thằng bạn im lặng. Nó dắt mình xuống mé bờ, dưới gầm cầu bê tông. Trong bùn, mấy cái cọc tre cũ của cây cầu khỉ ngày xưa vẫn còn cắm đó, đen sì, mục nát.
Trên một cây cọc, có một chiếc khăn rằn mới tinh buộc chặt. Đó là chiếc khăn mình quàng cổ lúc rời xe khách tối qua, chiếc khăn mình tưởng đã đánh rơi đâu đó trên bờ ruộng.
Lời cảm ơn muộn
Thằng bạn kể, ông chú ấy mất đúng một tuần sau khi nhà mình đi. Hồi nhỏ mình hay bị ông la vì chạy ào qua cầu, ông bắt đi chậm, nắm tay vịn. Mình đã quên mất ông, quên luôn tên ông. Chỉ có ông là chưa quên đứa nhỏ ấy.
Mình nghĩ về đêm qua. Nếu ông không đứng chắn giữa cầu, mình sẽ bước lên một cây cầu không còn tồn tại, giữa con rạch nước đang lớn, trong đêm tối và với một cái điện thoại hết pin.
Chiều hôm đó, trước giờ đám cưới, mình mua một bó nhang, ra đầu cầu bê tông, cắm xuống cạnh mấy cái cọc tre cũ. Mình không biết khấn gì, chỉ nói cảm ơn chú, lần này con đi chậm rồi.
Mình để chiếc khăn rằn lại trên cây cọc. Đêm đó về, đi ngang cầu, mình thấy dưới gầm cầu, trên mặt nước tối, có bóng một chiếc nón lá trôi chậm theo con nước, và tiếng tre cót két nhè nhẹ, như ai đang đứng nhún trên một cây cầu đã không còn.
Câu hỏi thường gặp
Cầu khỉ là gì?
Cầu khỉ là loại cầu làm bằng tre hoặc thân cây nhỏ bắc qua kênh rạch, lối đi hẹp chỉ vừa một người, thường có một cây tay vịn. Đây là hình ảnh quen thuộc của miền Tây trước kia, nay nhiều nơi đã thay bằng cầu bê tông.
Vì sao đi đêm trên đường quen vẫn dễ lạc?
Ban đêm mắt thiếu ánh sáng nên những mốc quen bị mờ đi, trong khi trí nhớ lại giữ hình ảnh cũ của con đường. Khi cảnh vật đã thay đổi theo năm tháng, ta rất dễ tin vào hình ảnh trong đầu hơn là thứ đang ở trước mặt.
Vì sao trong bóng tối hay thấy bóng người đứng im?
Những vật có dáng thẳng đứng như cọc, thân cây hay bụi cây rất dễ được não diễn giải thành dáng người khi thiếu ánh sáng. Cảm giác bóng ấy đang nhìn mình là phản xạ tự vệ rất cổ xưa của con người.
Truyện về hồn người cũ bảo vệ người quen có phổ biến không?
Trong truyện kể dân gian nhiều nơi có hình ảnh người đã khuất quay về che chở người thân hoặc người làng. Đó là cách người ta bày tỏ lòng biết ơn và nỗi nhớ những người đã gắn bó với mình.
Đi qua cầu tạm, cầu tre cần lưu ý gì?
Nên quan sát kỹ chân cầu và mặt cầu trước khi bước, không đi khi trời tối hoặc nước đang lên mạnh, nắm chắc tay vịn và đi từng người một. Gặp cầu có dấu hiệu mục, gãy thì nên vòng đường khác dù xa hơn.
